Μαγνήσιο στα πρόβατα: ανάγκες και έλλειψη

Το μαγνήσιο (Mg) είναι ένα απαραίτητο μακροστοιχείο στη διατροφή των προβάτων. Συμμετέχει στη δομή των οστών, αλλά ο σημαντικότερος πρακτικός του ρόλος σχετίζεται με τη φυσιολογική λειτουργία των νεύρων, των μυών και πολλών ενζυμικών συστημάτων.

Η σοβαρή έλλειψη μαγνησίου μπορεί να προκαλέσει υπομαγνησιαιμία και την επικίνδυνη κατάσταση που είναι γνωστή ως υπομαγνησιαιμική τετανία ή τετανία βοσκής.

Σε αντίθεση με το ασβέστιο, ο οργανισμός του προβάτου δεν διαθέτει εύκολα κινητοποιήσιμα αποθέματα μαγνησίου που μπορούν να καλύψουν γρήγορα μια ξαφνική έλλειψη. Για αυτό στα ζώα υψηλού κινδύνου έχει ιδιαίτερη σημασία η συνεχής επαρκής πρόσληψη.

Κρατήστε από την αρχή:

Δεν αρκεί να γνωρίζουμε πόσο μαγνήσιο περιέχει μια ζωοτροφή. Η απορρόφηση του Mg στη μεγάλη κοιλία μπορεί να επηρεαστεί από άλλα συστατικά του σιτηρεσίου, ιδιαίτερα από υψηλές συγκεντρώσεις καλίου.

Γιατί χρειάζονται μαγνήσιο τα πρόβατα;

Το μαγνήσιο συμμετέχει σε πολλές λειτουργίες του οργανισμού.

Είναι σημαντικό για:

• τη φυσιολογική λειτουργία του νευρικού συστήματος,
• τη μυϊκή λειτουργία,
• τη λειτουργία πολλών ενζύμων,
• τον ενεργειακό μεταβολισμό,
• τη φυσιολογική λειτουργία των κυττάρων,
• και τη δομή των οστών.

Η συγκέντρωση μαγνησίου στο αίμα πρέπει να διατηρείται μέσα σε σχετικά στενά όρια. Όταν μειωθεί σημαντικά, το νευρικό και μυϊκό σύστημα γίνεται υπερδιεγέρσιμο και μπορεί να εμφανιστούν σπασμοί και τετανία.

Πόσο μαγνήσιο χρειάζεται ένα πρόβατο;

Οι ανάγκες μεταβάλλονται ανάλογα με το παραγωγικό στάδιο, το σωματικό βάρος, την πρόσληψη ξηράς ουσίας και τη σύνθεση του συνολικού σιτηρεσίου.

Ως γενικό εύρος αναφοράς, οι απαιτήσεις των προβάτων σε μαγνήσιο κυμαίνονται περίπου από:

0,12% έως 0,18% Mg
στη βάση ξηράς ουσίας του συνολικού σιτηρεσίου

Οι ανάγκες και κυρίως ο κίνδυνος εμφάνισης προβλημάτων αυξάνονται πρακτικά σε περιόδους κατά τις οποίες:

• οι προβατίνες βρίσκονται σε γαλακτοπαραγωγή,
• η πρόσληψη τροφής μειώνεται,
• τα ζώα μεταφέρονται απότομα σε πλούσια χλωρή βλάστηση,
• ή η απορρόφηση του μαγνησίου μειώνεται λόγω της σύνθεσης του βοσκότοπου ή του σιτηρεσίου.

Προσοχή:

Το 0,12–0,18% αποτελεί γενικό εύρος αναφοράς και όχι συνταγή χορήγησης. Η πραγματική διαθεσιμότητα του Mg εξαρτάται και από την απορρόφησή του.

Ποιες ζωοτροφές παρέχουν μαγνήσιο;

Το μαγνήσιο υπάρχει σε πολλές φυτικές ζωοτροφές, αλλά η συγκέντρωσή του μπορεί να μεταβάλλεται σημαντικά.

Οι χορτονομές ψυχανθών, όπως η μηδική και τα τριφύλλια, είναι συνήθως σχετικά καλές πηγές μαγνησίου.

Αντίθετα, ορισμένες αγρωστώδεις χορτονομές, ιδιαίτερα όταν βρίσκονται σε ταχεία ανάπτυξη, μπορεί να περιέχουν χαμηλότερα επίπεδα διαθέσιμου Mg.

Το Penn State επισημαίνει ότι πολλά ψυχανθή συχνά περιέχουν πάνω από 0,20% Mg στη ξηρά ουσία, ενώ ορισμένα αγρωστώδη μπορεί να βρίσκονται κοντά ή κάτω από τις ανάγκες των ζώων.

Τι είναι η υπομαγνησιαιμία;

Υπομαγνησιαιμία σημαίνει ότι η συγκέντρωση μαγνησίου στο αίμα έχει πέσει κάτω από τα φυσιολογικά επίπεδα.

Όταν η πτώση γίνει σοβαρή, μπορεί να εμφανιστεί υπομαγνησιαιμική τετανία, γνωστή και ως τετανία βοσκής.

Πρόκειται για οξεία μεταβολική διαταραχή που χαρακτηρίζεται από αυξημένη νευρομυϊκή διεγερσιμότητα και μπορεί να εξελιχθεί πολύ γρήγορα.

Η Merck αναφέρει ότι στα πρόβατα τα κλινικά συμπτώματα εμφανίζονται συνήθως όταν η σοβαρή υπομαγνησιαιμία συνυπάρχει και με χαμηλό ασβέστιο στο αίμα.

Γιατί εμφανίζεται συχνά σε χλωρούς βοσκότοπους;

Το πρόβλημα δεν είναι απλώς ότι «το χλωρό χόρτο δεν έχει μαγνήσιο».

Ο κίνδυνος μπορεί να αυξηθεί όταν συνδυάζονται:

• χαμηλή συγκέντρωση Mg στη χορτονομή,
• ταχεία ανάπτυξη της βλάστησης,
• υψηλή συγκέντρωση καλίου (K),
• υψηλή πρόσληψη αζώτου,
• χαμηλή πρόσληψη τροφής,
• και υψηλές ανάγκες του ζώου, όπως κατά τη γαλακτοπαραγωγή.

Το υψηλό κάλιο στη μεγάλη κοιλία μπορεί να μειώσει την αποτελεσματικότητα της απορρόφησης του μαγνησίου.

Ιδιαίτερος κίνδυνος:

Χλωροί, ταχέως αναπτυσσόμενοι βοσκότοποι που έχουν δεχθεί έντονη λίπανση με κάλιο ή/και άζωτο μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο υπομαγνησιαιμίας.

Ποια πρόβατα κινδυνεύουν περισσότερο;

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται:

• οι προβατίνες σε γαλακτοπαραγωγή,
• ζώα που μεταφέρονται απότομα σε πλούσια χλωρή βοσκή,
• ζώα με μειωμένη πρόσληψη τροφής,
• ζώα που εκτίθενται σε ψύχος, κακοκαιρία ή άλλο στρες,
• και κοπάδια που βόσκουν σε αγρωστώδη με υψηλό K και χαμηλό Mg.

Η γαλακτοπαραγωγή αυξάνει τον κίνδυνο επειδή σημαντική ποσότητα Mg χάνεται μέσω του γάλακτος και οι απαιτήσεις του ζώου είναι αυξημένες.

Ποια είναι τα συμπτώματα της τετανίας βοσκής;

Η κατάσταση μπορεί να εξελιχθεί μέσα σε λίγες ώρες.

Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν:

• έντονη νευρικότητα,
• υπερευαισθησία σε ήχους ή απότομες κινήσεις,
• αστάθεια,
• δύσκαμπτο βάδισμα,
• μυϊκό τρόμο,
• μυϊκούς σπασμούς,
• πτώση του ζώου στο έδαφος,
• έντονες κινήσεις των άκρων ή σπασμούς,
• δυσκολία στην αναπνοή,
• και σε βαριές περιπτώσεις θάνατο.

Σε ορισμένες περιπτώσεις η εξέλιξη είναι τόσο γρήγορη ώστε το ζώο μπορεί να βρεθεί νεκρό χωρίς να έχουν παρατηρηθεί προηγουμένως εμφανή συμπτώματα.

Επείγον:

Η υπομαγνησιαιμική τετανία είναι κτηνιατρικό επείγον. Ζώο με έντονη νευρικότητα, τρόμο, σπασμούς ή κατάκλιση χρειάζεται άμεση αντιμετώπιση.

Η καθυστέρηση ακόμη και λίγων ωρών μπορεί να αποβεί μοιραία.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η διάγνωση βασίζεται στον συνδυασμό:

• του ιστορικού βόσκησης και διατροφής,
• των κλινικών συμπτωμάτων,
• της εργαστηριακής μέτρησης μαγνησίου,
• και της ανταπόκρισης στην κατάλληλη θεραπεία.

Επειδή η υπομαγνησιαιμία μπορεί να συνυπάρχει με υπασβεστιαιμία, η κλινική εικόνα δεν πρέπει να αξιολογείται απομονωμένα.

Πώς αντιμετωπίζεται;

Η θεραπεία απαιτεί άμεση αποκατάσταση του μαγνησίου και συχνά ταυτόχρονα του ασβεστίου.

Η Merck αναφέρει ότι χρησιμοποιούνται κατάλληλα σκευάσματα Mg και Ca με παρεντερική χορήγηση, ανάλογα με την περίπτωση.

Η χορήγηση αυτών των διαλυμάτων, ιδιαίτερα ενδοφλεβίως, πρέπει να γίνεται με κτηνιατρική καθοδήγηση.

Μετά την αρχική αποκατάσταση το ζώο παραμένει σε κίνδυνο υποτροπής αν δεν διορθωθεί η αιτία του προβλήματος.

Πρόληψη: το σημαντικότερο κομμάτι

Η τετανία βοσκής είναι πολύ πιο εύκολο να προληφθεί παρά να αντιμετωπιστεί αφού εμφανιστούν σοβαρά συμπτώματα.

Στα κοπάδια υψηλού κινδύνου χρειάζεται:

• παρακολούθηση της ποιότητας και της σύνθεσης της χορτονομής,
• αποφυγή απότομης μετάβασης σε πολύ χλωρή νεαρή βοσκή,
• επαρκής πρόσληψη ξηράς ουσίας,
• πρόσβαση σε κατάλληλη χονδροειδή τροφή,
• έλεγχος της λίπανσης των βοσκοτόπων, ιδιαίτερα με K και N,
• και, όταν υπάρχει κίνδυνος, κατάλληλη συμπληρωματική παροχή μαγνησίου.

Η Merck επισημαίνει ότι στα ζώα που βρίσκονται σε περίοδο κινδύνου το Mg πρέπει να παρέχεται καθημερινά, επειδή δεν υπάρχουν μεγάλα εύκολα διαθέσιμα αποθέματα στον οργανισμό.

Μπορεί να χρησιμοποιηθεί οξείδιο του μαγνησίου;

Το οξείδιο του μαγνησίου (MgO) είναι μία από τις συνηθέστερες πηγές συμπληρωματικού μαγνησίου.

Μπορεί να περιλαμβάνεται σε ορυκτά μίγματα ή να χρησιμοποιείται με άλλους τρόπους σε περιόδους αυξημένου κινδύνου.

Ωστόσο τα άλατα μαγνησίου δεν είναι πάντα ιδιαίτερα εύγευστα και η πραγματική κατανάλωσή τους πρέπει να παρακολουθείται.

Πρακτικό σημείο:

Το να υπάρχει ένα mineral mix στο χωράφι δεν σημαίνει ότι κάθε πρόβατο καταναλώνει αρκετό Mg. Η πραγματική κατανάλωση πρέπει να ελέγχεται.

Τι σχέση έχει το κάλιο με το μαγνήσιο;

Η σχέση αυτή είναι μία από τις σημαντικότερες στην τετανία βοσκής.

Υψηλές συγκεντρώσεις καλίου (K) στη χορτονομή μπορούν να μειώσουν την απορρόφηση Mg από τη μεγάλη κοιλία.

Για αυτό ένας βοσκότοπος μπορεί να περιέχει κάποια ποσότητα Mg αλλά τα ζώα να μην μπορούν να το αξιοποιήσουν αποτελεσματικά.

Η έντονη καλιούχος λίπανση μπορεί να αυξήσει ακόμη περισσότερο τον κίνδυνο όταν συνδυάζεται με ταχέως αναπτυσσόμενη χλόη.

Τι σχέση έχει το άζωτο;

Η υψηλή αζωτούχος λίπανση μπορεί να αυξήσει την ταχύτητα ανάπτυξης του χόρτου και να επηρεάσει τη συγκέντρωση και την αξιοποίηση του Mg.

Δεν είναι επομένως σωστό να λέμε απλώς ότι «το άζωτο προκαλεί έλλειψη μαγνησίου».

Πρόκειται για συνδυασμό παραγόντων που περιλαμβάνει τη σύνθεση της χορτονομής, το K, το Mg, την πρόσληψη τροφής και τις ανάγκες του ζώου.

Μπορεί να δοθεί υπερβολικό μαγνήσιο;

Ναι, αν και στις συνηθισμένες πρακτικές συνθήκες η έλλειψη και η μειωμένη απορρόφηση αποτελούν συχνότερο πρακτικό πρόβλημα.

Δεν θα χρησιμοποιούμε το παλιό όριο «πάνω από 0,8% = τοξικότητα» ως καθολικό κανόνα, επειδή η ασφαλής πρόσληψη εξαρτάται από τη μορφή του Mg, το συνολικό σιτηρέσιο, το νερό και τη φυσιολογική κατάσταση του ζώου.

Η αυθαίρετη υπερβολική συμπληρωματική χορήγηση δεν έχει όφελος και μπορεί να οδηγήσει σε διατροφικές ή πεπτικές διαταραχές.

Συχνά λάθη

• Να θεωρούμε ότι κάθε χλωρός βοσκότοπος είναι πλούσιος σε διαθέσιμο Mg.
• Να κοιτάμε μόνο το Mg και να αγνοούμε το υψηλό K της χορτονομής.
• Να θεωρούμε ότι το άζωτο από μόνο του προκαλεί τετανία βοσκής.
• Να δίνουμε ένα mineral mix χωρίς να ελέγχουμε πόσο πραγματικά καταναλώνουν τα ζώα.
• Να περιμένουμε να εμφανιστούν σπασμοί πριν λάβουμε προληπτικά μέτρα.
• Να αγνοούμε τη μειωμένη πρόσληψη τροφής λόγω ψύχους, μεταφοράς ή άλλου στρες.
• Να προσπαθούμε να αντιμετωπίσουμε μόνοι μας ζώο με σοβαρή τετανία.

