```html
Η ανάλυση ζωοτροφών είναι ο μόνος αξιόπιστος τρόπος για να γνωρίζουμε τι πραγματικά περιέχει μια ζωοτροφή. Η εμφάνιση, η μυρωδιά ή ακόμη και η ονομασία της δεν αρκούν για να εκτιμηθεί με ακρίβεια η θρεπτική της αξία.
Δύο φορτία μηδικής, σανού, ενσιρώματος ή ακόμη και του ίδιου δημητριακού μπορεί να έχουν σημαντικές διαφορές σε ξηρά ουσία, πρωτεΐνη, ίνες και ενεργειακή αξία. Για αυτό, όταν θέλουμε να καταρτίσουμε σωστά ένα σιτηρέσιο, δεν αρκεί να γνωρίζουμε μόνο «τι ζωοτροφή είναι»· πρέπει να γνωρίζουμε και τι περιέχει.
Δεν συγκρίνουμε σωστά δύο ζωοτροφές μόνο από την τιμή τους ανά κιλό ή ανά τόνο. Πρώτα πρέπει να ξέρουμε την ξηρά ουσία και τη θρεπτική τους σύσταση.
Γιατί χρειάζεται ανάλυση ζωοτροφών;
Η εργαστηριακή ανάλυση μάς βοηθά να εκτιμήσουμε:
- πόση πραγματική ξηρά ουσία περιέχει η τροφή,
- πόση ακατέργαστη πρωτεΐνη παρέχει,
- πόσες και τι είδους ίνες περιέχει,
- πόσο εύπεπτη είναι,
- πόση ενέργεια μπορεί να δώσει,
- και αν χρειάζεται να συνδυαστεί με άλλες ζωοτροφές για να δημιουργηθεί ισορροπημένο σιτηρέσιο.
Η ανάλυση δεν μας λέει από μόνη της αν μια ζωοτροφή είναι «καλή» ή «κακή». Μας δίνει τα στοιχεία που χρειάζονται για να κρίνουμε αν είναι κατάλληλη για τα συγκεκριμένα ζώα και το συγκεκριμένο παραγωγικό στάδιο.
Πριν από όλα: as-fed και dry matter basis
Ένα από τα συχνότερα λάθη στην ανάγνωση μιας ανάλυσης είναι η σύγκριση τιμών που δίνονται σε διαφορετική βάση.
Τα αποτελέσματα μπορεί να εμφανίζονται:
- ως έχει / as-fed, δηλαδή όπως πραγματικά προσφέρεται η τροφή μαζί με το νερό της,
- ή σε βάση ξηράς ουσίας / dry matter basis, δηλαδή αφού αφαιρεθεί μαθηματικά το νερό.
Μια ζωοτροφή έχει:
DM = 90%
CP = 16% στη βάση ξηράς ουσίας
Σε 1 kg πραγματικής τροφής υπάρχουν:
1 × 0,90 × 0,16 = 0,144 kg πρωτεΐνης
Δηλαδή περίπου 144 g ακατέργαστης πρωτεΐνης ανά kg τροφής όπως χορηγείται.
Για σωστή σύγκριση διαφορετικών ζωοτροφών, οι θρεπτικές τιμές πρέπει συνήθως να εξετάζονται στην ίδια βάση, κατά προτίμηση στη βάση ξηράς ουσίας.
DM – Ξηρά ουσία
Το DM (Dry Matter) δείχνει ποιο ποσοστό της ζωοτροφής παραμένει όταν αφαιρεθεί το νερό.
Για παράδειγμα:
- τροφή με 90% DM περιέχει περίπου 10% νερό,
- τροφή με 35% DM περιέχει περίπου 65% νερό.
Η DM είναι κρίσιμη επειδή μας επιτρέπει να γνωρίζουμε πόση πραγματική τροφή και πόσο νερό αγοράζουμε ή χορηγούμε.
100 kg ζωοτροφής με 90% DM = 90 kg ξηράς ουσίας
100 kg ζωοτροφής με 35% DM = 35 kg ξηράς ουσίας
Άρα δύο τροφές που κοστίζουν το ίδιο ανά τόνο μπορεί να έχουν τελείως διαφορετικό πραγματικό κόστος ανά κιλό ξηράς ουσίας.