Συχνές ερωτήσεις

Ποιες ζωοτροφές έχουν περισσότερο μαγνήσιο;

Οι χορτονομές ψυχανθών, όπως η μηδική και τα τριφύλλια, είναι γενικά καλές πηγές Mg. Οι πραγματικές συγκεντρώσεις όμως διαφέρουν ανάλογα με το φυτό, το έδαφος, τη λίπανση και το στάδιο ανάπτυξης.

Γιατί η τετανία εμφανίζεται συχνά την άνοιξη;

Η νεαρή, ταχέως αναπτυσσόμενη χλόη μπορεί να έχει χαμηλότερη συγκέντρωση διαθέσιμου Mg και υψηλή συγκέντρωση K. Ο συνδυασμός αυτός μπορεί να μειώσει την απορρόφηση του μαγνησίου.

Κινδυνεύουν περισσότερο οι προβατίνες που θηλάζουν;

Ναι. Η γαλακτοπαραγωγή αυξάνει τις απώλειες και τις ανάγκες σε Mg και γι’ αυτό οι θηλάζουσες προβατίνες είναι ομάδα αυξημένου κινδύνου.

Μπορώ να προλάβω το πρόβλημα μόνο με ορυκτό μίγμα;

Όχι απαραίτητα. Πρέπει να γνωρίζουμε αν το μίγμα περιέχει αρκετό Mg, αν τα ζώα το καταναλώνουν πραγματικά και αν υπάρχουν άλλοι παράγοντες του σιτηρεσίου που μειώνουν την απορρόφησή του.

Η τετανία βοσκής είναι επείγον περιστατικό;

Ναι. Μπορεί να εξελιχθεί ταχύτατα και να προκαλέσει θάνατο μέσα σε λίγες ώρες. Ζώο με ύποπτα συμπτώματα χρειάζεται άμεση κτηνιατρική αντιμετώπιση.

Συμπέρασμα

Το μαγνήσιο είναι απαραίτητο για τη φυσιολογική λειτουργία των νεύρων και των μυών και η σοβαρή ανεπάρκειά του μπορεί να οδηγήσει σε μία από τις πιο οξείες μεταβολικές διαταραχές των μηρυκαστικών.

Για σωστή πρόληψη πρέπει να εξετάζουμε:

• την πραγματική συγκέντρωση Mg στις ζωοτροφές,
• την πρόσληψη ξηράς ουσίας,
• την περιεκτικότητα της χορτονομής σε K,
• τη λίπανση του βοσκότοπου,
• το παραγωγικό στάδιο των ζώων,
• και την πραγματική κατανάλωση του συμπληρώματος.

Κρατήστε αυτό:

Η τετανία βοσκής δεν είναι απλώς πρόβλημα «λίγου μαγνησίου».

Είναι αποτέλεσμα της σχέσης ανάμεσα στο Mg της τροφής, την απορρόφησή του, το κάλιο, την πρόσληψη και τις αυξημένες ανάγκες του ζώου.

Σημείωση: Οι αριθμητικές τιμές του άρθρου είναι ενδεικτικές και χρησιμοποιούνται για εκπαιδευτικούς σκοπούς. Δεν αποτελούν εξατομικευμένη συνταγή συμπληρωματικής χορήγησης ή θεραπευτική οδηγία.

Read more »

Ασβέστιο στα πρόβατα: ανάγκες και έλλειψη

Το ασβέστιο (Ca) είναι ένα από τα σημαντικότερα μακροστοιχεία στη διατροφή των προβάτων. Είναι περισσότερο γνωστό για τον ρόλο του στην κατασκευή και διατήρηση των οστών, αλλά η λειτουργία του οργανισμού εξαρτάται από αυτό πολύ περισσότερο απ’ όσο δείχνει αυτή η απλή περιγραφή.

Το ασβέστιο συμμετέχει στη μυϊκή συστολή, στη λειτουργία του νευρικού συστήματος, στην πήξη του αίματος, σε κυτταρικές λειτουργίες και στην παραγωγή γάλακτος.

Οι ανάγκες ενός προβάτου δεν είναι σταθερές. Αυξάνονται ιδιαίτερα κατά την ανάπτυξη, προς το τέλος της εγκυμοσύνης και κατά τη γαλακτοπαραγωγή.

Κρατήστε από την αρχή:

Δεν εξετάζουμε μόνο πόσο ασβέστιο υπάρχει στο σιτηρέσιο. Εξετάζουμε ταυτόχρονα τον φώσφορο, τη σχέση Ca:P, τη βιταμίνη D, την ποσότητα τροφής που πραγματικά καταναλώνει το ζώο και το παραγωγικό του στάδιο.

Γιατί χρειάζονται ασβέστιο τα πρόβατα;

Το μεγαλύτερο μέρος του ασβεστίου του σώματος βρίσκεται στον σκελετό και στα δόντια. Τα οστά όμως δεν αποτελούν απλώς μια στατική «αποθήκη».

Ο οργανισμός μπορεί να κινητοποιεί ασβέστιο από τον σκελετό όταν οι ανάγκες αυξάνονται και η ποσότητα που απορροφάται από τη διατροφή δεν επαρκεί άμεσα.

Το ασβέστιο είναι απαραίτητο για:

• την ανάπτυξη και διατήρηση του σκελετού,
• τη φυσιολογική λειτουργία των μυών,
• τη μετάδοση νευρικών σημάτων,
• την πήξη του αίματος,
• τη λειτουργία πολλών κυτταρικών μηχανισμών,
• την ανάπτυξη του σκελετού των εμβρύων,
• και την παραγωγή γάλακτος.

Πόσο ασβέστιο χρειάζεται ένα πρόβατο;

Δεν υπάρχει μία μοναδική τιμή που να καλύπτει όλα τα πρόβατα.

Οι ανάγκες μεταβάλλονται ανάλογα με:

• το σωματικό βάρος,
• την ηλικία,
• τον ρυθμό ανάπτυξης,
• το στάδιο εγκυμοσύνης,
• τον αριθμό των εμβρύων,
• τη γαλακτοπαραγωγή,
• την πρόσληψη ξηράς ουσίας,
• και τη συνολική σύνθεση του σιτηρεσίου.

Κατηγορία	Τι πρέπει να γνωρίζουμε
Συντήρηση	Οι ανάγκες είναι σχετικά χαμηλότερες.
Αναπτυσσόμενα αρνιά	Το Ca είναι κρίσιμο για τη φυσιολογική ανάπτυξη του σκελετού.
Τελευταία εγκυμοσύνη	Οι ανάγκες αυξάνονται λόγω της έντονης ανάπτυξης του σκελετού των εμβρύων.
Γαλακτοπαραγωγή	Σημαντική ποσότητα Ca αποβάλλεται μέσω του γάλακτος.

Ως γενικό εύρος αναφοράς, οι απαιτήσεις των διαφορετικών κατηγοριών προβάτων μπορεί να κυμαίνονται περίπου από 0,20% έως 0,82% Ca στη βάση ξηράς ουσίας του συνολικού σιτηρεσίου.

Προσοχή:

Το εύρος 0,20–0,82% δεν σημαίνει ότι κάθε πρόβατο πρέπει να παίρνει «κάπου μέσα σε αυτό το ποσοστό». Οι πραγματικές απαιτήσεις καθορίζονται από την κατηγορία και το παραγωγικό στάδιο του ζώου.

Ποιες ζωοτροφές είναι πλούσιες σε ασβέστιο;

Η περιεκτικότητα μιας ζωοτροφής σε ασβέστιο μεταβάλλεται ανάλογα με το είδος του φυτού, το έδαφος, το στάδιο συγκομιδής και την παρτίδα.

Γενικά, καλές πηγές ασβεστίου αποτελούν οι χορτονομές ψυχανθών, όπως η μηδική.

Αντίθετα, οι καρποί των δημητριακών είναι συνήθως σχετικά φτωχοί σε ασβέστιο και πλουσιότεροι σε φώσφορο.

Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους τα σιτηρέσια με μεγάλη συμμετοχή δημητριακών χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή ως προς την ισορροπία Ca και P.

Όταν απαιτείται συμπλήρωση ασβεστίου, μπορούν να χρησιμοποιούνται κατάλληλες ορυκτές πηγές, όπως ανθρακικό ασβέστιο, ενώ το φωσφορικό διασβέστιο παρέχει τόσο ασβέστιο όσο και φώσφορο.

Η επιλογή και η ποσότητα όμως πρέπει να βασίζονται στο συνολικό σιτηρέσιο και όχι στην αυθαίρετη προσθήκη ενός συμπληρώματος.

Ασβέστιο και φώσφορος: γιατί έχει σημασία η σχέση Ca:P;

Το ασβέστιο και ο φώσφορος λειτουργούν στενά μαζί, ιδιαίτερα στον σχηματισμό και τη διατήρηση του σκελετού.

Για αυτό δεν αρκεί να γνωρίζουμε μόνο τη συγκέντρωση του καθενός. Χρειάζεται να εξετάζουμε και τη σχέση ασβεστίου προς φώσφορο (Ca:P) στο συνολικό σιτηρέσιο.

Πρακτικός κανόνας:

Σε πολλά σιτηρέσια προβάτων χρησιμοποιείται ως πρακτικός στόχος μια σχέση Ca:P περίπου 1,5:1 έως 2:1.

Η κατάλληλη σχέση όμως εξαρτάται από την κατηγορία των ζώων και το συνολικό σιτηρέσιο.

Η σχέση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε κριάρια, αρσενικά αρνιά και ευνουχισμένα αρσενικά που καταναλώνουν σημαντικές ποσότητες συμπυκνωμένων ζωοτροφών.

Τα δημητριακά περιέχουν συνήθως περισσότερο φώσφορο σε σχέση με το ασβέστιο. Όταν το Ca:P του συνολικού σιτηρεσίου γίνει πολύ χαμηλό, αυξάνεται ο κίνδυνος σχηματισμού ορισμένων τύπων ουρόλιθων.

Η πρόληψη της ουρολιθίασης δεν εξαρτάται μόνο από το Ca:P. Σημαντικά είναι επίσης η συνολική σύνθεση του σιτηρεσίου, η επαρκής πρόσληψη νερού και η σωστή διαχείριση της διατροφής.

Ποιος είναι ο ρόλος της βιταμίνης D;

Η βιταμίνη D έχει στενή σχέση με τον μεταβολισμό του ασβεστίου και του φωσφόρου.

Συμβάλλει στη φυσιολογική απορρόφηση και χρησιμοποίηση των δύο στοιχείων και επομένως στη διατήρηση της ομοιόστασης του ασβεστίου και στην ανάπτυξη του σκελετού.

Για αυτό μια ανεπάρκεια βιταμίνης D μπορεί να δημιουργήσει πρόβλημα ακόμη και όταν το σιτηρέσιο περιέχει φαινομενικά αρκετό Ca και P.

Έλλειψη ασβεστίου και προβλήματα στα οστά

Μακροχρόνια ανεπαρκής παροχή ή σοβαρή ανισορροπία ασβεστίου, φωσφόρου και βιταμίνης D μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη και τη μεταλλοποίηση του σκελετού.

Στα αναπτυσσόμενα ζώα μπορεί να εμφανιστούν προβλήματα όπως ραχίτιδα, ενώ στα ενήλικα μπορεί να διαταραχθεί η φυσιολογική κατάσταση των οστών.

Δεν πρέπει όμως κάθε χωλότητα ή πρόβλημα ανάπτυξης να αποδίδεται αυτόματα σε έλλειψη ασβεστίου. Απαιτείται αξιολόγηση του συνολικού σιτηρεσίου και, όπου χρειάζεται, κτηνιατρική διερεύνηση.

Υπασβεστιαιμία στην προβατίνα

Ένα διαφορετικό και πολύ σημαντικό πρόβλημα είναι η υπασβεστιαιμία, δηλαδή η παθολογική πτώση της συγκέντρωσης ασβεστίου στο αίμα.

Στις προβατίνες εμφανίζεται συχνότερα κατά την τελευταία περίοδο της εγκυμοσύνης, όταν οι ανάγκες για τον σχηματισμό του σκελετού των εμβρύων αυξάνονται σημαντικά. Μπορεί επίσης να εμφανιστεί γύρω από τον τοκετό ή κατά τη γαλακτοπαραγωγή.

Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος ιδιαίτερα όταν:

• η προβατίνα κυοφορεί περισσότερα από ένα έμβρυα,
• οι ανάγκες αυξηθούν απότομα,
• μειωθεί η πρόσληψη τροφής,
• το σιτηρέσιο δεν παρέχει επαρκές διαθέσιμο ασβέστιο,
• ή ο οργανισμός δεν προλάβει να κινητοποιήσει αρκετό Ca από τα αποθέματα των οστών.

Σημαντική διευκρίνιση:

Η υπασβεστιαιμία σημαίνει χαμηλό ασβέστιο στο αίμα.

Δεν είναι το ίδιο με την υπογλυκαιμία, που σημαίνει χαμηλή γλυκόζη στο αίμα.

Ποια είναι τα συμπτώματα της υπασβεστιαιμίας;

Τα συμπτώματα μπορεί να εξελιχθούν γρήγορα και περιλαμβάνουν, ανάλογα με τη βαρύτητα:

• μειωμένη όρεξη,
• αδυναμία,
• μυϊκό τρόμο ή τρέμουλο,
• αστάθεια ή δυσκολία στο περπάτημα,
• κατάκλιση και αδυναμία του ζώου να σηκωθεί,
• καταστολή,
• και σε σοβαρές περιπτώσεις κώμα και θάνατο.

Η εικόνα μπορεί να μοιάζει με άλλες μεταβολικές παθήσεις της τελευταίας εγκυμοσύνης, ιδιαίτερα με την τοξιναιμία της εγκυμοσύνης. Οι δύο καταστάσεις μπορούν επίσης να συνυπάρχουν.

Επείγον:

Προβατίνα σε προχωρημένη εγκυμοσύνη ή γύρω από τον τοκετό που εμφανίζει έντονη αδυναμία, νευρομυϊκά συμπτώματα ή δεν μπορεί να σηκωθεί χρειάζεται άμεση κτηνιατρική αξιολόγηση.

Δεν είναι ασφαλές να θεωρηθεί αυτόματα ότι «της λείπει ασβέστιο», επειδή υπάρχουν και άλλες σοβαρές παθήσεις με παρόμοια εικόνα.

Θεραπεύεται η υπασβεστιαιμία;

Όταν η διάγνωση είναι υπασβεστιαιμία, η ανταπόκριση στη σωστή και έγκαιρη θεραπεία μπορεί να είναι γρήγορη.

Η θεραπεία βασίζεται στη χορήγηση κατάλληλων σκευασμάτων ασβεστίου και στην αντιμετώπιση των διατροφικών ή άλλων παραγόντων που προκάλεσαν το πρόβλημα.

Η χορήγηση ασβεστίου, ιδιαίτερα όταν γίνεται ενδοφλέβια, δεν είναι διαδικασία για αυθαίρετη εφαρμογή. Απαιτεί σωστή διάγνωση και κτηνιατρική καθοδήγηση, επειδή λανθασμένη ή υπερβολικά γρήγορη χορήγηση μπορεί να προκαλέσει σοβαρές καρδιακές διαταραχές.

Πρόληψη: τι μπορεί να κάνει ο παραγωγός;

Η πρόληψη δεν σημαίνει απλώς «δίνω περισσότερο ασβέστιο».

Χρειάζεται:

• σωστό σιτηρέσιο κατά την εγκυμοσύνη,
• ιδιαίτερη προσοχή στις τελευταίες εβδομάδες πριν από τον τοκετό,
• κάλυψη των αναγκών σε ενέργεια και πρωτεΐνη ώστε να διατηρείται η πρόσληψη τροφής,
• επαρκές Ca και P,
• σωστή σχέση Ca:P,
• επαρκής βιταμίνη D,
• αποφυγή απότομων αλλαγών της διατροφής,
• και, όπου είναι δυνατόν, ανάλυση των βασικών ζωοτροφών.

Ιδιαίτερα οι προβατίνες που κυοφορούν δίδυμα ή τρίδυμα χρειάζονται αυξημένη προσοχή, επειδή κατά την τελευταία εγκυμοσύνη η ανάπτυξη των εμβρύων αυξάνει σημαντικά τη ζήτηση για ασβέστιο.

Πρέπει να δίνουμε μαρμαρόσκονη ή ανθρακικό ασβέστιο;

Το ανθρακικό ασβέστιο αποτελεί κοινή πηγή συμπληρωματικού Ca στα σιτηρέσια.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να προστίθεται μηχανικά σε κάθε σιτηρέσιο.

Πρώτα πρέπει να γνωρίζουμε:

• τι Ca παρέχουν ήδη οι χονδροειδείς ζωοτροφές,
• πόσο P παρέχουν τα δημητριακά και οι υπόλοιπες τροφές,
• ποια είναι η σχέση Ca:P του συνολικού σιτηρεσίου,
• και ποιες είναι οι ανάγκες της συγκεκριμένης κατηγορίας ζώων.

Μπορεί να δοθεί υπερβολικά πολύ ασβέστιο;

Ναι. Το γεγονός ότι το ασβέστιο είναι απαραίτητο δεν σημαίνει ότι η υπερβολική χορήγηση είναι ωφέλιμη.

Πολύ υψηλές συγκεντρώσεις μπορούν να επηρεάσουν την ισορροπία και την αξιοποίηση άλλων ανόργανων στοιχείων και να διαταράξουν τη συνολική ισορροπία του σιτηρεσίου.

Επιπλέον, σε ορισμένες κατηγορίες ζώων δεν εξετάζουμε μόνο τη συνολική ποσότητα Ca αλλά και τον τύπο των ουρόλιθων που μπορεί να σχηματιστούν. Επομένως, ούτε η αυθαίρετη αύξηση της σχέσης Ca:P αποτελεί ασφαλή γενικό κανόνα.

Συχνά λάθη

• Να θεωρούμε ότι κάθε προβατίνα που πέφτει πριν τον τοκετό έχει υπασβεστιαιμία.
• Να συγχέουμε την υπασβεστιαιμία με την υπογλυκαιμία ή την τοξιναιμία εγκυμοσύνης.
• Να εξετάζουμε μόνο το Ca και να αγνοούμε τον φώσφορο.
• Να χρησιμοποιούμε μία σταθερή σχέση Ca:P για όλα τα ζώα και όλα τα σιτηρέσια.
• Να προσθέτουμε ασβέστιο χωρίς να γνωρίζουμε τι παρέχουν ήδη οι ζωοτροφές.
• Να θεωρούμε ότι όσο περισσότερο Ca δίνουμε τόσο καλύτερα.
• Να χρησιμοποιούμε τις θεωρητικές απαιτήσεις χωρίς να εξετάζουμε την πραγματική πρόσληψη ξηράς ουσίας.

Συχνές ερωτήσεις

Ποιες ζωοτροφές έχουν αρκετό ασβέστιο;

Οι χορτονομές ψυχανθών, όπως η μηδική, είναι γενικά πλουσιότερες σε Ca από τους καρπούς δημητριακών. Η πραγματική συγκέντρωση όμως μπορεί να διαφέρει σημαντικά και η ανάλυση της συγκεκριμένης παρτίδας είναι πολύ πιο αξιόπιστη από μία τυπική τιμή πίνακα.

Πότε είναι μεγαλύτερες οι ανάγκες μιας προβατίνας σε ασβέστιο;

Αυξάνονται ιδιαίτερα κατά την τελευταία εγκυμοσύνη, λόγω της ανάπτυξης του σκελετού των εμβρύων, και κατά τη γαλακτοπαραγωγή, επειδή σημαντική ποσότητα ασβεστίου αποβάλλεται μέσω του γάλακτος.

Η υπασβεστιαιμία προκαλείται πάντα επειδή η τροφή έχει λίγο ασβέστιο;

Όχι. Μπορεί να εμφανιστεί όταν η ζήτηση για ασβέστιο αυξάνεται ταχύτερα από όσο μπορεί να καλυφθεί μέσω της απορρόφησης από το έντερο και της κινητοποίησης από τα οστά. Για αυτό το πρόβλημα μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και όταν η αιτία δεν είναι απλώς «χαμηλό Ca στην τροφή».

Ποια πρέπει να είναι η σχέση ασβεστίου προς φώσφορο;

Σε πολλά σιτηρέσια προβάτων χρησιμοποιείται ως πρακτικός στόχος σχέση περίπου 1,5:1 έως 2:1. Δεν αποτελεί όμως έναν απόλυτο αριθμό για όλες τις περιπτώσεις. Η κατηγορία των ζώων και η σύνθεση ολόκληρου του σιτηρεσίου πρέπει να λαμβάνονται υπόψη.

Μπορώ να αντιμετωπίσω μόνος μου μια προβατίνα με υποψία υπασβεστιαιμίας;

Η υπασβεστιαιμία μπορεί να εξελιχθεί γρήγορα και έχει συμπτώματα που μοιάζουν με άλλες σοβαρές μεταβολικές παθήσεις. Για αυτό χρειάζεται άμεση κτηνιατρική αξιολόγηση και κατάλληλη θεραπεία.

Συμπέρασμα

Το ασβέστιο είναι πολύ περισσότερο από ένα «μέταλλο για τα οστά».

Η σωστή διατροφή πρέπει να εξασφαλίζει:

• επαρκή ποσότητα ασβεστίου,
• σωστή ισορροπία με τον φώσφορο,
• επαρκή βιταμίνη D,
• καλή πρόσληψη ξηράς ουσίας,
• και προσαρμογή του σιτηρεσίου στις αυξημένες ανάγκες εγκυμοσύνης και γαλακτοπαραγωγής.

Κρατήστε αυτό:

Δεν διορθώνουμε ένα σιτηρέσιο απλώς προσθέτοντας περισσότερο ασβέστιο.

Εξετάζουμε Ca, P, σχέση Ca:P, βιταμίνη D, πραγματική πρόσληψη και παραγωγικό στάδιο ως ένα ενιαίο σύστημα.

Σημείωση: Οι αριθμητικές τιμές του άρθρου είναι ενδεικτικές και χρησιμοποιούνται για εκπαιδευτικούς σκοπούς. Δεν αποτελούν εξατομικευμένη συνταγή σιτηρεσίου ή θεραπευτική οδηγία.

Read more »

Φώσφορος στα πρόβατα: ανάγκες και έλλειψη

Ο φώσφορος (P) είναι ένα από τα σημαντικότερα μακροστοιχεία στη διατροφή των προβάτων. Είναι περισσότερο γνωστός για τον ρόλο του στα οστά, αλλά συμμετέχει επίσης στον ενεργειακό μεταβολισμό, στη λειτουργία των κυττάρων και σε πολλές βιοχημικές διεργασίες.

Το μεγαλύτερο μέρος του φωσφόρου του σώματος βρίσκεται μαζί με το ασβέστιο στον σκελετό και στα δόντια. Ένα μικρότερο αλλά εξαιρετικά σημαντικό μέρος βρίσκεται στους μαλακούς ιστούς και συμμετέχει σε ουσίες όπως το ATP, που χρησιμοποιείται για τη μεταφορά και αποθήκευση ενέργειας μέσα στα κύτταρα.

Οι ανάγκες δεν είναι ίδιες για όλα τα πρόβατα. Μεταβάλλονται ανάλογα με την ηλικία, την ανάπτυξη, την εγκυμοσύνη, τη γαλακτοπαραγωγή και τη συνολική σύνθεση του σιτηρεσίου.

Κρατήστε από την αρχή:

Στον φώσφορο δεν κοιτάμε μόνο πόσο P περιέχει το σιτηρέσιο. Κοιτάμε ταυτόχρονα το ασβέστιο και τη σχέση Ca:P, ιδιαίτερα όταν τα ζώα καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες δημητριακών.

Γιατί χρειάζονται φώσφορο τα πρόβατα;

Ο φώσφορος έχει πολλαπλές λειτουργίες στον οργανισμό.

Είναι απαραίτητος για:

• τον σχηματισμό και τη διατήρηση των οστών και των δοντιών,
• τον ενεργειακό μεταβολισμό μέσω ενώσεων όπως το ATP,
• τη λειτουργία των κυτταρικών μεμβρανών,
• πολλές ενζυμικές και μεταβολικές αντιδράσεις,
• την ανάπτυξη των νεαρών ζώων,
• την αναπαραγωγή,
• και την παραγωγική λειτουργία του οργανισμού.

Ο φώσφορος επομένως δεν είναι «ένζυμο», όπως αναφερόταν συχνά σε παλιότερα κείμενα. Είναι όμως συστατικό και ρυθμιστικός παράγοντας πολλών μεταβολικών μηχανισμών.

Πόσο φώσφορο χρειάζεται ένα πρόβατο;

Δεν υπάρχει μία μοναδική απαίτηση που να ισχύει για όλα τα πρόβατα.

Οι ανάγκες μεταβάλλονται ανάλογα με:

• το σωματικό βάρος,
• την ηλικία,
• τον ρυθμό ανάπτυξης,
• το στάδιο εγκυμοσύνης,
• τη γαλακτοπαραγωγή,
• την πρόσληψη ξηράς ουσίας,
• και τη συνολική περιεκτικότητα του σιτηρεσίου σε Ca και P.

Γενικό εύρος αναφοράς:
0,16% έως 0,38% P
στη βάση ξηράς ουσίας του συνολικού σιτηρεσίου

Το εύρος αυτό περιλαμβάνει διαφορετικές κατηγορίες ζώων και παραγωγικά στάδια και δεν αποτελεί μία ενιαία «συνταγή» χορήγησης.

Για παράδειγμα, ένα πρόβατο συντήρησης έχει διαφορετικές ανάγκες από ένα γρήγορα αναπτυσσόμενο αρνί ή μια προβατίνα σε έντονη γαλακτοπαραγωγή.

Πρακτικό σημείο:

Οι απαιτήσεις πρέπει να συγκρίνονται με το πόσο P καταναλώνει πραγματικά το ζώο ανά ημέρα, όχι μόνο με έναν αριθμό στον πίνακα.

Ποιες ζωοτροφές είναι πλούσιες σε φώσφορο;

Η περιεκτικότητα των ζωοτροφών σε P ποικίλλει ανάλογα με το είδος, την ποικιλία, το έδαφος και το στάδιο ανάπτυξης.

Γενικά, οι σπόροι και οι καρποί των δημητριακών περιέχουν περισσότερο φώσφορο σε σχέση με το ασβέστιο.

Στις συνηθισμένες πηγές περιλαμβάνονται:

• κριθάρι,
• σιτάρι,
• καλαμπόκι,
• πίτυρα σίτου,
• και άλλα υποπροϊόντα δημητριακών.

Τα πίτυρα είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα ζωοτροφής με σχετικά υψηλή περιεκτικότητα σε φώσφορο.

Αντίθετα, πολλές φυλλώδεις χορτονομές και ιδιαίτερα τα ψυχανθή είναι συνήθως πλουσιότερα σε ασβέστιο σε σχέση με τον φώσφορο.

Η Merck επισημαίνει επίσης ότι όσο ωριμάζουν τα αγρωστώδη, σημαντικό μέρος του φωσφόρου μεταφέρεται προς τον σπόρο. Για αυτό ώριμοι, χαμηλής ποιότητας βοσκότοποι μπορούν σε ορισμένες περιπτώσεις να είναι φτωχοί σε P.

Ασβέστιο και φώσφορος: γιατί έχει σημασία η σχέση Ca:P;

Το Ca και ο P συνεργάζονται στενά στον σκελετό και στον μεταβολισμό. Για αυτό η ποσότητα του ενός δεν πρέπει να αξιολογείται ανεξάρτητα από το άλλο.

Σε πολλά σιτηρέσια χρησιμοποιείται ως πρακτικός στόχος σχέση περίπου:

Ca:P ≈ 1,5:1 έως 2:1

Για αρσενικά ζώα που καταναλώνουν αρκετές συμπυκνωμένες ζωοτροφές, μια σχέση κοντά στο 2:1 χρησιμοποιείται συχνά ως σημαντικό μέτρο πρόληψης φωσφορικών ουρόλιθων.

Αυτό δεν σημαίνει ότι όσο περισσότερο ασβέστιο προσθέσουμε τόσο καλύτερα. Πολύ υψηλή σχέση Ca:P μπορεί επίσης να δημιουργήσει άλλα προβλήματα και να ευνοήσει διαφορετικούς τύπους ουρόλιθων.

Γιατί τα σιτηρέσια με πολλά δημητριακά χρειάζονται προσοχή;

Οι καρποί των δημητριακών χαρακτηρίζονται συνήθως από χαμηλό Ca και υψηλότερο P.

Όταν ένα σιτηρέσιο περιέχει μεγάλη ποσότητα grain και ανεπαρκή πηγή ασβεστίου, η σχέση Ca:P μπορεί να μετακινηθεί προς το 1:1 ή ακόμη χαμηλότερα.

Αυτό είναι ιδιαίτερα προβληματικό στα:

• κριάρια,
• αρσενικά αρνιά πάχυνσης,
• και ευνουχισμένα αρσενικά.

Σε αυτά τα ζώα η υπερβολική πρόσληψη P και η λανθασμένη σχέση Ca:P αποτελούν σημαντικούς διατροφικούς παράγοντες κινδύνου για ουρολιθίαση.

Φώσφορος και ουρολιθίαση

Η ουρολιθίαση είναι μία από τις σημαντικότερες πρακτικές συνέπειες μιας κακής ισορροπίας Ca και P, ιδιαίτερα στα αρσενικά ζώα.