CP – Ακατέργαστη πρωτεΐνη
Το CP (Crude Protein) είναι ο πιο συνηθισμένος δείκτης που χρησιμοποιείται για την εκτίμηση της συνολικής πρωτεΐνης μιας ζωοτροφής.
Η τιμή προκύπτει από την περιεκτικότητα της τροφής σε άζωτο και χρησιμοποιείται ως γενικός δείκτης της πρωτεϊνικής της συγκέντρωσης.
Υψηλότερη CP σημαίνει γενικά ότι η ζωοτροφή περιέχει περισσότερη πρωτεΐνη, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι είναι πάντοτε καλύτερη ή ότι περισσότερη πρωτεΐνη θα δώσει αυτόματα μεγαλύτερη παραγωγή.
Πόση ακατέργαστη πρωτεΐνη έχουν οι συνηθισμένες ζωοτροφές;
Η περιεκτικότητα μιας ζωοτροφής σε ακατέργαστη πρωτεΐνη δεν είναι σταθερή. Ακόμη και ζωοτροφές με την ίδια ονομασία μπορεί να παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές ανάλογα με την ποικιλία, το στάδιο συγκομιδής, την επεξεργασία και την παρτίδα.
Ο παρακάτω πίνακας δείχνει ενδεικτικά εύρη που έχουν καταγραφεί σε αναλύσεις ζωοτροφών. Όλες οι τιμές CP εκφράζονται ως ποσοστό της ξηράς ουσίας (% DM).
| Ζωοτροφή | CP από | CP έως | Μέση τιμή |
|---|---|---|---|
| Σογιάλευρο τύπου 48 | 43,8% | 58,4% | 52,6% |
| Μηδική – σανός | 11,3% | 25,3% | 18,2% |
| Μηδική – ενσίρωμα | 13,6% | 24,7% | 19,1% |
| Πίτυρα σίτου | 14,1% | 20,5% | 17,3% |
| Σιτάρι | 8,9% | 19,2% | 12,6% |
| Κριθάρι | 8,5% | 16,1% | 11,8% |
| Καλαμπόκι | 7,2% | 12,4% | 9,4% |
Οι τιμές «από–έως» δείχνουν πόσο μπορεί να διαφέρει η πραγματική σύσταση μιας ζωοτροφής. Δεν αποτελούν όρια ποιότητας ούτε σημαίνουν ότι κάθε παρτίδα θα βρίσκεται σε όλο αυτό το εύρος.
Για την κατάρτιση σιτηρεσίου χρησιμοποιούμε, όπου είναι δυνατόν, την πραγματική εργαστηριακή ανάλυση της συγκεκριμένης παρτίδας.
Πηγή ενδεικτικών τιμών: Feedipedia – διεθνής βάση δεδομένων ζωοτροφών. Οι τιμές αφορούν ακατέργαστη πρωτεΐνη επί της ξηράς ουσίας.
Η υψηλή πρωτεΐνη δεν είναι στόχος από μόνη της. Το σιτηρέσιο πρέπει να καλύπτει τις ανάγκες του ζώου χωρίς μεγάλη ανεπάρκεια αλλά και χωρίς αδικαιολόγητη υπερτροφοδότηση.
Ένα αρνί σε έντονη ανάπτυξη, μια προβατίνα υψηλής γαλακτοπαραγωγής και ένα ζώο συντήρησης έχουν διαφορετικές ανάγκες. Η ίδια ζωοτροφή επομένως μπορεί να είναι επαρκής για το ένα ζώο και ανεπαρκής για το άλλο.
NDF – Ουδέτερες απορρυπαντικές ίνες
Το NDF (Neutral Detergent Fiber) εκφράζει μεγάλο μέρος των δομικών συστατικών του φυτικού κυτταρικού τοιχώματος.
Περιλαμβάνει κυρίως:
- κυτταρίνη,
- ημικυτταρίνη,
- λιγνίνη.
Η NDF είναι ιδιαίτερα σημαντική στις χονδροειδείς ζωοτροφές επειδή σχετίζεται με τον όγκο της τροφής και με την πιθανή πρόσληψη από το ζώο.
Όσο αυξάνει πολύ η NDF, η τροφή συνήθως γίνεται περισσότερο ινώδης, παραμένει περισσότερο χρόνο στη μεγάλη κοιλία και μπορεί να περιοριστεί η συνολική κατανάλωση ξηράς ουσίας.
Τι σημαίνει πρακτικά υψηλή NDF;
Συνήθως σημαίνει:
- περισσότερο «γέμισμα» της μεγάλης κοιλίας,
- βραδύτερη διέλευση της τροφής,
- πιθανή μείωση της εθελοντικής πρόσληψης,
- χαμηλότερη ενεργειακή πυκνότητα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η NDF πρέπει να είναι όσο το δυνατόν χαμηλότερη. Τα πρόβατα χρειάζονται επαρκείς αποτελεσματικές ίνες για φυσιολογικό μηρυκασμό και σωστή λειτουργία της μεγάλης κοιλίας.
ADF – Όξινες απορρυπαντικές ίνες
Το ADF (Acid Detergent Fiber) περιλαμβάνει κυρίως κυτταρίνη και λιγνίνη και χρησιμοποιείται ως δείκτης του περισσότερο δύσπεπτου τμήματος μιας φυτικής ζωοτροφής.
Γενικά, όσο αυξάνει η ADF, τόσο μειώνεται η πεπτικότητα της ζωοτροφής.
NDF και ADF: ποια είναι η διαφορά;
NDF → σχετίζεται περισσότερο με το πόση ινώδη μάζα έχει η τροφή και πόσο μπορεί να περιορίσει την πρόσληψη.
ADF → σχετίζεται περισσότερο με το δύσπεπτο ινώδες τμήμα και την πεπτικότητα.
Η σχέση δεν είναι απόλυτη για κάθε ζωοτροφή, αλλά αποτελεί χρήσιμο πρακτικό τρόπο ερμηνείας μιας ανάλυσης.
Χαμηλές ίνες σημαίνει πάντα καλύτερη ζωοτροφή;
Όχι.
Ένα σιτηρέσιο πολύ χαμηλό σε αποτελεσματικές ίνες και πολύ υψηλό σε εύκολα ζυμώσιμο άμυλο μπορεί να προκαλέσει:
- πτώση του pH της μεγάλης κοιλίας,
- μείωση μηρυκασμού,
- διαταραχές πρόσληψης,
- οξέωση,
- και πτώση της παραγωγικής απόδοσης.
Ο στόχος επομένως δεν είναι «όσο λιγότερες ίνες τόσο καλύτερα», αλλά η σωστή ισορροπία ανάμεσα σε ίνες, ενέργεια και πρόσληψη.
Ash – Τέφρα
Η τέφρα (Ash) είναι το ανόργανο υπόλειμμα που παραμένει μετά την πλήρη καύση της οργανικής ύλης μιας ζωοτροφής.
Η τιμή αυτή δείχνει τη συνολική ποσότητα ανόργανων συστατικών, αλλά δεν μας λέει πόσο από αυτά είναι:
- ασβέστιο,
- φώσφορος,
- μαγνήσιο,
- νάτριο,
- ή άλλα ανόργανα στοιχεία.
Για αυτά απαιτείται ξεχωριστή ανάλυση μετάλλων.
Ασυνήθιστα υψηλή τέφρα σε σανό ή άλλη χονδροειδή ζωοτροφή μπορεί επίσης να σχετίζεται με επιμόλυνση από χώμα κατά τη συγκομιδή.
Ενέργεια: GE, DE, ME και NE
Η λέξη «ενέργεια» σε μια ανάλυση μπορεί να εμφανίζεται με διαφορετικούς όρους.
GE – Gross Energy
Η συνολική χημική ενέργεια που περιέχει η τροφή.
DE – Digestible Energy
Η ενέργεια που απομένει όταν από τη συνολική ενέργεια αφαιρεθούν οι απώλειες μέσω των κοπράνων.