Όταν σχηματιστούν κρύσταλλοι ή λίθοι στο ουροποιητικό σύστημα μπορούν να προκαλέσουν μερική ή πλήρη απόφραξη της ουρήθρας.

Πιθανά σημεία περιλαμβάνουν:

• συχνές προσπάθειες ούρησης,
• πολύ μικρή ή καθόλου παραγωγή ούρων,
• ανησυχία,
• κλότσημα ή κοίταγμα της κοιλιάς,
• πόνο,
• διάταση της κοιλιάς σε προχωρημένες περιπτώσεις,
• και τελικά ρήξη της ουροδόχου κύστης ή της ουρήθρας.

Επείγον:

Αρσενικό πρόβατο που προσπαθεί επανειλημμένα να ουρήσει αλλά δεν αποβάλλει φυσιολογικά ούρα πρέπει να θεωρείται κτηνιατρικό επείγον.

Η πλήρης απόφραξη του ουροποιητικού μπορεί να γίνει θανατηφόρα.

Πώς μειώνεται ο κίνδυνος ουρολιθίασης;

Η πρόληψη βασίζεται σε ολόκληρο το σιτηρέσιο και όχι σε ένα μόνο συστατικό.

Σημαντικά μέτρα είναι:

• σωστή σχέση Ca:P,
• αποφυγή υπερβολικής χορήγησης δημητριακών,
• επαρκής πρόσληψη χονδροειδών ζωοτροφών,
• συνεχής πρόσβαση σε καθαρό νερό,
• επαρκής πρόσληψη αλατιού ώστε να υποστηρίζεται η κατανάλωση νερού,
• και σωστά ισορροπημένο mineral mix για πρόβατα.

Σε συγκεκριμένα σιτηρέσια μπορεί επίσης να χρησιμοποιείται χλωριούχο αμμώνιο για την οξίνιση των ούρων και τη μείωση του κινδύνου ορισμένων τύπων λίθων.

Δεν πρέπει όμως να αντιμετωπίζεται ως γενική λύση για κάθε περίπτωση, επειδή διαφορετικοί τύποι ουρόλιθων έχουν διαφορετική σύσταση και διαφορετικούς διατροφικούς παράγοντες κινδύνου.

Τι προκαλεί η έλλειψη φωσφόρου;

Η χρόνια ανεπαρκής πρόσληψη φωσφόρου μπορεί να επηρεάσει:

• την ανάπτυξη,
• την όρεξη,
• την απόδοση,
• τη φυσιολογική ανάπτυξη του σκελετού,
• και τη γενική κατάσταση του ζώου.

Σε νεαρά αναπτυσσόμενα ζώα, σοβαρή ανεπάρκεια ή ανισορροπία P, Ca και βιταμίνης D μπορεί να προκαλέσει ραχίτιδα.

Στα ενήλικα ζώα, χρόνια διαταραχή της μεταλλοποίησης των οστών μπορεί να οδηγήσει σε οστεομαλακία.

Πιθανά συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν:

• μειωμένη ανάπτυξη,
• μειωμένη όρεξη,
• χωλότητα ή δυσκαμψία,
• προβλήματα στη φυσιολογική ανάπτυξη του σκελετού,
• και μεγαλύτερη ευαισθησία των οστών σε σοβαρές περιπτώσεις.

Μπορεί η έλλειψη φωσφόρου να προκαλέσει παράξενη όρεξη;

Σε χρόνια ανεπάρκεια φωσφόρου μπορεί να εμφανιστεί pica, δηλαδή τάση του ζώου να γλείφει ή να καταναλώνει μη φυσιολογικά υλικά.

Ωστόσο η pica δεν αποτελεί από μόνη της διάγνωση έλλειψης P. Μπορεί να σχετίζεται και με άλλες διατροφικές ή περιβαλλοντικές αιτίες.

Πού μπορεί να εμφανιστεί πραγματική έλλειψη;

Σε εντατικά σιτηρέσια με αρκετούς σπόρους και υποπροϊόντα δημητριακών η ανεπάρκεια P δεν είναι συνήθως το πρώτο πρόβλημα.

Αντίθετα, μπορεί να εμφανιστεί σε ζώα που βασίζονται για μεγάλο διάστημα σε:

• ώριμη και χαμηλής ποιότητας βοσκή,
• παλιό σανό χαμηλής θρεπτικής αξίας,
• βοσκοτόπους φτωχούς σε P,
• και σιτηρέσια χωρίς κατάλληλη πηγή φωσφόρου.

Η Merck αναφέρει ότι πρόβατα που διατρέφονται με ώριμες καλοκαιρινές ή χειμερινές χορτονομές χαμηλής ποιότητας μπορούν να εμφανίσουν έλλειψη P, ιδιαίτερα όταν δεν υπάρχει συμμετοχή δημητριακών ή κατάλληλου mineral supplement.

Τι σχέση έχει η βιταμίνη D;

Η βιταμίνη D συμμετέχει στη ρύθμιση του μεταβολισμού τόσο του ασβεστίου όσο και του φωσφόρου.

Για αυτό η σωστή ανάπτυξη και μεταλλοποίηση των οστών δεν εξαρτάται μόνο από το πόσο Ca και P περιέχει το σιτηρέσιο.

Μια σοβαρή ανεπάρκεια βιταμίνης D μπορεί να επηρεάσει την αξιοποίηση των δύο στοιχείων και να οδηγήσει σε προβλήματα του σκελετού.

Επηρεάζουν άλλα μέταλλα την αξιοποίηση του φωσφόρου;

Η αξιοποίηση των μετάλλων δεν γίνεται απομονωμένα. Υπάρχουν πολλές αλληλεπιδράσεις μεταξύ των ανόργανων στοιχείων του σιτηρεσίου.

Δεν θα κρατούσαμε όμως ως γενικό κανόνα την παλιά διατύπωση ότι «πολύς σίδηρος και μαγνήσιο μειώνουν πάντα την απορρόφηση του φωσφόρου».

Στην πρακτική διατροφή των προβάτων, η σημαντικότερη σχέση που πρέπει να παρακολουθείται για τον P παραμένει η ισορροπία του με το Ca.

Πρέπει να χρησιμοποιούμε φωσφορικό διασβέστιο;

Το φωσφορικό διασβέστιο είναι μία κοινή ορυκτή πηγή που μπορεί να παρέχει τόσο Ca όσο και P.

Δεν σημαίνει όμως ότι χρειάζεται σε κάθε σιτηρέσιο.

Πριν χρησιμοποιηθεί πρέπει να γνωρίζουμε:

• πόσο P παρέχουν ήδη τα δημητριακά,
• πόσο Ca παρέχουν οι χονδροειδείς ζωοτροφές,
• ποια είναι η συνολική σχέση Ca:P,
• πόση ξηρά ουσία καταναλώνουν τα ζώα,
• και ποιες είναι οι πραγματικές απαιτήσεις της συγκεκριμένης κατηγορίας.

Υπάρχει κίνδυνος από υπερβολικό φώσφορο;

Ναι.

Η παλιά διατύπωση «τοξικότητα: δεν υπάρχει όριο» δεν πρέπει να χρησιμοποιείται.

Ακόμη και αν η κλασική οξεία τοξικότητα δεν αποτελεί το συνηθέστερο πρόβλημα, η χρόνια υπερβολική πρόσληψη P μπορεί να:

• διαταράξει την ισορροπία Ca:P,
• επηρεάσει τον μεταβολισμό των οστών,
• και αυξήσει σημαντικά τον κίνδυνο φωσφορικών ουρόλιθων στα αρσενικά.

Για αυτό ο στόχος δεν είναι να υπάρχει «όσο περισσότερο P γίνεται», αλλά να καλύπτονται οι ανάγκες μέσα σε ένα σωστά ισορροπημένο σιτηρέσιο.

Συχνά λάθη

• Να θεωρούμε ότι ο φώσφορος είναι ένζυμο.
• Να εξετάζουμε τον P χωρίς να ελέγχουμε το Ca.
• Να χρησιμοποιούμε μία απόλυτη σχέση Ca:P για όλα τα ζώα.
• Να θεωρούμε ότι τα πολλά δημητριακά σημαίνουν αυτομάτως καλύτερο σιτηρέσιο.
• Να αγνοούμε τον κίνδυνο ουρολιθίασης στα αρσενικά.
• Να προσθέτουμε φωσφορικό συμπλήρωμα χωρίς να γνωρίζουμε πόσο P παρέχει ήδη το σιτηρέσιο.
• Να θεωρούμε ότι «ο φώσφορος δεν έχει τοξικότητα» και επομένως δεν υπάρχει πρόβλημα υπερβολής.

Συχνές ερωτήσεις

Ποιες τροφές έχουν περισσότερο φώσφορο;

Οι σπόροι και οι καρποί δημητριακών καθώς και αρκετά υποπροϊόντα τους, όπως τα πίτυρα, είναι συνήθως καλές πηγές P. Οι πραγματικές συγκεντρώσεις όμως διαφέρουν ανά παρτίδα και πρέπει, όταν χρειάζεται ακρίβεια, να βασιζόμαστε σε ανάλυση ζωοτροφής.

Ποια είναι η σωστή σχέση Ca:P;

Σε πολλά σιτηρέσια χρησιμοποιείται ως πρακτικό εύρος περίπου 1,5:1 έως 2:1. Για αρσενικά ζώα με υψηλή συμμετοχή δημητριακών συχνά επιδιώκεται σχέση κοντά στο 2:1 ώστε να περιοριστεί ο κίνδυνος φωσφορικών ουρόλιθων.

Γιατί τα αρσενικά κινδυνεύουν περισσότερο από ουρολιθίαση;

Η ανατομία της ουρήθρας τους κάνει την απόφραξη από μικρούς λίθους ή κρυστάλλους πολύ πιο πιθανή και πολύ πιο επικίνδυνη σε σχέση με τα θηλυκά.

Χρειάζονται όλα τα πρόβατα συμπλήρωμα φωσφόρου;

Όχι. Η ανάγκη εξαρτάται από τις ζωοτροφές που καταναλώνουν. Σιτηρέσια με αρκετά δημητριακά μπορεί ήδη να παρέχουν σημαντικές ποσότητες P, ενώ ζώα που ζουν σε ώριμη, χαμηλής ποιότητας βοσκή μπορεί να χρειάζονται μεγαλύτερη προσοχή.

Η έλλειψη φωσφόρου προκαλεί πάντα προβλήματα στα οστά;

Όχι απαραίτητα ως πρώτο σύμπτωμα. Χρόνια ανεπάρκεια μπορεί αρχικά να εκδηλωθεί με μειωμένη όρεξη, χαμηλότερη ανάπτυξη ή γενική πτώση της απόδοσης και στη συνέχεια να επηρεάσει τον σκελετό.

Συμπέρασμα

Ο φώσφορος είναι απαραίτητος τόσο για τα οστά όσο και για τον ενεργειακό μεταβολισμό και τη φυσιολογική λειτουργία του οργανισμού.

Για σωστή διατροφή πρέπει να γνωρίζουμε:

• πόσο P παρέχουν οι ζωοτροφές,
• πόσο Ca υπάρχει στο συνολικό σιτηρέσιο,
• ποια είναι η σχέση Ca:P,
• ποιο είναι το παραγωγικό στάδιο των ζώων,
• και αν υπάρχουν παράγοντες κινδύνου για ουρολιθίαση.

Κρατήστε αυτό:

Ο φώσφορος είναι απαραίτητος, αλλά περισσότερος δεν σημαίνει καλύτερος.

Ιδιαίτερα στα αρσενικά πρόβατα, ένα σιτηρέσιο πλούσιο σε δημητριακά και φώσφορο με κακή σχέση Ca:P μπορεί να μετατρέψει ένα διατροφικό λάθος σε σοβαρό πρόβλημα του ουροποιητικού.

Σημείωση: Οι αριθμητικές τιμές του άρθρου είναι ενδεικτικές και χρησιμοποιούνται για εκπαιδευτικούς σκοπούς. Δεν αποτελούν εξατομικευμένη συνταγή σιτηρεσίου ή θεραπευτική οδηγία.

Read more »

Αλάτι στα πρόβατα: ανάγκες και έλλειψη

Το αλάτι αποτελεί μία από τις απλούστερες αλλά σημαντικότερες πηγές ανόργανων στοιχείων στη διατροφή των προβάτων. Το κοινό αλάτι είναι χλωριούχο νάτριο (NaCl) και παρέχει δύο απαραίτητα στοιχεία: νάτριο (Na) και χλώριο (Cl).

Το νάτριο συμμετέχει στη ρύθμιση των υγρών του σώματος, στη λειτουργία των νεύρων και των μυών και στη διατήρηση της φυσιολογικής ισορροπίας των ηλεκτρολυτών.

Σε αντίθεση με πολλά άλλα μέταλλα, οι περισσότερες φυτικές ζωοτροφές δεν παρέχουν πάντα αρκετό νάτριο. Για αυτό η παροχή αλατιού αποτελεί συνηθισμένη πρακτική στις εκτροφές προβάτων.

Κρατήστε από την αρχή:

Το αλάτι δεν είναι απλώς «για να τρώνε περισσότερο». Παρέχει νάτριο και χλώριο, δύο απαραίτητα στοιχεία για τη φυσιολογική λειτουργία του οργανισμού.

Γιατί χρειάζονται αλάτι τα πρόβατα;

Το νάτριο και το χλώριο συμμετέχουν σε πολλές βασικές λειτουργίες.

Το νάτριο είναι σημαντικό για:

• τη ρύθμιση των υγρών του σώματος,
• την ισορροπία των ηλεκτρολυτών,
• τη μετάδοση νευρικών σημάτων,
• τη μυϊκή λειτουργία,
• τη μεταφορά θρεπτικών ουσιών μέσα και έξω από τα κύτταρα,
• και τη φυσιολογική πρόσληψη τροφής και νερού.

Το χλώριο συμμετέχει επίσης στη ρύθμιση των υγρών και αποτελεί συστατικό του υδροχλωρικού οξέος του στομάχου.

Πόσο αλάτι χρειάζεται ένα πρόβατο;

Δεν υπάρχει μία μοναδική ποσότητα που να ισχύει για όλα τα ζώα.

Οι ανάγκες επηρεάζονται από:

• το σωματικό βάρος,
• την ανάπτυξη,
• την εγκυμοσύνη,
• τη γαλακτοπαραγωγή,
• τη θερμοκρασία του περιβάλλοντος,
• την πρόσληψη νερού,
• τη σύνθεση των ζωοτροφών,
• και την περιεκτικότητα του νερού σε άλατα.