ME – Metabolizable Energy
Η μεταβολίσιμη ενέργεια είναι η ενέργεια που παραμένει μετά την αφαίρεση επιπλέον απωλειών, κυρίως μέσω ούρων και αερίων.
Στη διατροφή των προβάτων αποτελεί έναν από τους πιο χρήσιμους πρακτικούς δείκτες ενεργειακής αξίας.
Συχνά εκφράζεται ως:
MJ ME / kg ξηράς ουσίας
NE – Net Energy
Η καθαρή ενέργεια είναι το μέρος της ενέργειας που τελικά μπορεί να χρησιμοποιηθεί από το ζώο για συντήρηση, ανάπτυξη και παραγωγή.
Τι είναι το TDN;
Το TDN (Total Digestible Nutrients) είναι ένας παλαιότερος αλλά ακόμη χρησιμοποιούμενος δείκτης της συνολικής ενεργειακής αξίας μιας ζωοτροφής.
Συναντάται ιδιαίτερα σε αμερικανικούς πίνακες και αναλύσεις.
Δεν πρέπει να συγχέεται απευθείας με τη μεταβολίσιμη ενέργεια, επειδή πρόκειται για διαφορετικό τρόπο έκφρασης της ενεργειακής αξίας.
Συγκριτικός πίνακας βασικών δεικτών
| Δείκτης | Τι δείχνει | Όταν αυξάνεται συνήθως | Τι προσέχουμε |
|---|---|---|---|
| DM | πραγματική ξηρή ύλη | μειώνεται το ποσοστό νερού | σύγκριση as-fed και DM |
| CP | ακατέργαστη πρωτεΐνη | αυξάνει η πρωτεϊνική συγκέντρωση | περισσότερη δεν σημαίνει πάντα καλύτερα |
| NDF | συνολικό ινώδες κυτταρικό τοίχωμα | μπορεί να μειώνεται η πρόσληψη | γέμισμα μεγάλης κοιλίας |
| ADF | δυσκολότερα εύπεπτο ινώδες κλάσμα | συνήθως μειώνεται η πεπτικότητα | ποιότητα χονδροειδών ζωοτροφών |
| Ash | συνολικά ανόργανα συστατικά | αυξάνεται το ανόργανο κλάσμα | πιθανή επιμόλυνση ή ανάγκη ανάλυσης μετάλλων |
| ME | μεταβολίσιμη ενέργεια | αυξάνει η ενεργειακή πυκνότητα | μονάδα και βάση ξηράς ουσίας |
Παράδειγμα: πώς διαβάζουμε μια ανάλυση μηδικής
Ας υποθέσουμε ότι ένα εργαστήριο δίνει για ένα δείγμα μηδικής:
| DM | 89% |
| CP | 18% DM |
| NDF | 42% DM |
| ADF | 31% DM |
| ME | 9,3 MJ/kg DM |
Αυτό μπορούμε να το διαβάσουμε ως εξής:
- η τροφή είναι αρκετά ξηρή,
- έχει σχετικά υψηλή πρωτεϊνική συγκέντρωση,
- περιέχει σημαντική ποσότητα ινών,
- και έχει συγκεκριμένη ενεργειακή πυκνότητα που πρέπει να αξιολογηθεί μαζί με τις ανάγκες των ζώων και τις υπόλοιπες ζωοτροφές του σιτηρεσίου.
Το παραπάνω είναι εκπαιδευτικό παράδειγμα και όχι «ιδανική ανάλυση μηδικής». Η αξιολόγηση μιας ζωοτροφής πρέπει πάντα να γίνεται σε σχέση με το είδος της τροφής και τις ανάγκες των ζώων.
Πώς μετατρέπουμε τιμές από DM σε as-fed;
Η βασική σχέση είναι:
Παράδειγμα:
DM = 85%
CP = 16% στη βάση DM
0,85 × 0,16 = 0,136
Άρα η τροφή έχει περίπου 13,6% CP όπως χορηγείται.
Το σωστό δείγμα είναι εξίσου σημαντικό με το εργαστήριο
Ακόμη και η καλύτερη εργαστηριακή μέθοδος δεν μπορεί να διορθώσει ένα μη αντιπροσωπευτικό δείγμα.
Αν το δείγμα δεν αντιπροσωπεύει πραγματικά τη ζωοτροφή που τρώνε τα ζώα, τότε και το αποτέλεσμα της ανάλυσης δεν αντιπροσωπεύει σωστά τη ζωοτροφή.
Δειγματοληψία σανού
Δεν παίρνουμε μια χούφτα από ένα μόνο δέμα.
Χρειάζονται υποδείγματα από αρκετά διαφορετικά δέματα της ίδιας παρτίδας, τα οποία αναμειγνύονται ώστε να δημιουργηθεί αντιπροσωπευτικό τελικό δείγμα.
Δειγματοληψία ενσιρώματος
Το δείγμα πρέπει να αντιπροσωπεύει το υλικό που πραγματικά καταναλώνουν τα ζώα και να λαμβάνεται με τρόπο που περιορίζει αλλοιώσεις πριν φτάσει στο εργαστήριο.
Δειγματοληψία μίγματος
Λαμβάνονται μικρά υποδείγματα από διαφορετικά σημεία της παρτίδας και αναμειγνύονται πριν επιλεγεί η ποσότητα που θα σταλεί για ανάλυση.
NIRS και wet chemistry
Τα εργαστήρια μπορούν να χρησιμοποιούν διαφορετικές τεχνικές ανάλυσης.
Wet chemistry
Περιλαμβάνει κλασικές χημικές εργαστηριακές μεθόδους για τον άμεσο προσδιορισμό συστατικών.
NIRS
Το NIRS (Near Infrared Reflectance Spectroscopy) χρησιμοποιεί την απορρόφηση υπέρυθρης ακτινοβολίας και κατάλληλες βαθμονομήσεις για την ταχεία εκτίμηση πολλών χαρακτηριστικών μιας ζωοτροφής.
Το σημαντικό για τον παραγωγό είναι να χρησιμοποιεί αξιόπιστο εργαστήριο και να γνωρίζει:
- σε ποια βάση δίνονται τα αποτελέσματα,
- ποιες μονάδες χρησιμοποιούνται,
- και ποια μέθοδος χρησιμοποιήθηκε όπου αυτό έχει σημασία.
Μπορούμε να πούμε αν μια ζωοτροφή είναι καλή μόνο από έναν αριθμό;
Όχι.
Για παράδειγμα, χαμηλή NDF μπορεί να φαίνεται θετική επειδή επιτρέπει υψηλότερη ενεργειακή πυκνότητα, αλλά αν το συνολικό σιτηρέσιο δεν παρέχει αρκετές αποτελεσματικές ίνες, μπορεί να αυξηθεί ο κίνδυνος διαταραχών της μεγάλης κοιλίας.
Αντίστοιχα, πολύ υψηλή CP δεν αποτελεί πλεονέκτημα αν τα ζώα δεν χρειάζονται αυτή την επιπλέον πρωτεΐνη.
Πότε πρέπει να επαναλαμβάνεται η ανάλυση;
Νέα ανάλυση έχει ιδιαίτερη αξία όταν:
- αλλάζει παρτίδα ζωοτροφής,
- αλλάζει χωράφι ή κοπή μηδικής/σανού,
- παράγεται νέο ενσίρωμα,
- υπάρχει εμφανής αλλαγή στην ποιότητα,
- αλλάζει σημαντικά η υγρασία,
- ή η απόδοση των ζώων δεν συμφωνεί με αυτό που αναμένεται από το σιτηρέσιο.
Συχνά λάθη στην ερμηνεία μιας ανάλυσης
- σύγκριση τιμών as-fed με τιμές DM,
- εκτίμηση της ποιότητας μόνο από την CP,
- θεώρηση ότι χαμηλότερη NDF είναι πάντα καλύτερη,
- σύγκριση ME και TDN σαν να είναι ο ίδιος δείκτης,
- χρήση μιας παλιάς ανάλυσης για διαφορετική παρτίδα,
- αποστολή μη αντιπροσωπευτικού δείγματος,
- κατάρτιση σιτηρεσίου χωρίς να ληφθεί υπόψη το παραγωγικό στάδιο του ζώου.