Ενδεικτικό επίπεδο αλατιού:

0,2% έως 0,5% της ξηράς ουσίας του σιτηρεσίου

Η Merck αναφέρει ότι ένα ενήλικο πρόβατο μπορεί να καταναλώνει περίπου 9 g αλάτι την ημέρα, ενώ τα αρνιά περίπου τη μισή ποσότητα.

Ως προς το ίδιο το νάτριο, οι απαιτήσεις των προβάτων βρίσκονται περίπου στο:

0,09% έως 0,18% Na
στη βάση ξηράς ουσίας

Οι αριθμοί αυτοί αποτελούν γενικές τιμές αναφοράς και όχι σταθερή ημερήσια δόση για κάθε ζώο.

Πού βρίσκουν τα πρόβατα νάτριο;

Οι περισσότερες κοινές φυτικές ζωοτροφές περιέχουν σχετικά μικρές ποσότητες νατρίου.

Για αυτό η κύρια συμπληρωματική πηγή είναι συνήθως:

• κοινό αλάτι (NaCl),
• ιωδιούχο αλάτι,
• ή ειδικό mineral mix για πρόβατα που περιέχει αλάτι μαζί με ιχνοστοιχεία.

Το αλάτι χρησιμοποιείται συχνά και ως «φορέας» άλλων ιχνοστοιχείων μέσα σε ένα ορυκτό μίγμα.

Αυτό έχει πρακτική σημασία, επειδή τα πρόβατα έχουν ισχυρή φυσιολογική ανάγκη για νάτριο και έτσι καταναλώνουν το mineral mix μαζί με το αλάτι.

Ελεύθερη πρόσβαση ή μέσα στο σιτηρέσιο;

Το αλάτι μπορεί να παρέχεται:

• μέσα στο συνολικό σιτηρέσιο,
• μέσα σε mineral mix,
• ή ελεύθερης πρόσβασης.

Η Merck αναφέρει ότι στις περισσότερες συνθήκες τα πρόβατα μπορούν να έχουν ελεύθερη πρόσβαση σε αλάτι.

Στα μικρά κοπάδια προτιμώνται συχνά τα χύμα mineral mixes έναντι των σκληρών blocks, επειδή η κατανάλωση μπορεί να είναι πιο σταθερή.

Πρακτικό σημείο:

Αν υπάρχει ξεχωριστή πηγή καθαρού αλατιού δίπλα σε ένα mineral mix που περιέχει επίσης αλάτι, τα ζώα μπορεί να καταναλώνουν λιγότερο από το mineral mix και επομένως λιγότερα από τα υπόλοιπα ιχνοστοιχεία του.

Πώς φαίνεται η έλλειψη αλατιού;

Η χρόνια ανεπαρκής πρόσληψη νατρίου μπορεί να προκαλέσει:

• μειωμένη όρεξη,
• χαμηλότερη πρόσληψη τροφής,
• μειωμένη ανάπτυξη,
• πτώση της παραγωγικής απόδοσης,
• και μη φυσιολογική συμπεριφορά αναζήτησης αλατιού.

Τα ζώα μπορεί να αρχίσουν να:

• γλείφουν ξύλα,
• γλείφουν χώμα ή επιφάνειες,
• μασούν διάφορα αντικείμενα,
• ή αναζητούν επίμονα πηγές αλατιού.

Αυτή η συμπεριφορά δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη ότι υπάρχει έλλειψη νατρίου, αλλά είναι ένα σημάδι που αξίζει να διερευνηθεί.

Το αλάτι αυξάνει την όρεξη;

Η επαρκής πρόσληψη νατρίου βοηθά στη φυσιολογική πρόσληψη τροφής και νερού.

Σε ζώα που έχουν πραγματική έλλειψη, η διόρθωση της πρόσληψης αλατιού μπορεί να βελτιώσει την όρεξη και τη συνολική κατανάλωση τροφής.

Δεν είναι όμως σωστό να χρησιμοποιούμε το αλάτι απλώς ως «διεγερτικό όρεξης» σε ζώα που ήδη λαμβάνουν επαρκές Na.

Τι σχέση έχει το αλάτι με το νερό;

Το νάτριο και η πρόσληψη νερού είναι στενά συνδεδεμένα.

Η αύξηση της πρόσληψης αλατιού συνήθως αυξάνει και την ανάγκη για νερό.

Απαραίτητος κανόνας:

Όταν τα πρόβατα έχουν πρόσβαση σε αλάτι ή mineral mix, πρέπει να έχουν συνεχή και εύκολη πρόσβαση σε καθαρό νερό.

Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο σημαντική σε υψηλές θερμοκρασίες, σε γαλακτοπαραγωγή ή όταν τα ζώα καταναλώνουν ξηρές ζωοτροφές.

Αλάτι και ουρολιθίαση

Η αυξημένη πρόσληψη νερού βοηθά στη δημιουργία περισσότερο αραιών ούρων.

Αυτό έχει πρακτική σημασία στα αρσενικά πρόβατα που κινδυνεύουν από ουρολιθίαση.

Η επαρκής πρόσληψη αλατιού μπορεί να συμβάλει στην αύξηση της κατανάλωσης νερού και επομένως στη μείωση της συγκέντρωσης των ούρων.

Όμως το αλάτι δεν αποτελεί από μόνο του πρόληψη της ουρολιθίασης. Πρέπει ταυτόχρονα να υπάρχει:

• σωστή σχέση Ca:P,
• σωστός περιορισμός των δημητριακών,
• επαρκής χονδροειδής τροφή,
• και συνεχής πρόσβαση σε καθαρό νερό.

Μπορούν τα πρόβατα να πάρουν υπερβολικό αλάτι;

Ναι. Το γεγονός ότι τα πρόβατα χρειάζονται αλάτι δεν σημαίνει ότι απεριόριστες ποσότητες είναι πάντα ασφαλείς.

Σε φυσιολογικές συνθήκες, όταν υπάρχει συνεχής πρόσβαση σε καθαρό νερό, τα πρόβατα μπορούν συνήθως να ρυθμίζουν αρκετά καλά την πρόσληψη αλατιού.

Ο κίνδυνος αυξάνεται όταν:

• η τροφή ή το νερό περιέχουν ήδη μεγάλες ποσότητες αλάτων,
• δεν υπάρχει επαρκές νερό,
• τα ζώα στερηθούν νερό και στη συνέχεια αποκτήσουν ξαφνικά πρόσβαση σε πολύ αλάτι,
• ή γίνει λάθος στη σύνθεση του σιτηρεσίου.

Γιατί πρέπει να ελέγχουμε και το νερό;

Το πόσιμο νερό μπορεί να αποτελεί σημαντική πηγή νατρίου και άλλων αλάτων.

Σε περιοχές με νερό υψηλής αλατότητας, η συνολική πρόσληψη αλατιού δεν προέρχεται μόνο από την τροφή και το mineral mix.

Για αυτό, όταν υπάρχουν προβλήματα κατανάλωσης νερού, διάρροιας, μειωμένης απόδοσης ή υποψία υψηλής αλατότητας, η ανάλυση νερού μπορεί να είναι εξίσου σημαντική με την ανάλυση ζωοτροφών.

Χρειάζεται αλάτι ακόμη και όταν δίνουμε mineral mix;

Εξαρτάται από τη σύνθεση του προϊόντος.

Πολλά mineral mixes για πρόβατα περιέχουν ήδη σημαντική ποσότητα αλατιού και χρησιμοποιούν το NaCl για να ρυθμίζουν την κατανάλωση του μίγματος.

Αν το mineral mix παρέχει ήδη επαρκές NaCl, η ταυτόχρονη παροχή ξεχωριστού αλατιού μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο τα ζώα καταναλώνουν το μίγμα.

Για αυτό ελέγχουμε πάντα:

• την ετικέτα του mineral mix,
• τη συνιστώμενη ημερήσια κατανάλωση,
• την πραγματική κατανάλωση από το κοπάδι,
• και τις υπόλοιπες πηγές Na στο σιτηρέσιο και στο νερό.

Μίγμα ειδικά για πρόβατα

Προσοχή:

Δεν χρησιμοποιούμε αυθαίρετα mineral mix βοοειδών ή αιγών στα πρόβατα.

Τα πρόβατα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα στην υπερβολική πρόσληψη χαλκού και η σύνθεση ενός προϊόντος άλλου είδους μπορεί να μην είναι ασφαλής.

Συχνά λάθη

• Να θεωρούμε ότι το αλάτι είναι απλώς ένα «ενισχυτικό όρεξης».
• Να δίνουμε mineral mix χωρίς να ελέγχουμε αν περιέχει ήδη αρκετό NaCl.
• Να τοποθετούμε ξεχωριστό αλάτι δίπλα στο mineral mix και να μην παρακολουθούμε την κατανάλωση.
• Να αυξάνουμε το αλάτι χωρίς επαρκή πρόσβαση σε νερό.
• Να αγνοούμε την περιεκτικότητα του πόσιμου νερού σε άλατα.
• Να θεωρούμε κάθε γλείψιμο αντικειμένων ως απόδειξη έλλειψης νατρίου.
• Να χρησιμοποιούμε mineral mix άλλου ζωικού είδους στα πρόβατα.

Συχνές ερωτήσεις

Πρέπει τα πρόβατα να έχουν πάντα πρόσβαση σε αλάτι;

Στις περισσότερες συνθήκες χρειάζονται συνεχή κάλυψη των αναγκών τους σε Na και Cl και το αλάτι συχνά παρέχεται ελεύθερης πρόσβασης ή μέσα σε κατάλληλο mineral mix.

Πόσο αλάτι τρώει ένα πρόβατο;

Ως γενική ένδειξη, ένα ενήλικο πρόβατο μπορεί να καταναλώνει περίπου 9 g την ημέρα, αλλά η πραγματική κατανάλωση μεταβάλλεται ανάλογα με το σιτηρέσιο, το νερό, τη θερμοκρασία και το παραγωγικό στάδιο.

Είναι καλύτερο το block ή το χύμα mineral mix;

Σύμφωνα με τη Merck, τα χύμα μίγματα αλατιού και ιχνοστοιχείων συχνά προτιμώνται από τα blocks, επειδή τα ζώα μπορούν να προσλαμβάνουν ευκολότερα την απαιτούμενη ποσότητα.

Το αλάτι βοηθά στην πρόληψη των ουρόλιθων;

Μπορεί να βοηθήσει έμμεσα επειδή αυξάνει την κατανάλωση νερού και συμβάλλει σε πιο αραιά ούρα. Δεν αντικαθιστά όμως τη σωστή σχέση Ca:P και την ισορροπημένη διατροφή.

Γιατί ένα πρόβατο γλείφει τοίχους ή ξύλα;

Μπορεί να αναζητά αλάτι ή άλλα στοιχεία, αλλά η συμπεριφορά αυτή δεν αρκεί για διάγνωση. Πρέπει να εξεταστεί το συνολικό σιτηρέσιο, το mineral mix και η κατάσταση του ζώου.

Συμπέρασμα

Το αλάτι είναι μία απλή αλλά βασική συνιστώσα της διατροφής των προβάτων.

Για σωστή χρήση πρέπει να γνωρίζουμε:

• πόσο Na παρέχει ήδη το σιτηρέσιο,
• τι περιέχει το mineral mix,
• πόσο καταναλώνουν πραγματικά τα ζώα,
• τι άλατα περιέχει το νερό,
• και αν υπάρχει συνεχής πρόσβαση σε καθαρό νερό.

Κρατήστε αυτό:

Το αλάτι είναι απαραίτητο, αλλά η σωστή διαχείρισή του δεν είναι απλώς «βάζω ένα block στο μαντρί».

Πρέπει να εξετάζουμε μαζί το NaCl, το mineral mix, την κατανάλωση και κυρίως την πρόσβαση των προβάτων σε καθαρό νερό.

Σημείωση: Οι αριθμητικές τιμές του άρθρου είναι ενδεικτικές και χρησιμοποιούνται για εκπαιδευτικούς σκοπούς. Δεν αποτελούν εξατομικευμένη συνταγή σιτηρεσίου.

Read more »

Μέταλλα, βιταμίνες και ιχνοστοιχεία στα πρόβατα

Τα μέταλλα, τα ιχνοστοιχεία και οι βιταμίνες χρειάζονται σε πολύ μικρότερες ποσότητες από την ενέργεια και την πρωτεΐνη, αλλά η σημασία τους στη διατροφή των προβάτων είναι δυσανάλογα μεγάλη.

Συμμετέχουν στη δημιουργία των οστών, στη λειτουργία των μυών και του νευρικού συστήματος, στην αναπαραγωγή, στην ανάπτυξη του εμβρύου, στην παραγωγή γάλακτος, στην ανοσία και σε εκατοντάδες μεταβολικές διεργασίες.

Το δύσκολο είναι ότι στη διατροφή των προβάτων δεν ισχύει πάντα το «περισσότερο είναι καλύτερο». Η ανεπαρκής πρόσληψη μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα, αλλά σε ορισμένα στοιχεία και η υπερβολική χορήγηση μπορεί να γίνει επικίνδυνη.

Ιδιαίτερη προσοχή στον χαλκό:

Τα πρόβατα είναι πολύ πιο ευαίσθητα στην τοξικότητα του χαλκού από άλλα παραγωγικά ζώα. Για αυτό δεν χρησιμοποιούμε αυθαίρετα συμπληρώματα ή μίγματα μετάλλων που έχουν σχεδιαστεί για βοοειδή ή άλλα είδη ζώων.

Μέταλλα, ιχνοστοιχεία και βιταμίνες: ποια είναι η διαφορά;

Τα ανόργανα στοιχεία της διατροφής χωρίζονται πρακτικά σε δύο μεγάλες ομάδες:

• μακροστοιχεία, που απαιτούνται σε σχετικά μεγαλύτερες ποσότητες,
• ιχνοστοιχεία, τα οποία χρειάζονται σε πολύ μικρότερες ποσότητες αλλά παραμένουν απαραίτητα.

Στα βασικά μακροστοιχεία για τα πρόβατα περιλαμβάνονται:

• ασβέστιο (Ca),
• φώσφορος (P),
• μαγνήσιο (Mg),
• νάτριο (Na),
• χλώριο (Cl),
• κάλιο (K),
• θείο (S).

Στα σημαντικότερα ιχνοστοιχεία περιλαμβάνονται:

• χαλκός (Cu),
• σελήνιο (Se),
• ψευδάργυρος (Zn),
• κοβάλτιο (Co),
• ιώδιο (I),
• μαγγάνιο (Mn),
• σίδηρος (Fe),
• μολυβδαίνιο (Mo).

Παράλληλα, ιδιαίτερη διατροφική σημασία για τα πρόβατα έχουν οι βιταμίνες A, D και E.

Δεν έχει κάθε πρόβατο τις ίδιες ανάγκες

Οι ανάγκες σε μέταλλα και βιταμίνες δεν είναι σταθερές. Μεταβάλλονται ανάλογα με:

• την ηλικία,
• το σωματικό βάρος,
• την ανάπτυξη,
• την εγκυμοσύνη,
• τη γαλακτοπαραγωγή,
• τη σύνθεση του συνολικού σιτηρεσίου,
• την πραγματική πρόσληψη ξηράς ουσίας,
• την περιεκτικότητα των ζωοτροφών και του νερού σε ανόργανα στοιχεία,
• και τις αλληλεπιδράσεις ανάμεσα στα ίδια τα μέταλλα.

Για αυτό ένας πίνακας απαιτήσεων δεν πρέπει να χρησιμοποιείται σαν «συνταγή». Οι τιμές αποκτούν νόημα μόνο όταν συνδυάζονται με την ανάλυση των ζωοτροφών και το παραγωγικό στάδιο των ζώων.

Ενδεικτικές απαιτήσεις σε μακροστοιχεία

Για να υπάρχει μια πρακτική εικόνα της τάξης μεγέθους, οι παρακάτω τιμές παρουσιάζουν ευρέα ενδεικτικά επίπεδα που μπορεί να συναντώνται στις απαιτήσεις των προβάτων. Εκφράζονται ως ποσοστό της ξηράς ουσίας του συνολικού σιτηρεσίου.

Στοιχείο	Ενδεικτικό εύρος στη DM	Κύρια σημασία
Ασβέστιο (Ca)	0,20–0,82%	οστά, μύες, γαλακτοπαραγωγή
Φώσφορος (P)	0,16–0,38%	οστά, ενεργειακός μεταβολισμός
Μαγνήσιο (Mg)	0,12–0,18%	νεύρα και μυϊκή λειτουργία
Κάλιο (K)	0,50–0,80%	ισορροπία υγρών και κυτταρική λειτουργία
Θείο (S)	0,14–0,26%	αμινοξέα, μικροοργανισμοί μεγάλης κοιλίας
Νάτριο (Na)	0,09–0,18%	ισορροπία υγρών, νευρική λειτουργία

Οι παραπάνω τιμές αποτελούν ενδεικτικά εύρη αναγκών και όχι οδηγίες χορήγησης συγκεκριμένου συμπληρώματος.

Ασβέστιο και φώσφορος: δεν μετρά μόνο η ποσότητα

Το ασβέστιο (Ca) και ο φώσφορος (P) είναι βασικά συστατικά του σκελετού, αλλά συμμετέχουν επίσης σε πολλές μεταβολικές λειτουργίες.

Οι απαιτήσεις σε ασβέστιο αυξάνονται ιδιαίτερα όταν το ζώο βρίσκεται σε έντονη ανάπτυξη, κατά την τελευταία περίοδο της εγκυμοσύνης και κατά τη γαλακτοπαραγωγή.

Στην πράξη όμως δεν εξετάζουμε μόνο πόσο Ca και P υπάρχει, αλλά και τη σχέση ασβεστίου προς φώσφορο (Ca:P).

Πρακτικά:

Σε πολλά σιτηρέσια προβάτων επιδιώκεται σχέση Ca:P περίπου 1,5:1 έως 2:1. Η κατάλληλη σχέση εξαρτάται όμως από την κατηγορία των ζώων και τη συνολική σύνθεση του σιτηρεσίου.

Η ισορροπία αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία σε αρσενικά ζώα και σε σιτηρέσια με μεγάλη συμμετοχή συμπυκνωμένων ζωοτροφών, επειδή λανθασμένη αναλογία και υψηλή πρόσληψη φωσφόρου μπορούν να συμβάλουν στον κίνδυνο δημιουργίας ουρόλιθων.

Μαγνήσιο – Mg

Το μαγνήσιο είναι απαραίτητο για τη φυσιολογική λειτουργία του νευρικού και του μυϊκού συστήματος και συμμετέχει σε πολλές ενζυμικές αντιδράσεις.

Στα περισσότερα ισορροπημένα σιτηρέσια υπάρχει επαρκής ποσότητα, όμως η πραγματική αξιοποίησή του μπορεί να επηρεάζεται από τη σύνθεση της τροφής.

Σοβαρή ανεπάρκεια μαγνησίου μπορεί να οδηγήσει σε υπομαγνησιαιμία, με νευρικά και μυϊκά συμπτώματα. Πρόκειται για κατάσταση που απαιτεί άμεση κτηνιατρική αντιμετώπιση.

Νάτριο και χλώριο – το κοινό αλάτι

Το κοινό αλάτι είναι χλωριούχο νάτριο (NaCl) και αποτελεί βασική πηγή νατρίου και χλωρίου.

Το νάτριο είναι απαραίτητο για:

• τη ρύθμιση των υγρών του σώματος,
• τη λειτουργία των νεύρων,
• τη λειτουργία των μυών,
• και πολλές άλλες φυσιολογικές διεργασίες.

Η παρουσία αλατιού σε πολλά εμπορικά μίγματα μετάλλων βοηθά επίσης στη ρύθμιση της κατανάλωσής τους.

Κάλιο και θείο

Το κάλιο (K) βρίσκεται συνήθως σε επαρκείς ποσότητες στις ζωοτροφές, ιδιαίτερα στις χορτονομές. Συμμετέχει στην ισορροπία των υγρών, στη λειτουργία των κυττάρων και στη μυϊκή δραστηριότητα.

Το θείο (S) συμμετέχει στη σύνθεση θειούχων αμινοξέων και έχει ιδιαίτερη σημασία για τους μικροοργανισμούς της μεγάλης κοιλίας.

Ωστόσο, και εδώ η υπερβολική ποσότητα δεν είναι αθώα. Το θείο αλληλεπιδρά, μεταξύ άλλων, με τον χαλκό και μπορεί να μειώσει τη διαθεσιμότητά του.

Ιχνοστοιχεία: ελάχιστη ποσότητα, τεράστια σημασία

Τα ιχνοστοιχεία απαιτούνται σε συγκεντρώσεις που συνήθως εκφράζονται σε mg/kg ξηράς ουσίας ή ppm.

Χρήσιμη μετατροπή:

1 ppm σε μια ζωοτροφή = 1 mg του στοιχείου ανά kg ζωοτροφής, όταν οι τιμές εκφράζονται στην ίδια βάση.

Χαλκός – Cu: το στοιχείο που θέλει τη μεγαλύτερη προσοχή στα πρόβατα

Ο χαλκός συμμετέχει στον σχηματισμό της αιμοσφαιρίνης, στη λειτουργία ενζύμων, στον σχηματισμό οστών, στη χρώση του μαλλιού και στη λειτουργία του νευρικού και ανοσοποιητικού συστήματος.

Όμως τα πρόβατα έχουν ιδιαίτερη ευαισθησία στην τοξικότητα από χαλκό.

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο επειδή η αξιοποίηση του χαλκού επηρεάζεται έντονα από άλλα στοιχεία, κυρίως:

• το μολυβδαίνιο (Mo),
• το θείο (S),
• και σε ορισμένες περιπτώσεις τον σίδηρο (Fe).

Αυτό σημαίνει ότι δύο σιτηρέσια με την ίδια συγκέντρωση χαλκού μπορεί να μην παρέχουν στο ζώο την ίδια πραγματικά διαθέσιμη ποσότητα.

Προσοχή:

Δεν χρησιμοποιούμε για πρόβατα ορυκτό μίγμα ή συμπλήρωμα που έχει σχεδιαστεί για βοοειδή, αίγες ή άλλο είδος χωρίς να έχει ελεγχθεί η σύνθεσή του.

Η χρόνια συσσώρευση χαλκού στο ήπαρ μπορεί να οδηγήσει σε αιφνίδια και σοβαρή δηλητηρίαση.

Για τον χαλκό δεν είναι συνετό να χρησιμοποιείται ένα μοναδικό «ασφαλές» ppm χωρίς να γνωρίζουμε τη συγκέντρωση μολυβδαινίου, θείου και τη συνολική σύνθεση του σιτηρεσίου.

Σελήνιο – Se και βιταμίνη E

Το σελήνιο αποτελεί απαραίτητο συστατικό του αντιοξειδωτικού συστήματος και συνεργάζεται στενά με τη βιταμίνη E.

Η ανεπάρκεια σεληνίου και/ή βιταμίνης E συνδέεται ιδιαίτερα στα νεαρά ζώα με τη διατροφική μυϊκή δυστροφία, γνωστή και ως «νόσος των λευκών μυών».

Το σελήνιο είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα στοιχείου στο οποίο πρέπει να αποφεύγεται η αυθαίρετη συμπληρωματική χορήγηση, επειδή η απόσταση μεταξύ ανεπαρκούς και υπερβολικής πρόσληψης είναι σχετικά μικρή.

Ψευδάργυρος – Zn

Ο ψευδάργυρος συμμετέχει σε μεγάλο αριθμό ενζύμων και είναι σημαντικός για:

• το δέρμα και το μαλλί,
• την ανάπτυξη,
• την αναπαραγωγή,
• την ανοσολογική λειτουργία,
• την επούλωση των ιστών.

Ανεπάρκεια μπορεί να συνδεθεί με προβλήματα ανάπτυξης και δέρματος, ενώ και η απορρόφησή του επηρεάζεται από τη συνολική σύνθεση του σιτηρεσίου.

Κοβάλτιο – Co και βιταμίνη B12

Το κοβάλτιο έχει ιδιαίτερη σημασία στα μηρυκαστικά.

Το πρόβατο δεν χρειάζεται το κοβάλτιο απλώς ως ανεξάρτητο μεταλλικό στοιχείο. Το χρειάζονται οι μικροοργανισμοί της μεγάλης κοιλίας για να συνθέσουν βιταμίνη B12.

Για αυτό μια ανεπάρκεια κοβαλτίου μπορεί τελικά να εκδηλωθεί ως λειτουργική ανεπάρκεια βιταμίνης B12 και να επηρεάσει την ανάπτυξη και τον ενεργειακό μεταβολισμό.

Ιώδιο – I

Το ιώδιο είναι απαραίτητο για τη σύνθεση των θυρεοειδικών ορμονών.

Ανεπαρκής πρόσληψη μπορεί να προκαλέσει διόγκωση του θυρεοειδούς αδένα (βρογχοκήλη) και να επηρεάσει σημαντικά την αναπαραγωγή και την ανάπτυξη των εμβρύων.

Σε σοβαρή ανεπάρκεια κατά την εγκυμοσύνη μπορεί να παρατηρηθούν αδύναμα ή νεκρά αρνιά και αρνιά με εμφανή διόγκωση του θυρεοειδούς.

Ορισμένες φυτικές ουσίες, μεταξύ άλλων σε είδη της οικογένειας των σταυρανθών, μπορούν να επηρεάσουν τον μεταβολισμό του ιωδίου.

Μαγγάνιο – Mn

Το μαγγάνιο συμμετέχει στη λειτουργία πολλών ενζύμων και συνδέεται με την ανάπτυξη του σκελετού, την αναπαραγωγή και τον μεταβολισμό.

Οι συνήθεις ζωοτροφές συχνά παρέχουν σημαντικές ποσότητες, αλλά το πραγματικό ισοζύγιο πρέπει να εξετάζεται σε επίπεδο συνολικού σιτηρεσίου.

Σίδηρος – Fe

Ο σίδηρος είναι απαραίτητος κυρίως για την αιμοσφαιρίνη και τη μεταφορά οξυγόνου.

Στα ενήλικα πρόβατα που καταναλώνουν φυσιολογικό σιτηρέσιο η πραγματική διατροφική έλλειψη σιδήρου δεν αποτελεί συνήθως το πρώτο πρόβλημα που πρέπει να υποπτευόμαστε.

Αντίθετα, υπερβολικές ποσότητες σιδήρου μπορούν να επηρεάσουν την αξιοποίηση άλλων ιχνοστοιχείων, μεταξύ αυτών και του χαλκού.

Μολυβδαίνιο – Mo

Το μολυβδαίνιο έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή αλληλεπιδρά με τον χαλκό.

Υψηλές συγκεντρώσεις μολυβδαινίου, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχει αρκετό θείο, μπορούν να μειώσουν τη διαθεσιμότητα του χαλκού και να δημιουργήσουν δευτερογενή ανεπάρκεια χαλκού, ακόμη και όταν η τροφή περιέχει φαινομενικά επαρκή ποσότητα Cu.

Ενδεικτικές απαιτήσεις σε ιχνοστοιχεία

Ιχνοστοιχείο	Ενδεικτική απαίτηση	Κύριο σημείο προσοχής
Ιώδιο	0,1–0,8 ppm	θυρεοειδής, εγκυμοσύνη
Κοβάλτιο	0,1–0,2 ppm	σύνθεση βιταμίνης B12
Χαλκός	περίπου 7–11 ppm*	πολύ μικρό περιθώριο ασφάλειας – αλληλεπίδραση με Mo και S
Μαγγάνιο	20–40 ppm	ανάπτυξη και αναπαραγωγή
Ψευδάργυρος	20–33 ppm	δέρμα, μαλλί, ανάπτυξη
Σελήνιο	περίπου 0,1–0,3 ppm*	στενό περιθώριο μεταξύ ανάγκης και υπερβολής

*Οι τιμές είναι ενδεικτικές και δεν αποτελούν οδηγία για αυτόνομη συμπληρωματική χορήγηση. Ειδικά για Cu και Se απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή.

Βιταμίνη A

Η βιταμίνη A είναι σημαντική για:

• την όραση,
• την ακεραιότητα των επιθηλιακών ιστών,
• την ανοσία,
• την αναπαραγωγή,
• την ανάπτυξη.

Τα πρόβατα μπορούν να μετατρέπουν τα καροτενοειδή των πράσινων φυτών σε βιταμίνη A και να αποθηκεύουν σημαντικές ποσότητες στο ήπαρ.

Για αυτό ζώα με πρόσβαση σε καλής ποιότητας πράσινη βοσκή μπορεί να έχουν σημαντικά αποθέματα. Αντίθετα, μεγάλα χρονικά διαστήματα με παλιό, ξερό ή υποβαθμισμένο χόρτο μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο ανεπαρκούς πρόσληψης.

Βιταμίνη D

Η βιταμίνη D συνδέεται στενά με τον μεταβολισμό του ασβεστίου και του φωσφόρου και επομένως με τη σωστή ανάπτυξη και διατήρηση του σκελετού.

Τα πρόβατα μπορούν να συνθέτουν βιταμίνη D3 μέσω της έκθεσης του δέρματος στην υπεριώδη ακτινοβολία, ενώ μπορούν επίσης να προσλαμβάνουν βιταμίνη D από τις ζωοτροφές.

Ζώα που παραμένουν για μεγάλα χρονικά διαστήματα χωρίς επαρκή έκθεση στον ήλιο μπορεί να έχουν μεγαλύτερη ανάγκη προσοχής ως προς τη βιταμίνη D.

Και εδώ όμως η αυθαίρετη υπερβολική συμπληρωματική χορήγηση δεν είναι ασφαλής.

Βιταμίνη E

Η βιταμίνη E αποτελεί σημαντικό αντιοξειδωτικό και συνεργάζεται στενά με το σελήνιο στην προστασία των κυττάρων.

Καλές πηγές αποτελούν οι πράσινες ζωοτροφές. Η συγκέντρωσή της όμως μειώνεται καθώς οι ζωοτροφές αποθηκεύονται και υποβαθμίζονται.

Η βιταμίνη E δεν αποθηκεύεται στον οργανισμό με τον ίδιο τρόπο και στον ίδιο βαθμό όπως η βιταμίνη A, επομένως η συνεχιζόμενη διατροφική πρόσληψη έχει μεγαλύτερη σημασία.

Χρειάζονται τα πρόβατα συμπλήρωμα βιταμινών B;

Στα φυσιολογικά ενήλικα μηρυκαστικά οι μικροοργανισμοί της μεγάλης κοιλίας μπορούν να συνθέτουν τις περισσότερες βιταμίνες του συμπλέγματος B καθώς και τη βιταμίνη K.

Για αυτό η συστηματική προσθήκη τους σε ένα φυσιολογικό σιτηρέσιο ενηλίκων προβάτων συνήθως δεν αποτελεί την πρώτη διατροφική ανάγκη.

Υπάρχουν όμως ειδικές παθολογικές ή διατροφικές καταστάσεις στις οποίες ο μεταβολισμός συγκεκριμένων βιταμινών μπορεί να διαταραχθεί. Αυτές δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται με αυθαίρετη συμπληρωματική χορήγηση αλλά με σωστή διάγνωση.

Τι γίνεται με τη βιταμίνη C;

Τα πρόβατα μπορούν φυσιολογικά να συνθέτουν βιταμίνη C στο σώμα τους. Για αυτό, υπό φυσιολογικές συνθήκες, δεν αντιμετωπίζεται όπως οι βιταμίνες που πρέπει υποχρεωτικά να παρέχονται μέσω του σιτηρεσίου.

Γιατί στις βιταμίνες βλέπουμε IU αντί για mg;

Στις ετικέτες συμπληρωμάτων μπορεί να εμφανίζεται η μονάδα IU (International Unit – Διεθνής Μονάδα).

Το mg εκφράζει μάζα, ενώ η IU χρησιμοποιείται για να εκφράσει τη βιολογική δραστικότητα συγκεκριμένων ουσιών. Για αυτό δεν υπάρχει μία κοινή μετατροπή από IU σε mg για όλες τις βιταμίνες.

Η αντιστοιχία εξαρτάται από τη συγκεκριμένη βιταμίνη και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμη και από τη χημική μορφή της.

Μπορούμε να καταλάβουμε αν υπάρχει έλλειψη μόνο από τα συμπτώματα;

Όχι με ασφάλεια.

Μειωμένη ανάπτυξη, χαμηλή γονιμότητα, αδύναμα αρνιά, κακή ποιότητα μαλλιού, μειωμένη παραγωγή ή άλλα γενικά συμπτώματα μπορούν να έχουν πολλές διαφορετικές αιτίες.

Η πραγματική διερεύνηση μπορεί, ανάλογα με το στοιχείο και την περίπτωση, να περιλαμβάνει:

• ανάλυση ζωοτροφών,
• ανάλυση νερού,
• ανάλυση εδάφους όπου έχει σημασία,
• αιματολογικό έλεγχο,
• και σε ορισμένα ιχνοστοιχεία εξέταση ηπατικού ιστού.

Γιατί η ανάλυση της ζωοτροφής είναι τόσο σημαντική;

Ένα μίγμα μετάλλων δεν μπορεί να επιλεγεί σωστά αν δεν γνωρίζουμε περίπου τι παρέχει ήδη το βασικό σιτηρέσιο.

Για παράδειγμα, μια ζωοτροφή μπορεί να έχει αρκετό ασβέστιο αλλά λίγο φώσφορο. Μια άλλη μπορεί να παρέχει υψηλές ποσότητες συγκεκριμένου ιχνοστοιχείου. Επιπλέον, το νερό μπορεί να αποτελεί σημαντική πηγή ορισμένων ανόργανων στοιχείων.

Άρα η σωστή ερώτηση δεν είναι:

«Ποιο συμπλήρωμα μετάλλων είναι το καλύτερο;»

αλλά:

«Τι παρέχει ήδη το σιτηρέσιό μου και τι πραγματικά λείπει;»

Ελεύθερης πρόσβασης ή μέσα στο σιτηρέσιο;

Τα ανόργανα μίγματα μπορούν να παρέχονται με διαφορετικούς τρόπους. Σε πολλές εκτροφές χρησιμοποιούνται μίγματα ελεύθερης πρόσβασης, ενώ σε άλλα συστήματα ενσωματώνονται με ελεγχόμενη ποσότητα στο συνολικό σιτηρέσιο.

Η πραγματική κατανάλωση ενός μίγματος ελεύθερης πρόσβασης μπορεί να διαφέρει σημαντικά μεταξύ ζώων και χρονικών περιόδων.

Για αυτό πρέπει να παρακολουθείται η κατανάλωση και να συγκρίνεται με τις οδηγίες του συγκεκριμένου προϊόντος.

Μίγμα ειδικά για πρόβατα

Ένας από τους σημαντικότερους κανόνες:

Χρησιμοποιούμε συμπλήρωμα σχεδιασμένο ειδικά για πρόβατα.

Τα συμπληρώματα άλλων ειδών μπορεί να περιέχουν επίπεδα χαλκού που είναι κατάλληλα για εκείνα τα ζώα αλλά δυνητικά επικίνδυνα για τα πρόβατα.

Πότε χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή;

Ο έλεγχος της παροχής μετάλλων και βιταμινών έχει ιδιαίτερη σημασία:

• πριν και κατά την αναπαραγωγική περίοδο,
• κατά την τελευταία φάση της εγκυμοσύνης,
• στη γαλακτοπαραγωγή,
• στα αναπτυσσόμενα αρνιά,
• σε ζώα που διατρέφονται για μεγάλο διάστημα με αποθηκευμένες ή χαμηλής ποιότητας ζωοτροφές,
• όταν αλλάζει σημαντικά το σιτηρέσιο,
• όταν υπάρχουν επαναλαμβανόμενα προβλήματα υγείας ή παραγωγής.

Συχνά λάθη

• Χορήγηση συμπληρώματος βοοειδών ή αιγών σε πρόβατα.
• Προσθήκη χαλκού χωρίς να έχει αξιολογηθεί το συνολικό σιτηρέσιο.
• Χορήγηση σεληνίου «για καλό και για κακό».
• Αξιολόγηση μόνο της ποσότητας Ca χωρίς να εξετάζεται ο P.
• Θεώρηση ότι όλα τα ζώα του κοπαδιού έχουν τις ίδιες ανάγκες.
• Χρήση ενός συμπτώματος ως απόδειξη συγκεκριμένης ανεπάρκειας.
• Αγνόηση της περιεκτικότητας των βασικών ζωοτροφών και του νερού.
• Υπόθεση ότι μεγαλύτερη ποσότητα βιταμινών ή μετάλλων σημαίνει καλύτερη απόδοση.

Συχνές ερωτήσεις

Πρέπει τα πρόβατα να έχουν πάντα αλάτι;

Το νάτριο και το χλώριο είναι απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία και το αλάτι αποτελεί τη βασικότερη πηγή τους. Ο τρόπος με τον οποίο θα παρέχονται πρέπει να λαμβάνει υπόψη το συνολικό σιτηρέσιο και το χρησιμοποιούμενο μίγμα μετάλλων.

Μπορώ να χρησιμοποιήσω μίγμα μετάλλων για αγελάδες;

Δεν πρέπει να θεωρείται αυτόματα ασφαλές. Τα πρόβατα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα στην τοξικότητα του χαλκού και τα μίγματα για άλλα είδη μπορεί να έχουν ακατάλληλη σύνθεση.

Πρέπει να δίνω επιπλέον σελήνιο;

Όχι χωρίς να υπάρχει λόγος. Η ανάγκη εξαρτάται από την πραγματική πρόσληψη μέσω της διατροφής και από τη γεωγραφική/διατροφική κατάσταση της εκτροφής. Τόσο η ανεπάρκεια όσο και η υπερβολική πρόσληψη μπορούν να δημιουργήσουν προβλήματα.

Ποια είναι η σημαντικότερη βιταμίνη για τα πρόβατα;

Δεν υπάρχει μία μοναδική «σημαντικότερη» βιταμίνη. Στην πρακτική διατροφή των προβάτων ιδιαίτερη προσοχή δίνεται συνήθως στις βιταμίνες A, D και E, ανάλογα με το είδος των ζωοτροφών, το παραγωγικό στάδιο και τις συνθήκες διαβίωσης.

Τα πρόβατα χρειάζονται βιταμίνη B12;

Ναι, αλλά στα φυσιολογικά μηρυκαστικά η B12 συντίθεται από τους μικροοργανισμούς της μεγάλης κοιλίας όταν υπάρχει επαρκές κοβάλτιο. Για αυτό στη διατροφή εξετάζεται ιδιαίτερα η επάρκεια Co.

Συμπέρασμα

Η σωστή χορήγηση μετάλλων, ιχνοστοιχείων και βιταμινών δεν είναι θέμα προσθήκης όσο το δυνατόν περισσότερων συμπληρωμάτων.

Χρειάζεται να γνωρίζουμε:

• τι περιέχουν οι ζωοτροφές,
• τι ανάγκες έχουν τα συγκεκριμένα ζώα,
• πώς αλληλεπιδρούν τα διαφορετικά στοιχεία,
• και τι ακριβώς περιέχει το συμπλήρωμα που χρησιμοποιούμε.

Κρατήστε αυτό:

Η έλλειψη ενός μετάλλου μπορεί να δημιουργήσει πρόβλημα.

Η υπερβολική χορήγηση όμως δεν είναι η λύση και σε ορισμένα στοιχεία μπορεί να είναι εξίσου ή περισσότερο επικίνδυνη.

Σημείωση: Οι αριθμητικές τιμές του άρθρου παρουσιάζονται για εκπαιδευτικούς σκοπούς και δεν αποτελούν εξατομικευμένη συνταγή συμπληρωματικής χορήγησης. Για τη διαμόρφωση πραγματικού προγράμματος διατροφής πρέπει να λαμβάνονται υπόψη η ανάλυση των ζωοτροφών, η συνολική πρόσληψη, το παραγωγικό στάδιο και, όπου απαιτείται, η κτηνιατρική ή ζωοτεχνική αξιολόγηση.

Read more »

Χαλκός στα πρόβατα: ανάγκες, έλλειψη και τοξικότητα

Ο χαλκός (Cu) είναι ένα απαραίτητο ιχνοστοιχείο για τα πρόβατα, αλλά ταυτόχρονα είναι ένα από τα στοιχεία που απαιτούν τη μεγαλύτερη προσοχή στη διατροφή τους.

Συμμετέχει στη λειτουργία πολλών ενζύμων, στον μεταβολισμό του σιδήρου και στον σχηματισμό της αιμοσφαιρίνης, στην ανάπτυξη των οστών, στη λειτουργία του νευρικού συστήματος, στην ανοσία, στην αναπαραγωγή και στη φυσιολογική χρώση και ποιότητα του μαλλιού.

Το ιδιαίτερο πρόβλημα είναι ότι τα πρόβατα είναι πολύ πιο ευαίσθητα στην τοξικότητα του χαλκού από πολλά άλλα παραγωγικά ζώα.

Κρατήστε από την αρχή:

Στον χαλκό δεν αρκεί να γνωρίζουμε μόνο πόσα ppm Cu περιέχει το σιτηρέσιο.

Πρέπει να εξετάζουμε ταυτόχρονα το μολυβδαίνιο (Mo), το θείο (S), τον σίδηρο (Fe), τη φυλή και τη συνολική διάρκεια έκθεσης.

Γιατί χρειάζονται χαλκό τα πρόβατα;

Ο χαλκός λειτουργεί ως συμπαράγοντας πολλών ενζύμων και συμμετέχει σε διαφορετικά συστήματα του οργανισμού.

Είναι σημαντικός για:

• τον σχηματισμό της αιμοσφαιρίνης και τον μεταβολισμό του σιδήρου,
• τη φυσιολογική λειτουργία του νευρικού συστήματος,
• τον σχηματισμό και τη διατήρηση των οστών,
• τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος,
• την αναπαραγωγή,
• την ανάπτυξη,
• και τη φυσιολογική χρώση και ποιότητα του μαλλιού.

Δεν είναι επομένως σωστό να λέμε ότι ο χαλκός «είναι ένζυμο». Είναι όμως απαραίτητος για τη λειτουργία πολλών ενζύμων και μεταβολικών μηχανισμών.

Πόσο χαλκό χρειάζεται ένα πρόβατο;

Οι απαιτήσεις εξαρτώνται από τη συνολική σύνθεση του σιτηρεσίου και ιδιαίτερα από την παρουσία άλλων μετάλλων.

Γενικό εύρος αναφοράς:

7 έως 11 ppm Cu
ή 7–11 mg/kg ξηράς ουσίας

Το ppm σημαίνει «μέρη στο εκατομμύριο». Στις ζωοτροφές, όταν χρησιμοποιούμε την ίδια βάση μέτρησης:

1 ppm = 1 mg Cu ανά kg ζωοτροφής

Το εύρος 7–11 ppm δεν αποτελεί από μόνο του ασφαλή «συνταγή», επειδή η πραγματική διαθεσιμότητα και η τοξικότητα του χαλκού επηρεάζονται έντονα από το Mo και το S.

Γιατί το μολυβδαίνιο και το θείο είναι τόσο σημαντικά;

Στη μεγάλη κοιλία, το μολυβδαίνιο (Mo) και το θείο (S) μπορούν να αλληλεπιδράσουν και να σχηματίσουν ενώσεις που δεσμεύουν τον χαλκό και μειώνουν την απορρόφησή του.

Για αυτό δύο σιτηρέσια που περιέχουν την ίδια ποσότητα Cu μπορεί να παρέχουν στο ζώο διαφορετική πραγματικά διαθέσιμη ποσότητα χαλκού.

Υψηλή πρόσληψη Mo, ιδιαίτερα όταν υπάρχει επαρκές θείο, μπορεί να προκαλέσει δευτερογενή ανεπάρκεια χαλκού, ακόμη και όταν η συγκέντρωση Cu στο σιτηρέσιο φαίνεται φυσιολογική.

Σημαντική σχέση:

Cu : Mo περίπου 5:1 έως 10:1
με στόχο συχνά κοντά στο 6:1

Όσο αυξάνεται υπερβολικά η σχέση Cu:Mo, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος συσσώρευσης χαλκού. Αντίθετα, πολύ υψηλό Mo μπορεί να μειώσει υπερβολικά τη διαθεσιμότητα του Cu.

Τι σχέση έχει ο σίδηρος;

Υψηλές συγκεντρώσεις σιδήρου (Fe) στη διατροφή ή στο νερό μπορούν επίσης να μειώσουν τη διαθεσιμότητα του χαλκού.

Για αυτό σε εκτροφές με ανεξήγητα προβλήματα Cu δεν αρκεί πάντα η ανάλυση μόνο του χαλκού. Μπορεί να χρειάζεται έλεγχος και άλλων στοιχείων του σιτηρεσίου και του πόσιμου νερού.

Τι προκαλεί η έλλειψη χαλκού;

Η πραγματική ανεπάρκεια χαλκού μπορεί να είναι:

• πρωτογενής, όταν το σιτηρέσιο περιέχει ανεπαρκή Cu,
• ή δευτερογενής, όταν υπάρχει Cu αλλά η αξιοποίησή του μειώνεται από ανταγωνιστικά στοιχεία όπως το Mo και το S.

Η χρόνια ανεπάρκεια μπορεί να επηρεάσει:

• την ανάπτυξη,
• τον σχηματισμό του αίματος,
• την ποιότητα του μαλλιού,
• τη φυσιολογική λειτουργία του νευρικού συστήματος,
• την αναπαραγωγή,
• και την ανοσολογική λειτουργία.

Ποια είναι τα συμπτώματα έλλειψης χαλκού;

Τα συμπτώματα ποικίλλουν ανάλογα με την ηλικία, τη βαρύτητα και τη διάρκεια της ανεπάρκειας.

Μπορεί να παρατηρηθούν:

• χαμηλότερος ρυθμός ανάπτυξης,
• αναιμία,
• αδύναμα ζώα,
• μειωμένη αναπαραγωγική απόδοση,
• προβλήματα στη φυσιολογική ανάπτυξη του σκελετού,
• αλλαγές στην ποιότητα του μαλλιού,
• απώλεια της φυσιολογικής σγουράδας του μαλλιού,
• και αποχρωματισμός του τριχώματος ή του μαλλιού.

Η Merck αναφέρει ως χαρακτηριστικά σημεία σοβαρής ανεπάρκειας την αχρωματοτριχία, την αναιμία, την υπογονιμότητα και τη νεογνική αταξία.

Νεογνική αταξία – swayback

Μία από τις σοβαρότερες συνέπειες της ανεπάρκειας Cu στα πρόβατα είναι η νεογνική αταξία, γνωστή διεθνώς ως swayback.

Μπορεί να εμφανιστεί όταν η προβατίνα έχει σοβαρή ανεπάρκεια χαλκού κατά την εγκυμοσύνη και να επηρεάσει την ανάπτυξη του νευρικού συστήματος του εμβρύου.

Τα αρνιά μπορεί να γεννηθούν:

• αδύναμα,
• με αστάθεια,
• με αδυναμία ή παράλυση των οπίσθιων άκρων,
• με δυσκολία να σταθούν ή να θηλάσουν,
• ή με σοβαρές νευρολογικές βλάβες.

Σε ορισμένα ζώα τα νευρολογικά προβλήματα μπορεί να εμφανιστούν αργότερα και όχι αμέσως μετά τη γέννηση.

Προσοχή:

Νεογέννητο αρνί με αδυναμία, αστάθεια ή παράλυση δεν πρέπει να θεωρείται αυτόματα ότι έχει έλλειψη χαλκού. Υπάρχουν πολλές άλλες αιτίες νευρολογικών συμπτωμάτων και απαιτείται κτηνιατρική διάγνωση.

Πώς επηρεάζεται το μαλλί;

Ο χαλκός συμμετέχει σε ενζυμικές διεργασίες που σχετίζονται με τη δημιουργία και τη χρώση των ινών του μαλλιού.

Σε χρόνια ανεπάρκεια μπορεί να εμφανιστεί:

• απώλεια της φυσιολογικής σγουράδας του μαλλιού,
• πιο σκληρή ή μη φυσιολογική ίνα,
• και αποχρωματισμός.

Οι αλλαγές στο μαλλί δεν αποτελούν μόνες τους διάγνωση ανεπάρκειας Cu, αλλά μπορεί να είναι σημαντική ένδειξη όταν συνδυάζονται με άλλα προβλήματα.

Πώς γίνεται η διάγνωση έλλειψης χαλκού;

Η διάγνωση δεν πρέπει να βασίζεται μόνο στα συμπτώματα ή σε μια απλή μέτρηση Cu στη ζωοτροφή.

Ανάλογα με την περίπτωση μπορεί να χρειαστούν:

• ανάλυση ζωοτροφών,
• ανάλυση νερού,
• μέτρηση Mo, S και Fe,
• αιματολογικός έλεγχος,
• και σε ορισμένες περιπτώσεις μέτρηση χαλκού σε ηπατικό ιστό.

Η Merck αναφέρει ότι η κατάσταση Cu στις προβατίνες αξιολογείται καλύτερα με ανάλυση ηπατικού ιστού, επειδή το ήπαρ αποτελεί το βασικό όργανο αποθήκευσης του χαλκού.

Γιατί τα πρόβατα κινδυνεύουν τόσο πολύ από δηλητηρίαση χαλκού;

Τα πρόβατα έχουν περιορισμένη ικανότητα να αποβάλλουν τον πλεονάζοντα χαλκό και μπορούν να τον αποθηκεύουν στο ήπαρ για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Το επικίνδυνο είναι ότι το ζώο μπορεί να φαίνεται φυσιολογικό ενώ ο Cu συσσωρεύεται σταδιακά.

Όταν η αποθηκευτική ικανότητα του ήπατος ξεπεραστεί, μεγάλη ποσότητα χαλκού μπορεί να απελευθερωθεί ξαφνικά στο αίμα και να προκαλέσει οξεία αιμολυτική κρίση.

Αυτή η κρίση μπορεί να πυροδοτηθεί από στρες όπως μεταφορά, χειρισμοί, κακοκαιρία, εγκυμοσύνη, γαλακτοπαραγωγή ή άλλη μεταβολική επιβάρυνση.

Ποια είναι τα συμπτώματα δηλητηρίασης από χαλκό;

Όταν εκδηλωθεί η αιμολυτική κρίση, η κατάσταση είναι σοβαρή.

Μπορεί να εμφανιστούν:

• απότομη αδυναμία,
• κατάπτωση,
• μειωμένη όρεξη,
• αναιμία,
• ταχεία αναπνοή,
• ίκτερος – κιτρινισμός βλεννογόνων και ματιών,
• σκούρα ή καφέ-κόκκινα ούρα λόγω αιμοσφαιρινουρίας,
• και σε σοβαρές περιπτώσεις θάνατος.

Κτηνιατρικό επείγον:

Πρόβατο με ξαφνική αδυναμία, έντονο ίκτερο και πολύ σκούρα ούρα χρειάζεται άμεση κτηνιατρική αξιολόγηση.

Όταν έχει ήδη εκδηλωθεί σοβαρή αιμολυτική κρίση, η πρόγνωση μπορεί να είναι δυσμενής.

Υπάρχει συγκεκριμένο όριο τοξικότητας;

Δεν είναι ασφαλές να χρησιμοποιούμε έναν μοναδικό αριθμό ως απόλυτο όριο.

Οι πίνακες απαιτήσεων συχνά αναφέρουν περίπου 25 ppm ως μέγιστο ανεκτό επίπεδο για τα πρόβατα, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε σιτηρέσιο κάτω από 25 ppm είναι ασφαλές.

Η Merck αναφέρει ότι σε ορισμένες περιπτώσεις αρνιά έχουν εμφανίσει τοξικότητα με σιτηρέσια που περιείχαν μόλις 10–20 ppm Cu, ιδιαίτερα όταν η σχέση Cu:Mo ήταν μεγαλύτερη από 10:1.

Το σημαντικότερο:

Η τοξικότητα του Cu στα πρόβατα είναι κυρίως πρόβλημα συνολικού μεταλλικού ισοζυγίου και χρόνιας συσσώρευσης, όχι απλώς ενός αριθμού ppm.

Γιατί δεν χρησιμοποιούμε mineral mix για βοοειδή ή αίγες;

Τα βοοειδή και οι αίγες ανέχονται γενικά υψηλότερα επίπεδα χαλκού από τα πρόβατα.

Ένα mineral mix ή μια συμπυκνωμένη ζωοτροφή που έχει σχεδιαστεί για άλλο είδος μπορεί να περιέχει επίπεδα Cu που είναι αποδεκτά για εκείνο το ζώο αλλά επικίνδυνα για τα πρόβατα.

Βασικός κανόνας:

Χρησιμοποιούμε mineral mix ειδικά σχεδιασμένο για πρόβατα και ελέγχουμε πάντα την περιεκτικότητά του σε Cu.

Η Merck συνιστά επίσης ιδιαίτερη προσοχή σε boluses χαλκού και άλλες πρακτικές που μπορούν να αυξήσουν σημαντικά την πρόσληψη Cu.

Μπορούμε να δώσουμε χαλκό όταν υποψιαζόμαστε έλλειψη;

Δεν είναι ασφαλές να χορηγούμε χαλκό «για καλό και για κακό».

Πριν από συμπληρωματική χορήγηση πρέπει να εξετάζονται:

• η πραγματική κατάσταση Cu του κοπαδιού,
• η συγκέντρωση Cu στις ζωοτροφές,
• το Mo και το S,
• η πιθανή πρόσληψη Fe από τροφή ή νερό,
• και όλες οι άλλες πηγές Cu στο σιτηρέσιο.

Η αυθαίρετη συμπλήρωση μπορεί να μετατρέψει μια υποψία ανεπάρκειας σε πρόβλημα τοξικότητας.

Πρόληψη δηλητηρίασης από χαλκό

Η πρόληψη είναι πολύ σημαντικότερη από τη θεραπεία, επειδή όταν εμφανιστεί η αιμολυτική κρίση η αντιμετώπιση μπορεί να είναι δύσκολη και η θνησιμότητα υψηλή.

Για την πρόληψη:

• χρησιμοποιούμε ζωοτροφές και mineral mixes ειδικά για πρόβατα,
• ελέγχουμε την ετικέτα για Cu,
• δεν προσθέτουμε ανεξέλεγκτα πολλαπλές πηγές χαλκού,
• γνωρίζουμε το Mo και το S όταν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος,
• εξετάζουμε και το νερό για υψηλό Fe ή άλλα στοιχεία όπου χρειάζεται,
• και δεν βασιζόμαστε μόνο σε έναν θεωρητικό αριθμό ppm.

Συχνά λάθη

• Να θεωρούμε ότι ο χαλκός «είναι ένζυμο».
• Να θεωρούμε ότι 7–11 ppm σημαίνει αυτόματα ασφαλές σιτηρέσιο.
• Να αντιμετωπίζουμε τα 25 ppm ως απόλυτο όριο ασφαλείας.
• Να εξετάζουμε μόνο τον Cu και να αγνοούμε Mo και S.
• Να χρησιμοποιούμε mineral mix βοοειδών ή αιγών στα πρόβατα.
• Να δίνουμε χαλκό επειδή το μαλλί φαίνεται διαφορετικό χωρίς διάγνωση.
• Να ξεχνάμε ότι ο Cu μπορεί να συσσωρεύεται στο ήπαρ για εβδομάδες ή μήνες χωρίς εμφανή συμπτώματα.

Συχνές ερωτήσεις

Πόσο χαλκό χρειάζονται τα πρόβατα;

Ως γενικό εύρος αναφοράς χρησιμοποιούνται περίπου 7–11 ppm Cu στη ξηρά ουσία. Η πραγματική ανάγκη όμως εξαρτάται ιδιαίτερα από Mo, S και άλλους παράγοντες του σιτηρεσίου.

Είναι τα 25 ppm ασφαλή;

Όχι απαραίτητα. Το 25 ppm χρησιμοποιείται σε ορισμένους πίνακες ως μέγιστο ανεκτό επίπεδο, αλλά τοξικότητα έχει αναφερθεί και σε χαμηλότερες συγκεντρώσεις όταν η μεταλλική ισορροπία ευνοεί τη συσσώρευση Cu.

Τι σχέση έχει το μολυβδαίνιο με τον χαλκό;

Το Mo, σε συνδυασμό με το S, μειώνει την απορρόφηση και τη διαθεσιμότητα του Cu. Πολύ υψηλό Mo μπορεί να προκαλέσει δευτερογενή ανεπάρκεια, ενώ πολύ χαμηλό Mo σε σχέση με τον Cu μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο τοξικότητας.

Μπορώ να δώσω mineral mix για αίγες;

Δεν πρέπει να θεωρείται ασφαλές. Τα προϊόντα για αίγες ή βοοειδή μπορεί να περιέχουν περισσότερο Cu από όσο είναι κατάλληλο για πρόβατα.

Πώς καταλαβαίνουμε ότι υπάρχει έλλειψη;

Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν αναιμία, κακή ανάπτυξη, αλλοιώσεις στο μαλλί και νευρολογικά προβλήματα στα αρνιά, αλλά δεν αρκούν για ασφαλή διάγνωση. Χρειάζεται αξιολόγηση της διατροφής και, όπου απαιτείται, εργαστηριακός έλεγχος.

Συμπέρασμα

Ο χαλκός είναι απαραίτητος για τη φυσιολογική λειτουργία του προβάτου, αλλά είναι ίσως το ιχνοστοιχείο στο οποίο η ισορροπία μεταξύ ανεπάρκειας και υπερβολής απαιτεί τη μεγαλύτερη προσοχή.

Για σωστή διαχείριση πρέπει να εξετάζουμε:

• τη συγκέντρωση Cu στο συνολικό σιτηρέσιο,
• το μολυβδαίνιο,
• το θείο,
• τον σίδηρο,
• τις πηγές συμπληρωματικού Cu,
• και την πραγματική κατάσταση των ζώων.

Κρατήστε αυτό:

Στα πρόβατα, ο χαλκός δεν είναι στοιχείο που χορηγούμε «για καλό και για κακό».

Μπορεί να υπάρχει πραγματική έλλειψη, αλλά η υπερβολική πρόσληψη μπορεί να συσσωρεύεται αθόρυβα στο ήπαρ και να οδηγήσει ξαφνικά σε θανατηφόρα αιμολυτική κρίση.

Σημείωση: Οι αριθμητικές τιμές του άρθρου είναι ενδεικτικές και χρησιμοποιούνται για εκπαιδευτικούς σκοπούς. Δεν αποτελούν εξατομικευμένη σύσταση χορήγησης χαλκού ή θεραπευτική οδηγία.

Read more »