Πώς χρησιμοποιούμε την ανάλυση στο σιτηρέσιο;
Η ανάλυση αποκτά πραγματική αξία όταν χρησιμοποιηθεί για να συνδυαστούν σωστά οι διαθέσιμες ζωοτροφές.
Για παράδειγμα:
- η DM χρησιμοποιείται για να υπολογίσουμε την πραγματική πρόσληψη ξηράς ουσίας,
- η CP για να εκτιμήσουμε την πρωτεϊνική παροχή,
- η NDF και η ADF για να αξιολογήσουμε την ποιότητα και την ινώδη δομή,
- η ME για να εκτιμήσουμε την ενεργειακή παροχή.
Τα αποτελέσματα αυτά μπορούν στη συνέχεια να χρησιμοποιηθούν στον υπολογισμό και τον έλεγχο ενός σιτηρεσίου.
Συχνές ερωτήσεις
Ποιο είναι πιο σημαντικό, NDF ή ADF;
Και τα δύο είναι χρήσιμα αλλά απαντούν σε διαφορετικές ερωτήσεις. Η NDF σχετίζεται περισσότερο με τη συνολική ινώδη μάζα και την πιθανή πρόσληψη, ενώ η ADF σχετίζεται περισσότερο με το δύσπεπτο τμήμα και την πεπτικότητα.
Υψηλή CP σημαίνει καλή ζωοτροφή;
Όχι απαραίτητα. Η υψηλή CP είναι χρήσιμη μόνο όταν εντάσσεται σωστά σε ένα ισορροπημένο σιτηρέσιο και καλύπτει πραγματική ανάγκη των ζώων.
Μπορώ να συγκρίνω δύο αναλύσεις από διαφορετικά εργαστήρια;
Ναι, αλλά πρέπει πρώτα να ελέγξετε ότι οι τιμές δίνονται στην ίδια βάση, στις ίδιες μονάδες και αφορούν τους ίδιους δείκτες.
Χρειάζεται ανάλυση για κάθε ζωοτροφή;
Όσο μεγαλύτερη είναι η οικονομική και διατροφική σημασία μιας ζωοτροφής στο σιτηρέσιο, τόσο μεγαλύτερη είναι και η αξία της πραγματικής ανάλυσής της. Ιδιαίτερα οι χονδροειδείς ζωοτροφές και τα ενσιρώματα μπορεί να παρουσιάζουν σημαντική μεταβλητότητα από παρτίδα σε παρτίδα.
Συμπέρασμα
Η σωστή ανάλυση ζωοτροφών μετατρέπει μια γενική εκτίμηση σε πραγματικά δεδομένα.
Οι δείκτες DM, CP, NDF, ADF και ME δεν είναι απλώς εργαστηριακές συντομογραφίες. Μας βοηθούν να καταλάβουμε:
- πόση πραγματική τροφή παρέχουμε,
- πόση πρωτεΐνη υπάρχει,
- πόσο ινώδης και εύπεπτη είναι η ζωοτροφή,
- πόση ενέργεια μπορεί να προσφέρει,
- και πώς πρέπει να συνδυαστεί με τις υπόλοιπες ζωοτροφές.
Δεν καταρτίζουμε ακριβές σιτηρέσιο από την ονομασία μιας ζωοτροφής.
Χρειαζόμαστε αντιπροσωπευτικό δείγμα, αξιόπιστη ανάλυση και σωστή ερμηνεία των αποτελεσμάτων.
Σημείωση: Τα αριθμητικά παραδείγματα του άρθρου χρησιμοποιούνται για εκπαιδευτικούς σκοπούς. Η αξιολόγηση μιας πραγματικής ανάλυσης πρέπει να λαμβάνει υπόψη το είδος της ζωοτροφής, το βάρος και το παραγωγικό στάδιο των ζώων, την πραγματική πρόσληψη και τη συνολική σύνθεση του σιτηρεσίου.
0 σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου