Haemonchus contortus στα πρόβατα: αναιμία, συμπτώματα, διάγνωση και αντιμετώπιση

Ο Haemonchus contortus είναι ένα από τα σημαντικότερα γαστρεντερικά παράσιτα των προβάτων. Εγκαθίσταται στο ήνυστρο, δηλαδή στο τελευταίο διαμέρισμα του στομάχου, και τρέφεται με αίμα. Σε έντονη παρασίτωση μπορεί να προκαλέσει σοβαρή αναιμία, αδυναμία, απώλεια σωματικής κατάστασης, υπογνάθιο οίδημα και ακόμη και θάνατο.

Με λίγα λόγια
Ο Haemonchus contortus είναι αιματοφάγο παράσιτο του ήνυστρου. Το χαρακτηριστικότερο πρόβλημα που προκαλεί είναι η αναιμία. Η διάρροια μπορεί να απουσιάζει, γι' αυτό ένα πρόβατο μπορεί να είναι σοβαρά παρασιτισμένο χωρίς να παρουσιάζει το σύμπτωμα που πολλοί κτηνοτρόφοι συνδέουν πρώτα με τα «σκουλήκια».

Τι είναι ο Haemonchus contortus;

Ο Haemonchus contortus είναι νηματώδης σκώληκας του πεπτικού συστήματος των μικρών μηρυκαστικών. Τα ενήλικα παράσιτα βρίσκονται στο ήνυστρο και προσκολλώνται στον βλεννογόνο, από όπου απομυζούν αίμα.

Αυτός είναι και ο βασικός λόγος που η αιμονίωση μπορεί να γίνει ιδιαίτερα επικίνδυνη: η βλάβη δεν οφείλεται απλώς στην παρουσία ενός σκώληκα στο πεπτικό σύστημα, αλλά στη συνεχή απώλεια αίματος.

Ο H. contortus ανήκει στην ευρύτερη ομάδα των γαστρεντερικών νηματωδών που προσβάλλουν τα πρόβατα. Για μια συνολική εικόνα μπορείτε να δείτε και τον οδηγό για τα παράσιτα των προβάτων.

Πόσο σημαντικός είναι στην Ελλάδα;

Ο Haemonchus contortus έχει ιδιαίτερη σημασία και στις ελληνικές εκτροφές. Σε πανελλαδική μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2025 και βασίστηκε σε εξέταση ζώων σε σφαγεία, το παράσιτο ανιχνεύθηκε στο 41% των εξετασθέντων προβάτων.

Προσοχή: Το 41% αφορά τα πρόβατα που εξετάστηκαν στη συγκεκριμένη μελέτη. Δεν σημαίνει ότι το 41% όλων των προβάτων ή όλων των ελληνικών κοπαδιών είναι μολυσμένο.

Το εύρημα όμως δείχνει ότι το παράσιτο εξακολουθεί να έχει σημαντική παρουσία στις ελληνικές συνθήκες και ότι ο έλεγχός του δεν πρέπει να βασίζεται μόνο σε εμπειρικούς ή τυφλούς αποπαρασιτισμούς.

Πώς μολύνονται τα πρόβατα;

Ο κύκλος ζωής του παρασίτου περιλαμβάνει τόσο το ζώο όσο και το περιβάλλον. Τα ενήλικα παράσιτα παράγουν αυγά, τα οποία αποβάλλονται με τα κόπρανα. Στο περιβάλλον αναπτύσσονται προνύμφες, οι οποίες μπορούν να φθάσουν στη βλάστηση του βοσκοτόπου και να καταποθούν κατά τη βόσκηση.

Αφού εισέλθουν στο ζώο, οι προνύμφες συνεχίζουν την ανάπτυξή τους μέχρι να εγκατασταθούν στο ήνυστρο ως ενήλικα παράσιτα.

Η ένταση του προβλήματος επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως οι κλιματικές συνθήκες, η εποχή, η υγρασία, η βόσκηση, η πυκνότητα των ζώων και η προηγούμενη διαχείριση των παρασίτων στην εκτροφή.

Ποια είναι τα βασικά συμπτώματα;

Το σημαντικότερο χαρακτηριστικό της αιμονίωσης είναι η αναιμία. Ανάλογα με την ένταση της παρασίτωσης μπορούν να παρατηρηθούν:

• ωχροί βλεννογόνοι, ιδιαίτερα στον επιπεφυκότα των ματιών,
• αδυναμία και μειωμένη ζωτικότητα,
• απώλεια βάρους ή κακή σωματική κατάσταση,
• μειωμένη ανάπτυξη στα νεαρά ζώα,
• μειωμένη παραγωγικότητα,
• υπογνάθιο οίδημα, δηλαδή χαρακτηριστικό «πρήξιμο κάτω από το σαγόνι»,
• και σε βαριές περιπτώσεις κατάρρευση ή θάνατο.

Η διάρροια δεν είναι απαραίτητο να υπάρχει. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, επειδή η απουσία διάρροιας μπορεί να οδηγήσει στην εσφαλμένη εντύπωση ότι το ζώο δεν έχει σοβαρή παρασίτωση.

Γιατί εμφανίζεται αναιμία;

Ο Haemonchus contortus είναι αιματοφάγο παράσιτο. Όσο αυξάνεται ο αριθμός των παρασίτων στο ήνυστρο, τόσο μπορεί να αυξάνεται και η απώλεια αίματος.

Η αναιμία μπορεί να γίνει εμφανής με την ωχρότητα των βλεννογόνων. Σε σοβαρές περιπτώσεις το ζώο παρουσιάζει αδυναμία, μειωμένη αντοχή και γενικότερη επιδείνωση της κατάστασής του.

Τι είναι το υπογνάθιο οίδημα;

Σε έντονη παρασίτωση μπορεί να εμφανιστεί συσσώρευση υγρού κάτω από την κάτω γνάθο, το χαρακτηριστικό υπογνάθιο οίδημα ή «πρήξιμο κάτω από το σαγόνι».

Το εύρημα αυτό μπορεί να αυξήσει την υποψία για σοβαρή παρασίτωση, αλλά δεν είναι ειδικό μόνο για τον Haemonchus. Μπορεί να παρατηρηθεί και σε άλλες παθολογικές καταστάσεις και επομένως χρειάζεται κτηνιατρική αξιολόγηση.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η διάγνωση δεν πρέπει να βασίζεται μόνο στην εμφάνιση του ζώου. Ο κτηνίατρος αξιολογεί:

• την κλινική εικόνα,
• το ιστορικό της εκτροφής,
• τη βόσκηση και την εποχή,
• την προηγούμενη χρήση αντιπαρασιτικών,
• την παρουσία αναιμίας,
• την παρασιτολογική εξέταση κοπράνων,
• και όπου χρειάζεται πιο ειδικές εξετάσεις για την ταυτοποίηση των παρασίτων.

Η καταμέτρηση αυγών στα κόπρανα μπορεί να προσφέρει χρήσιμες πληροφορίες για την παρασιτική επιβάρυνση, αλλά τα αυγά πολλών γαστρεντερικών νηματωδών μοιάζουν μεταξύ τους. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρειάζεται περαιτέρω εργαστηριακή διερεύνηση για να εκτιμηθεί ποια είδη συμμετέχουν.

Τι είναι το FAMACHA;

Το σύστημα FAMACHA βασίζεται στην αξιολόγηση του χρώματος του επιπεφυκότα του ματιού ως ένδειξη του βαθμού αναιμίας. Αναπτύχθηκε κυρίως για εκτροφές όπου ο Haemonchus contortus αποτελεί κυρίαρχο πρόβλημα.

Επειδή ο Haemonchus προκαλεί απώλεια αίματος, ένα πολύ ωχρό βλέφαρο μπορεί να συνδέεται με σημαντική αναιμία.

Σημαντικό: Το FAMACHA δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως μοναδική μέθοδος διάγνωσης ή ως αυτόματο κριτήριο θεραπείας σε κάθε ελληνική εκτροφή.

Ελληνική μελέτη που αξιολόγησε το σύστημα σε πρόβατα και αίγες έδειξε περιορισμούς στην εφαρμογή του υπό ελληνικές συνθήκες, επειδή στις εκτροφές μπορεί να συνυπάρχουν και άλλα γαστρεντερικά νηματώδη, όπως η Teladorsagia, που δεν προκαλούν την ίδια μορφή αναιμίας.

Άρα το FAMACHA μπορεί να αποτελεί ένα εργαλείο παρακολούθησης όταν χρησιμοποιείται σωστά, αλλά πρέπει να εντάσσεται σε συνολικό πρόγραμμα ελέγχου και όχι να αντικαθιστά την παρασιτολογική και κτηνιατρική αξιολόγηση.

Πώς αντιμετωπίζεται;

Η αντιμετώπιση εξαρτάται από τη σοβαρότητα της παρασίτωσης, το ιστορικό του κοπαδιού, τα παράσιτα που υπάρχουν και την αποτελεσματικότητα των διαθέσιμων εγκεκριμένων κτηνιατρικών φαρμάκων.

Δεν υπάρχει ένα συγκεκριμένο φάρμακο ή ένα σταθερό πρόγραμμα που να είναι σωστό για όλες τις εκτροφές.

Η επιλογή αντιπαρασιτικού πρέπει να βασίζεται:

• στη διάγνωση ή στην τεκμηριωμένη υποψία,
• στο είδος του παρασίτου,
• στην εγκεκριμένη ένδειξη του προϊόντος,
• στο πραγματικό βάρος του ζώου,
• στη σωστή δοσολογία και τρόπο χορήγησης,
• στους χρόνους αναμονής για γάλα και κρέας,
• και στο ιστορικό αποτελεσματικότητας των δραστικών ουσιών στην εκτροφή.

Γιατί η ανθεκτικότητα στα αντιπαρασιτικά είναι τόσο σημαντική;

Ο Haemonchus contortus είναι από τα παράσιτα στα οποία έχει καταγραφεί σημαντική ανάπτυξη ανθεκτικότητας απέναντι σε διάφορες κατηγορίες ανθελμινθικών.

Όταν ένα αντιπαρασιτικό χρησιμοποιείται επανειλημμένα ή λανθασμένα, τα ευαίσθητα παράσιτα εξοντώνονται, ενώ εκείνα που διαθέτουν μεγαλύτερη αντοχή έχουν περισσότερες πιθανότητες να επιβιώσουν και να αναπαραχθούν.

Με τον χρόνο αυτό μπορεί να οδηγήσει σε έναν πληθυσμό παρασίτων απέναντι στον οποίο το συγκεκριμένο φάρμακο λειτουργεί όλο και λιγότερο αποτελεσματικά.

Το 2026 ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων τόνισε, στο πλαίσιο της επανεξέτασης προϊόντων αλβενδαζόλης για πρόβατα, τη σημασία μέτρων όπως:

• η αποφυγή υποδοσολογίας,
• η τακτική παρασιτολογική παρακολούθηση,
• η στοχευμένη επιλεκτική θεραπεία όπου ενδείκνυται,
• και η διατήρηση κατάλληλου πληθυσμού παρασίτων σε refugia.

Τι σημαίνει refugia;

Refugia είναι το τμήμα του πληθυσμού των παρασίτων που δεν εκτίθεται σε ένα συγκεκριμένο αντιπαρασιτικό κατά τη θεραπεία.

Η παρουσία ευαίσθητων παρασίτων στον συνολικό πληθυσμό μπορεί να επιβραδύνει την επικράτηση ανθεκτικών στελεχών.

Προσοχή: Αυτό δεν σημαίνει ότι αφήνουμε αυθαίρετα άρρωστα ζώα χωρίς θεραπεία. Η στρατηγική πρέπει να σχεδιάζεται με βάση την κατάσταση της συγκεκριμένης εκτροφής και σε συνεργασία με τον κτηνίατρο.

Πρόληψη και σωστή διαχείριση

Η πρόληψη της αιμονίωσης δεν στηρίζεται μόνο στα φάρμακα. Ένα βιώσιμο πρόγραμμα ελέγχου περιλαμβάνει συνδυασμό παρακολούθησης, διαχείρισης και στοχευμένης θεραπείας.

• Τακτικός έλεγχος της σωματικής κατάστασης των ζώων.
• Παρακολούθηση για ωχρότητα και σημεία αναιμίας.
• Παρασιτολογικός έλεγχος όταν απαιτείται.
• Ιδιαίτερη προσοχή σε ευάλωτες ομάδες ζώων.
• Σωστή διαχείριση βοσκοτόπων και πυκνότητας βόσκησης.
• Έλεγχος των νέων ζώων πριν ενταχθούν στο κοπάδι.
• Ακριβής εκτίμηση του βάρους πριν από τη χορήγηση φαρμάκου.
• Τήρηση των εγκεκριμένων οδηγιών του προϊόντος.
• Αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας μετά τη θεραπεία όταν υπάρχει υποψία ανθεκτικότητας.

Τι πρέπει να κάνει ο κτηνοτρόφος όταν υποψιάζεται Haemonchus;

1. Ελέγξτε αν υπάρχουν ζώα με έντονη ωχρότητα, αδυναμία ή υπογνάθιο οίδημα.
2. Μην θεωρείτε ότι η απουσία διάρροιας αποκλείει την παρασίτωση.
3. Καταγράψτε ποια ζώα εμφανίζουν πρόβλημα και σε ποια παραγωγική ομάδα ανήκουν.
4. Καταγράψτε πότε έγινε η τελευταία αντιπαρασιτική αγωγή και ποιο προϊόν χρησιμοποιήθηκε.
5. Επικοινωνήστε με τον κτηνίατρο για να εκτιμηθεί αν χρειάζεται εξέταση κοπράνων ή άλλη διερεύνηση.
6. Μην αυξάνετε αυθαίρετα τη δόση επειδή μια προηγούμενη θεραπεία δεν φαίνεται να λειτούργησε.
7. Σε επαναλαμβανόμενες αποτυχίες θεραπείας διερευνήστε την πιθανότητα ανθεκτικότητας.

Συχνές ερωτήσεις

Η αναιμία σημαίνει πάντα Haemonchus;

Όχι. Η αιμονίωση είναι σημαντική αιτία αναιμίας στα πρόβατα, αλλά υπάρχουν και άλλες αιτίες. Η αναιμία είναι εύρημα που απαιτεί διερεύνηση και όχι από μόνη της οριστική διάγνωση.

Ο Haemonchus προκαλεί πάντα διάρροια;

Όχι. Η διάρροια μπορεί να απουσιάζει ακόμη και σε σημαντική παρασίτωση. Η αναιμία, η αδυναμία και η απώλεια σωματικής κατάστασης είναι συχνά πιο χαρακτηριστικά ευρήματα.

Το πρήξιμο κάτω από το σαγόνι σημαίνει Haemonchus;

Μπορεί να παρατηρηθεί σε σοβαρή αιμονίωση, αλλά δεν είναι αποκλειστικό σύμπτωμα του παρασίτου. Χρειάζεται κτηνιατρική αξιολόγηση.

Μπορώ να χρησιμοποιώ το χρώμα των ματιών για να αποφασίζω ποια ζώα θα θεραπεύσω;

Η αξιολόγηση της ωχρότητας μπορεί να προσφέρει χρήσιμες πληροφορίες, αλλά δεν πρέπει να χρησιμοποιείται μόνη της ως αυτόματο κριτήριο θεραπείας. Το FAMACHA έχει συγκεκριμένο τρόπο εφαρμογής και παρουσιάζει περιορισμούς όταν συνυπάρχουν άλλα είδη παρασίτων.

Αν ένα αντιπαρασιτικό δεν λειτουργεί, πρέπει να αλλάξω αμέσως δραστική ουσία;

Όχι χωρίς διερεύνηση. Η φαινομενική αποτυχία μπορεί να οφείλεται σε λανθασμένη διάγνωση, ανεπαρκή δοσολογία, λάθος χορήγηση, επαναμόλυνση ή πραγματική ανθεκτικότητα. Χρειάζεται αξιολόγηση πριν αλλάξει η στρατηγική.

Συμπέρασμα

Ο Haemonchus contortus είναι ένα ιδιαίτερα σημαντικό παράσιτο των προβάτων επειδή προκαλεί απώλεια αίματος και μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρή αναιμία χωρίς απαραίτητα να υπάρχει διάρροια.

Η αποτελεσματική αντιμετώπισή του δεν βασίζεται στους επαναλαμβανόμενους «τυφλούς» αποπαρασιτισμούς. Βασίζεται στη σωστή διάγνωση, στην παρακολούθηση του κοπαδιού, στη στοχευμένη χρήση των κατάλληλων εγκεκριμένων φαρμάκων και στον έλεγχο της αποτελεσματικότητάς τους.

Κτηνιατρική σημείωση: Το άρθρο παρέχει γενικές πληροφορίες και δεν αντικαθιστά την κτηνιατρική διάγνωση. Η επιλογή αντιπαρασιτικού φαρμάκου, η δοσολογία, ο τρόπος χορήγησης και οι χρόνοι αναμονής πρέπει να βασίζονται στο εγκεκριμένο προϊόν, στο συγκεκριμένο παράσιτο και στις οδηγίες του κτηνιάτρου.

Πηγές και περαιτέρω ανάγνωση

• Arsenopoulos K.V. και συν. – Abattoir Countrywide Survey of Dairy Small Ruminants’ Haemonchosis in Greece and Associated Risk Factors, Animals, 2025.
• European Medicines Agency – Veterinary medicinal products containing albendazole as a single active substance presented as oral suspension in sheep, 2026.
• Papadopoulos E. και συν. – Evaluation of the FAMACHA system for targeted selective anthelmintic treatments for potential use in small ruminants in Greece.
• Haemonchosis: A Challenging Parasitic Infection of Sheep and Goats – Veterinary Sciences.

Read more »

Ασθένειες Προβάτων: Λοιμώδης αγαλαξία (Παρμάρα)

Σύνοψη: Η λοιμώδης αγαλαξία, γνωστή στους κτηνοτρόφους και ως παρμάρα, είναι σοβαρή μεταδοτική νόσος των μικρών μηρυκαστικών που στα πρόβατα συνδέεται κυρίως με το Mycoplasma agalactiae. Μπορεί να προκαλέσει απότομη πτώση ή διακοπή της γαλακτοπαραγωγής, μαστίτιδα, αρθρίτιδα και οφθαλμικές αλλοιώσεις. Ιδιαίτερη δυσκολία αποτελεί το γεγονός ότι ορισμένα μολυσμένα ζώα μπορεί να παραμένουν φορείς χωρίς εμφανή συμπτώματα. Η έγκαιρη κτηνιατρική διάγνωση, η βιοασφάλεια, η σωστή διαχείριση του αρμέγματος και ο έλεγχος των νέων ζώων έχουν καθοριστική σημασία.

Τι είναι η λοιμώδης αγαλαξία ή παρμάρα

Η λοιμώδης αγαλαξία είναι νόσος των προβάτων και των αιγών που αποτελεί σημαντικό πρόβλημα ιδιαίτερα στις χώρες της Μεσογείου. Στην Ελλάδα είναι γνωστή σε πολλούς κτηνοτρόφους με την ονομασία παρμάρα.

Η χαρακτηριστική εικόνα της νόσου περιλαμβάνει κυρίως προβλήματα στον μαστό, στις αρθρώσεις και στα μάτια. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι όλα τα συμπτώματα εμφανίζονται ταυτόχρονα στο ίδιο ζώο. Σε ένα κοπάδι μπορεί να κυριαρχεί η μαστίτιδα και η πτώση του γάλακτος, ενώ σε άλλα περιστατικά μπορεί να είναι περισσότερο εμφανής η χωλότητα ή οι οφθαλμικές αλλοιώσεις.

Η οικονομική σημασία της νόσου είναι μεγάλη, επειδή μπορεί να προκαλέσει απώλεια γάλακτος, υποβάθμιση της παραγωγικότητας, κόστος θεραπευτικής και διαγνωστικής διερεύνησης και ανάγκη απομάκρυνσης ζώων που παραμένουν φορείς.

Τι προκαλεί την παρμάρα στα πρόβατα

Ο σημαντικότερος αιτιολογικός παράγοντας στα πρόβατα είναι το βακτήριο Mycoplasma agalactiae. Τα μυκοπλάσματα είναι πολύ μικροί μικροοργανισμοί που, σε αντίθεση με πολλά άλλα βακτήρια, δεν διαθέτουν κυτταρικό τοίχωμα.

Αυτό έχει πρακτική σημασία και για τη θεραπεία, επειδή αντιμικροβιακά που δρουν αποκλειστικά στο βακτηριακό κυτταρικό τοίχωμα δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά το ίδιο το μυκόπλασμα.

Άλλα είδη μυκοπλασμάτων μπορούν επίσης να συμμετέχουν στο σύνδρομο της λοιμώδους αγαλαξίας, ιδιαίτερα στις αίγες, όμως για τα πρόβατα το M. agalactiae αποτελεί τον βασικό παθογόνο παράγοντα.

Πώς μεταδίδεται η λοιμώδης αγαλαξία

Η μετάδοση μπορεί να γίνει με διάφορους τρόπους. Ιδιαίτερη σημασία έχουν το μολυσμένο γάλα και πρωτόγαλα, η στενή επαφή μεταξύ των ζώων και οι εκκρίσεις μολυσμένων ζώων.

Στις γαλακτοπαραγωγικές εκτροφές πολύ σημαντικό ρόλο μπορεί να παίξει και το άρμεγμα. Τα χέρια, τα θήλαστρα και ο εξοπλισμός μπορούν να συμβάλουν στη μεταφορά του μικροοργανισμού από ένα ζώο σε άλλο όταν δεν εφαρμόζονται σωστά μέτρα υγιεινής.

Τα νεογέννητα μπορούν επίσης να εκτεθούν στο μυκόπλασμα μέσω μολυσμένου γάλακτος ή πρωτογάλακτος.

Πώς μπορεί να μπει η παρμάρα σε ένα καθαρό κοπάδι

Ένας από τους σημαντικότερους κινδύνους είναι η εισαγωγή μολυσμένου ζώου που δεν εμφανίζει εμφανή συμπτώματα.

Ένα πρόβατο μπορεί εξωτερικά να φαίνεται υγιές αλλά να αποβάλλει το μυκόπλασμα και να αποτελέσει πηγή μόλυνσης για το υπόλοιπο κοπάδι. Για τον λόγο αυτό, η αγορά και η άμεση ένταξη νέων ζώων χωρίς υγειονομικό έλεγχο αυξάνει τον κίνδυνο εισαγωγής της νόσου.

Η απομόνωση των νεοεισερχόμενων ζώων και η συζήτηση με τον κτηνίατρο για τον κατάλληλο εργαστηριακό έλεγχο αποτελούν βασικά μέτρα πρόληψης.

Τα βασικά συμπτώματα της λοιμώδους αγαλαξίας

Η κλασική εικόνα της νόσου αφορά τρία κυρίως συστήματα:

Προσβολή	Τι μπορεί να παρατηρήσει ο κτηνοτρόφος
Μαστός	Μαστίτιδα, απότομη μείωση ή διακοπή της παραγωγής γάλακτος και μεταβολή της σύστασης του γάλακτος.
Αρθρώσεις	Πόνος, διόγκωση αρθρώσεων, δυσκολία στο βάδισμα και χωλότητα.
Μάτια	Επιπεφυκίτιδα ή κερατοεπιπεφυκίτιδα, δακρύρροια, ερεθισμός και πιθανές αλλοιώσεις του κερατοειδούς.

Μπορούν επίσης να εμφανιστούν πυρετός, κατάπτωση, αναπνευστικά προβλήματα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, αναπαραγωγικές διαταραχές. Οι αποβολές έχουν αναφερθεί, αλλά δεν αποτελούν το χαρακτηριστικότερο σημείο της νόσου.

Πώς επηρεάζεται ο μαστός και το γάλα

Η προσβολή του μαστού είναι μία από τις σημαντικότερες εκδηλώσεις της λοιμώδους αγαλαξίας.

Μπορεί να εμφανιστεί απότομη πτώση της γαλακτοπαραγωγής. Ο μαστικός αδένας μπορεί αρχικά να γίνει θερμός, διογκωμένος ή επώδυνος, ενώ το γάλα μπορεί να αλλάξει σε χρώμα και σύσταση.

Σε ορισμένες περιπτώσεις το γάλα γίνεται υδαρές, μπορεί να περιέχει πήγματα ή κοκκώδες υλικό και να διαχωρίζεται σε υδαρή και στερεά φάση.

Καθώς η νόσος εξελίσσεται μπορεί να προκληθεί βλάβη του μαστικού ιστού και ατροφία του προσβεβλημένου τμήματος. Για τον λόγο αυτό δεν είναι σωστό να θεωρούμε δεδομένο ότι κάθε ζώο θα επανέλθει πλήρως στη φυσιολογική παραγωγή κατά την επόμενη γαλακτική περίοδο.

Αρθρίτιδα και χωλότητα

Η προσβολή των αρθρώσεων μπορεί να προκαλέσει έντονο πόνο και δυσκολία στην κίνηση. Το ζώο μπορεί να παρουσιάσει χωλότητα, να αποφεύγει να στηριχθεί σε ένα άκρο ή να δυσκολεύεται να ακολουθήσει το υπόλοιπο κοπάδι.

Σε ορισμένα ζώα παρατηρείται εμφανής διόγκωση μίας ή περισσότερων αρθρώσεων.

Η χωλότητα έχει πολλές διαφορετικές πιθανές αιτίες στα πρόβατα. Επομένως δεν πρέπει να θεωρείται κάθε περίπτωση χωλότητας ως αγαλαξία χωρίς κτηνιατρική διερεύνηση.

Οφθαλμικές αλλοιώσεις

Μπορεί να εμφανιστούν επιπεφυκίτιδα ή κερατοεπιπεφυκίτιδα. Ο κτηνοτρόφος μπορεί να παρατηρήσει δακρύρροια, ερεθισμό, δυσφορία στο φως ή θόλωση του κερατοειδούς.

Και εδώ απαιτείται διαφορική διάγνωση, επειδή οι οφθαλμικές αλλοιώσεις στα πρόβατα μπορούν να προκληθούν από αρκετούς διαφορετικούς παράγοντες.

Οι υποκλινικοί φορείς: το κρυφό πρόβλημα

Ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά της λοιμώδους αγαλαξίας είναι ότι ορισμένα ζώα μπορούν να παραμένουν φορείς του μυκοπλάσματος χωρίς εμφανή κλινικά συμπτώματα.

Αυτό σημαίνει ότι η εξαφάνιση των εμφανών περιστατικών δεν αποτελεί απαραίτητα απόδειξη ότι το μικρόβιο έχει εξαλειφθεί από την εκτροφή.

Ένα ζώο μπορεί να φαίνεται φυσιολογικό και παρ' όλα αυτά να συμβάλλει στη διατήρηση ή στην επανεμφάνιση της λοίμωξης.

Γι' αυτό η λοιμώδης αγαλαξία δεν αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά μόνο με θεραπεία των ζώων που εμφανίζουν συμπτώματα. Χρειάζεται συνολικό σχέδιο ελέγχου σε επίπεδο κοπαδιού.

Πότε πρέπει να υποψιαστεί ο κτηνοτρόφος παρμάρα

Η υποψία πρέπει να αυξάνεται όταν εμφανίζονται ένα ή περισσότερα από τα παρακάτω:

• απότομη πτώση της γαλακτοπαραγωγής σε πολλά ζώα,
• ασυνήθιστες περιπτώσεις μαστίτιδας,
• ταυτόχρονη εμφάνιση μαστίτιδας και χωλότητας στο κοπάδι,
• αρθρίτιδες χωρίς προφανή άλλη αιτία,
• οφθαλμικές αλλοιώσεις σε περισσότερα ζώα,
• νέα περιστατικά μετά την πρόσφατη εισαγωγή ζώων στην εκτροφή.

Κανένα από αυτά τα σημεία δεν επιβεβαιώνει μόνο του τη λοιμώδη αγαλαξία. Χρειάζεται κτηνιατρική και εργαστηριακή διερεύνηση.

Τι πρέπει να κάνει ο κτηνοτρόφος όταν υποψιαστεί αγαλαξία

1. Επικοινωνήστε άμεσα με τον κτηνίατρο.
2. Απομονώστε τα ύποπτα ζώα όσο αυτό είναι πρακτικά δυνατό.
3. Μην αναμειγνύετε γάλα ύποπτων ζώων με το υπόλοιπο γάλα της εκτροφής πριν υπάρξει κτηνιατρική καθοδήγηση.
4. Προσέξτε ιδιαίτερα το άρμεγμα. Τα ύποπτα ή προσβεβλημένα ζώα πρέπει να διαχειρίζονται με τρόπο που να περιορίζεται η μετάδοση μέσω χεριών και εξοπλισμού.
5. Καταγράψτε ποια ζώα παρουσιάζουν συμπτώματα και τι είδους συμπτώματα εμφανίζουν.
6. Μην εφαρμόζετε αυθαίρετα αντιβιοτικά ή εμβόλια. Η αντιμετώπιση εξαρτάται από τη διάγνωση και την κατάσταση ολόκληρης της εκτροφής.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η κλινική εικόνα μπορεί να δημιουργήσει ισχυρή υποψία, αλλά δεν αρκεί για οριστική διάγνωση.

Η επιβεβαίωση μπορεί να βασιστεί στην καλλιέργεια του μυκοπλάσματος και σε μοριακές τεχνικές όπως η PCR.

Ανάλογα με το περιστατικό μπορούν να εξεταστούν:

• γάλα ή εκκρίσεις από τον μαστό,
• οφθαλμικά επιχρίσματα,
• αρθρικό υγρό,
• άλλα κατάλληλα δείγματα που επιλέγει ο κτηνίατρος.

Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρησιμοποιηθεί και η εξέταση γάλακτος δεξαμενής ως εργαλείο παρακολούθησης σε επίπεδο κοπαδιού.

Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων πρέπει να γίνεται μαζί με το ιστορικό, την κλινική εικόνα και την επιδημιολογική κατάσταση της εκτροφής.

Υπάρχει θεραπεία;

Η θεραπεία της λοιμώδους αγαλαξίας είναι σύνθετη. Η αντιμικροβιακή αγωγή μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να μειώσει τη βαρύτητα των συμπτωμάτων, αλλά η κλινική βελτίωση δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το μυκόπλασμα έχει εξαλειφθεί από το ζώο.

Ορισμένα ζώα μπορεί να παραμείνουν φορείς μετά την υποχώρηση των συμπτωμάτων.

Για τον λόγο αυτό η αντιμετώπιση δεν πρέπει να περιορίζεται στην επιλογή ενός αντιβιοτικού. Χρειάζεται σχέδιο σε επίπεδο ολόκληρης της εκτροφής, που μπορεί να περιλαμβάνει εργαστηριακό έλεγχο, απομόνωση, διαχείριση φορέων και μέτρα βιοασφάλειας.

Δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται αντιβιοτικά χωρίς κτηνιατρική καθοδήγηση. Η επιλογή δραστικής ουσίας, δοσολογίας, διάρκειας θεραπείας και χρόνου αναμονής αποτελεί κτηνιατρική απόφαση και πρέπει να βασίζεται σε εγκεκριμένα κτηνιατρικά φαρμακευτικά προϊόντα.

Εμβολιασμός: τι προσφέρει και τι δεν προσφέρει

Ο εμβολιασμός χρησιμοποιείται ως μέρος της πρόληψης της λοιμώδους αγαλαξίας σε ενδημικές περιοχές, όμως δεν αποτελεί από μόνος του λύση του προβλήματος.

Η αποτελεσματικότητα των διαθέσιμων εμβολίων μπορεί να διαφέρει. Ο εμβολιασμός μπορεί να βοηθήσει στη μείωση της κλινικής νόσου, αλλά δεν εγγυάται ότι ένα ζώο δεν θα μολυνθεί ή ότι δεν θα παραμείνει φορέας.

Δεν υπάρχει ένα γενικό πρόγραμμα που να ισχύει για κάθε εμβόλιο και κάθε εκτροφή. Το εμβολιαστικό πρόγραμμα πρέπει να ακολουθεί το εγκεκριμένο φύλλο οδηγιών του συγκεκριμένου προϊόντος και τις οδηγίες του κτηνιάτρου.

Ιδιαίτερα σε μια ενεργή κλινική έξαρση δεν πρέπει να εφαρμόζεται αυθαίρετα εμβολιασμός ως «θεραπεία» των ήδη προσβεβλημένων ζώων.

Πρόληψη και βιοασφάλεια

Η πρόληψη βασίζεται κυρίως στον περιορισμό της εισαγωγής και της διασποράς του μυκοπλάσματος.

• Αποφεύγετε την ανεξέλεγκτη εισαγωγή ζώων άγνωστης υγειονομικής κατάστασης.
• Κρατήστε τα νέα ζώα σε χωριστό χώρο πριν ενσωματωθούν στο κοπάδι.
• Συζητήστε με τον κτηνίατρο τη δυνατότητα εργαστηριακού ελέγχου των νεοεισερχόμενων ζώων.
• Απομονώστε έγκαιρα ζώα με ύποπτη μαστίτιδα, αρθρίτιδα ή οφθαλμικά προβλήματα.
• Διατηρείτε αυστηρή υγιεινή κατά το άρμεγμα.
• Καθαρίζετε και απολυμαίνετε σωστά τον εξοπλισμό.
• Αποφεύγετε την κοινή χρήση εξοπλισμού μεταξύ διαφορετικών εκτροφών χωρίς καθαρισμό και απολύμανση.
• Τηρείτε αρχείο περιστατικών και εισαγωγών ζώων.

Η υγιεινή του αρμέγματος έχει ιδιαίτερη σημασία

Σε μια γαλακτοπαραγωγική εκτροφή το αρμεκτήριο μπορεί να αποτελέσει σημαντικό σημείο μετάδοσης.

Όταν υπάρχει ύποπτο ή επιβεβαιωμένο περιστατικό, ο κτηνίατρος μπορεί να προτείνει αλλαγή στη σειρά αρμέγματος ώστε τα ύποπτα ή μολυσμένα ζώα να αρμέγονται χωριστά ή τελευταία.

Ο καθαρισμός των χεριών, των θηλάστρων και ολόκληρου του αρμεκτικού εξοπλισμού αποτελεί βασικό στοιχείο της βιοασφάλειας.

Νέα ζώα: μία από τις σημαντικότερες πύλες εισόδου

Η αγορά ενός ζώου που φαίνεται απολύτως υγιές δεν σημαίνει ότι το ζώο δεν μπορεί να είναι φορέας του Mycoplasma agalactiae.

Για αυτό τα νέα ζώα δεν πρέπει να μπαίνουν απευθείας στον κύριο πληθυσμό της εκτροφής χωρίς περίοδο απομόνωσης και υγειονομική αξιολόγηση.

Σε εκτροφές με ιστορικό αγαλαξίας ή σε περιοχές όπου η νόσος αποτελεί σημαντικό πρόβλημα, η πολιτική εισαγωγής ζώων πρέπει να σχεδιάζεται σε συνεργασία με τον κτηνίατρο της εκτροφής.

Checklist για τη λοιμώδη αγαλαξία

• Παρακολουθώ καθημερινά τη γαλακτοπαραγωγή.
• Ελέγχω μαστό και γάλα όταν υπάρχει απότομη πτώση παραγωγής.
• Δεν αγνοώ ανεξήγητες αρθρίτιδες ή οφθαλμικά περιστατικά.
• Απομονώνω έγκαιρα ύποπτα ζώα.
• Εφαρμόζω αυστηρή υγιεινή στο άρμεγμα.
• Δεν εισάγω νέα ζώα απευθείας στο κοπάδι.
• Δεν χρησιμοποιώ αυθαίρετα αντιβιοτικά.
• Δεν θεωρώ ότι ο εμβολιασμός αντικαθιστά τη βιοασφάλεια.
• Ζητώ εργαστηριακή διερεύνηση όταν υπάρχουν επαναλαμβανόμενα περιστατικά.
• Διατηρώ αρχείο ζώων που παρουσίασαν συμπτώματα.

Συχνές ερωτήσεις

Η παρμάρα και η λοιμώδης αγαλαξία είναι το ίδιο;

Ο όρος «παρμάρα» χρησιμοποιείται στην κτηνοτροφική πράξη για τη λοιμώδη αγαλαξία. Η επιστημονική ονομασία της νόσου είναι λοιμώδης αγαλαξία.

Πρέπει να υπάρχουν ταυτόχρονα μαστίτιδα, αρθρίτιδα και προβλήματα στα μάτια;

Όχι. Είναι χαρακτηριστικές εκδηλώσεις του συνδρόμου, αλλά δεν είναι απαραίτητο να εμφανίζονται όλες μαζί στο ίδιο ζώο.

Μπορεί ένα πρόβατο που φαίνεται υγιές να μεταδίδει τη νόσο;

Ναι. Υποκλινικά μολυσμένα ζώα μπορούν να αποτελούν φορείς χωρίς να παρουσιάζουν εμφανή συμπτώματα.

Μπορεί να μεταδοθεί μέσω του αρμεκτικού;

Ναι. Το άρμεγμα και ο μολυσμένος εξοπλισμός μπορούν να συμβάλουν στη μετάδοση μεταξύ ζώων όταν δεν εφαρμόζεται σωστή υγιεινή.

Θεραπεύεται οριστικά με αντιβιοτικά;

Η αντιμικροβιακή αγωγή μπορεί να βελτιώσει την κλινική εικόνα, αλλά δεν εξασφαλίζει ότι το μυκόπλασμα θα εξαλειφθεί πλήρως από το ζώο.

Αρκεί ο εμβολιασμός για να προστατευτεί το κοπάδι;

Όχι. Ο εμβολιασμός μπορεί να αποτελεί μέρος ενός προγράμματος ελέγχου, αλλά πρέπει να συνδυάζεται με βιοασφάλεια, έλεγχο εισαγωγής νέων ζώων, υγιεινή αρμέγματος και κτηνιατρική παρακολούθηση.

Πώς επιβεβαιώνεται η διάγνωση;

Η επιβεβαίωση γίνεται με εργαστηριακές εξετάσεις, όπως PCR ή καλλιέργεια, σε κατάλληλα δείγματα που επιλέγονται από τον κτηνίατρο.

Κινδυνεύει ο άνθρωπος;

Η λοιμώδης αγαλαξία θεωρείται κατά κύριο λόγο νόσος των μικρών μηρυκαστικών και δεν αποτελεί τυπική ζωονόσο. Παρ' όλα αυτά, η κατανάλωση γάλακτος και γαλακτοκομικών προϊόντων πρέπει να ακολουθεί τους γενικούς κανόνες υγιεινής και ασφάλειας τροφίμων.

Συμπέρασμα

Η λοιμώδης αγαλαξία δεν είναι απλώς μια μαστίτιδα που προκαλεί προσωρινή μείωση του γάλακτος. Είναι νόσος που μπορεί να επηρεάσει τον μαστό, τις αρθρώσεις και τα μάτια και, κυρίως, μπορεί να παραμείνει μέσα στην εκτροφή μέσω υποκλινικών φορέων.

Η αποτελεσματική αντιμετώπιση βασίζεται στην έγκαιρη διάγνωση, στην απομόνωση ύποπτων ζώων, στην αυστηρή υγιεινή του αρμέγματος, στον έλεγχο των νέων ζώων και στη στενή συνεργασία με τον κτηνίατρο.

Ο εμβολιασμός μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο εργαλείο, αλλά δεν υποκαθιστά τη βιοασφάλεια και δεν πρέπει να δημιουργεί την εντύπωση ότι ένα εμβολιασμένο κοπάδι δεν μπορεί να μολυνθεί.

Κτηνιατρική σημείωση: Το άρθρο παρέχει γενική ενημέρωση και δεν υποκαθιστά την κτηνιατρική εξέταση, την εργαστηριακή διάγνωση ή την επιλογή θεραπευτικού και εμβολιαστικού πρωτοκόλλου από τον κτηνίατρο της εκτροφής.

Πηγές

• WOAH – Contagious Agalactia
• MSD Veterinary Manual – Contagious Agalactia in Small Ruminants
• Contagious Agalactia: Epidemiology, Diagnosis and Control – επιστημονική ανασκόπηση
• Recent advances in Mycoplasma agalactiae and contagious agalactia – επιστημονική ανασκόπηση

Read more »

Ευλογιά αιγοπροβάτων: Παράταση των μέτρων στην Κρήτη έως 17 Σεπτεμβρίου – Τι πρέπει να γνωρίζουν οι κτηνοτρόφοι

Παρατείνονται έως και τις 17 Σεπτεμβρίου 2026 τα προληπτικά μέτρα για την ευλογιά των αιγοπροβάτων στην Κρήτη, σύμφωνα με ανακοίνωση της Περιφέρειας Κρήτης.

Η Κρήτη παραμένει χωρίς κρούσμα της νόσου, ωστόσο η κατάσταση στην ηπειρωτική Ελλάδα και η μεγάλη μεταδοτικότητα της ευλογιάς καθιστούν αναγκαία τη συνέχιση των μέτρων προστασίας του ζωικού κεφαλαίου.

Διάρκεια των μέτρων:
Από 4 Σεπτεμβρίου έως και 17 Σεπτεμβρίου 2026, οπότε η κατάσταση θα επανεκτιμηθεί.

Τι ισχύει για τις μετακινήσεις αιγοπροβάτων

Οι μετακινήσεις ζώων εξακολουθούν να υπόκεινται σε περιορισμούς και αυστηρούς υγειονομικούς κανόνες.

• Οι μετακινήσεις πραγματοποιούνται μόνο σύμφωνα με τις προϋποθέσεις που καθορίζουν οι αρμόδιες κτηνιατρικές υπηρεσίες.
• Απαγορεύεται η ταυτόχρονη μεταφορά αιγοπροβάτων που προέρχονται από διαφορετικές εκτροφές.
• Τα ζώα πρέπει να συνοδεύονται από τα απαραίτητα υγειονομικά έγγραφα.
• Τα οχήματα μεταφοράς πρέπει να καθαρίζονται και να απολυμαίνονται κατάλληλα.
• Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται κατά τη μεταφορά ζώων μεταξύ διαφορετικών εκτροφών και περιοχών.

Βιοασφάλεια στις κτηνοτροφικές μονάδες

Το σημαντικότερο μέτρο προστασίας μιας εκτροφής παραμένει η αυστηρή εφαρμογή κανόνων βιοασφάλειας.

Οι κτηνοτρόφοι θα πρέπει να περιορίζουν όσο το δυνατόν περισσότερο την είσοδο ανθρώπων και οχημάτων στις εγκαταστάσεις και να αποφεύγουν κάθε άσκοπη επαφή με άλλες μονάδες.

• Έλεγχος της εισόδου επισκεπτών και οχημάτων.
• Απολύμανση τροχών, υποδημάτων και εξοπλισμού.
• Χρήση ξεχωριστών ρούχων και υποδημάτων μέσα στην εκτροφή.
• Αποφυγή κοινής χρήσης εργαλείων και εξοπλισμού με άλλες μονάδες.
• Απομόνωση νεοεισερχόμενων ή ύποπτων ζώων.
• Καθημερινή παρακολούθηση του κοπαδιού για ύποπτα συμπτώματα.

Προσοχή: Σε περίπτωση ύποπτων συμπτωμάτων δεν πρέπει να μετακινούνται ζώα από την εκτροφή. Ο κτηνοτρόφος πρέπει να επικοινωνεί άμεσα με την αρμόδια κτηνιατρική υπηρεσία.

Προσοχή στις ζωοτροφές και στα οχήματα μεταφοράς

Η προστασία μιας εκτροφής δεν αφορά μόνο τα ίδια τα ζώα. Οχήματα, εξοπλισμός, άνθρωποι και υλικά που μετακινούνται από μονάδα σε μονάδα μπορούν να αποτελέσουν σημαντικό κίνδυνο μεταφοράς μολυσματικού υλικού.

Για τον λόγο αυτό απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή κατά την παραλαβή ζωοτροφών, αλλά και κατά την είσοδο φορτηγών ή άλλων οχημάτων στην κτηνοτροφική μονάδα.

Όπου είναι δυνατόν, τα οχήματα δεν πρέπει να εισέρχονται στους χώρους όπου βρίσκονται τα ζώα, ενώ πρέπει να εφαρμόζονται συστηματικά μέτρα καθαρισμού και απολύμανσης.

Γιατί συνεχίζονται τα μέτρα στην Κρήτη

Παρότι δεν έχει καταγραφεί κρούσμα στην Κρήτη, τα προληπτικά μέτρα παραμένουν σε ισχύ ώστε να μειωθεί όσο το δυνατόν περισσότερο ο κίνδυνος εισόδου της νόσου στο νησί.

Η ευλογιά των αιγοπροβάτων είναι ιδιαίτερα μεταδοτική νόσος και μπορεί να προκαλέσει σοβαρές απώλειες στις εκτροφές. Για τον λόγο αυτό η πρόληψη και η έγκαιρη αναγνώριση ύποπτων περιστατικών έχουν ιδιαίτερη σημασία.

Τι πρέπει να κάνει ο κτηνοτρόφος

Οι βασικές αρχές που πρέπει να ακολουθούνται είναι απλές:

• Περιορισμός άσκοπων μετακινήσεων ζώων.
• Έλεγχος κάθε ατόμου ή οχήματος που εισέρχεται στην εκτροφή.
• Συστηματική απολύμανση.
• Απομόνωση νέων ή ύποπτων ζώων.
• Άμεση επικοινωνία με κτηνίατρο ή κτηνιατρική υπηρεσία όταν υπάρχει υποψία νόσου.

Η έγκαιρη εφαρμογή των μέτρων βιοασφάλειας είναι πολύ σημαντικότερη από την προσπάθεια αντιμετώπισης της νόσου αφού αυτή εισέλθει σε μια εκτροφή.

---

Πηγή: Περιφέρεια Κρήτης – επίσημη ανακοίνωση για την παράταση των προληπτικών μέτρων κατά της ευλογιάς των αιγοπροβάτων.

Η Πύλη Προβατοτροφίας παρακολουθεί τις επίσημες ανακοινώσεις για την ευλογιά των αιγοπροβάτων και θα ενημερώνει για κάθε σημαντική αλλαγή στα μέτρα προστασίας και στις μετακινήσεις ζώων.

Read more »

Παράσιτα των προβάτων: συμπτώματα, διάγνωση και σωστή αντιμετώπιση

Τα παράσιτα των προβάτων αποτελούν ένα από τα συχνότερα προβλήματα υγείας μιας εκτροφής. Το δύσκολο είναι ότι η παρασίτωση δεν εμφανίζεται πάντα με εντυπωσιακά συμπτώματα. Ένα πρόβατο μπορεί να συνεχίζει να τρώει και να κινείται σχετικά φυσιολογικά, ενώ σταδιακά χάνει βάρος, παρουσιάζει αναιμία, μειώνει την παραγωγή του ή αξιοποιεί χειρότερα την τροφή.

Δεν υπάρχει όμως ένα μόνο «παράσιτο των προβάτων». Υπάρχουν πολλά διαφορετικά είδη, με διαφορετικό κύκλο ζωής, διαφορετικά συμπτώματα και διαφορετική αντιμετώπιση. Γι' αυτό και η σωστή διαχείριση ξεκινά από τη διάγνωση του προβλήματος και όχι από την τυφλή χρήση ενός αντιπαρασιτικού.

Με λίγα λόγια
Τα παράσιτα των προβάτων χωρίζονται σε ενδοπαράσιτα, που ζουν μέσα στον οργανισμό, και εξωπαράσιτα, που βρίσκονται στο δέρμα ή στο τρίχωμα. Απώλεια βάρους, αναιμία, διάρροια, κνησμός, αλλοιώσεις στο μαλλί και μειωμένη παραγωγικότητα μπορεί να σχετίζονται με παρασίτωση, αλλά δεν αρκούν από μόνα τους για διάγνωση. Η εξέταση των ζώων και, όπου χρειάζεται, ο εργαστηριακός έλεγχος βοηθούν να επιλεγεί η σωστή αντιμετώπιση.

Ποιες είναι οι βασικές κατηγορίες παρασίτων;

Για πρακτικούς λόγους, τα παράσιτα που ενδιαφέρουν τον προβατοτρόφο μπορούν αρχικά να χωριστούν σε δύο μεγάλες ομάδες:

• Ενδοπαράσιτα: ζουν μέσα στο σώμα του ζώου, για παράδειγμα στο στομάχι, στο έντερο, στο ήπαρ ή στο αναπνευστικό σύστημα.
• Εξωπαράσιτα: βρίσκονται πάνω στο ζώο, κυρίως στο δέρμα και στο μαλλί.

Στα ενδοπαράσιτα περιλαμβάνονται διάφορα γαστρεντερικά νηματώδη, ταινίες, τρηματώδη όπως η ηπατική διστομίαση, πνευμονικά παράσιτα και πρωτόζωα όπως εκείνα που προκαλούν κοκκιδίωση. Στα εξωπαράσιτα περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων ψείρες, ακάρεα, κρότωνες και ορισμένες μύγες ή οι προνύμφες τους.

Τα σημαντικότερα ενδοπαράσιτα των προβάτων

Γαστρεντερικά νηματώδη

Τα γαστρεντερικά νηματώδη είναι από τις σημαντικότερες ομάδες παρασίτων στην προβατοτροφία. Διαφορετικά είδη εγκαθίστανται σε διαφορετικά σημεία του πεπτικού συστήματος και μπορεί να προκαλέσουν από υποκλινικές απώλειες παραγωγής έως σοβαρή νόσο.

Στην ομάδα αυτή ανήκουν μεταξύ άλλων είδη των γενών Haemonchus, Teladorsagia, Trichostrongylus, Nematodirus και Oesophagostomum.

Haemonchus contortus – ένα ιδιαίτερα σημαντικό παράσιτο

Ο Haemonchus contortus εγκαθίσταται στο ήνυστρο και τρέφεται με αίμα. Σε σημαντική παρασίτωση μπορεί να προκαλέσει αναιμία, αδυναμία, απώλεια σωματικής κατάστασης και υπογνάθιο οίδημα. Η διάρροια δεν είναι απαραίτητο να υπάρχει.

Το παράσιτο έχει ιδιαίτερη σημασία και για την Ελλάδα. Σε πανελλαδική μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2025, H. contortus ανιχνεύθηκε στο 41% των εξετασθέντων προβάτων. Το εύρημα αφορά το συγκεκριμένο δείγμα της μελέτης και δεν πρέπει να ερμηνεύεται ως ποσοστό όλων των ελληνικών κοπαδιών, δείχνει όμως τη σημασία του παρασίτου στις ελληνικές συνθήκες.

→ Δείτε αναλυτικά: Haemonchus contortus – αναιμία στα πρόβατα

Κοκκιδίωση

Η κοκκιδίωση προκαλείται από πρωτόζωα και έχει ιδιαίτερη σημασία στα νεαρά ζώα. Υψηλή μόλυνση του περιβάλλοντος, συνωστισμός και άλλοι παράγοντες καταπόνησης μπορούν να ευνοήσουν την εμφάνιση κλινικού προβλήματος.

Ανάλογα με τη βαρύτητα μπορεί να παρατηρηθούν διάρροια, αφυδάτωση, μειωμένη ανάπτυξη και απώλεια σωματικής κατάστασης.

→ Δείτε αναλυτικά: Κοκκιδίωση στα πρόβατα και τα αρνιά

Ταινίες

Οι ταινίες είναι επίπεδοι σκώληκες. Στα πρόβατα συναντώνται είδη όπως η Moniezia, ιδιαίτερα σε νεαρά ζώα. Η παρουσία τμημάτων της ταινίας στα κόπρανα μπορεί να γίνει αντιληπτή από τον κτηνοτρόφο, όμως η σημασία μιας μόλυνσης πρέπει να αξιολογείται μαζί με την ηλικία, την κατάσταση και τα υπόλοιπα ευρήματα του ζώου.

→ Δείτε αναλυτικά: Ταινίαση στα πρόβατα

Ηπατική διστομίαση – Κλαπάτσα

Η ηπατική διστομίαση προσβάλλει το ήπαρ και συνδέεται στενά με τον κύκλο ζωής του παρασίτου και τις κατάλληλες περιβαλλοντικές συνθήκες. Υγρά και ελώδη σημεία των βοσκοτόπων μπορούν να έχουν ιδιαίτερη σημασία για τη μετάδοση.

Η νόσος μπορεί να προκαλέσει απώλεια βάρους, αναιμία, μειωμένη παραγωγικότητα και, ανάλογα με τη μορφή και την ένταση της προσβολής, σοβαρότερη νόσο.

→ Δείτε αναλυτικά: Ηπατική διστομίαση – Κλαπάτσα στα πρόβατα

Πνευμονικά και άλλα παράσιτα

Ορισμένα παράσιτα προσβάλλουν το αναπνευστικό σύστημα και μπορούν να σχετίζονται με βήχα, δυσκολία στην αναπνοή ή μειωμένη απόδοση. Υπάρχει επίσης ο Oestrus ovis, του οποίου οι προνύμφες αναπτύσσονται στις ρινικές κοιλότητες και στους παραρρίνιους κόλπους και μπορεί να προκαλούν ρινικό έκκριμα, φτέρνισμα και χαρακτηριστική ενόχληση των ζώων.

Εξωπαράσιτα των προβάτων

Τα εξωπαράσιτα δεν είναι απλώς ένα αισθητικό πρόβλημα. Ψείρες, ακάρεα, κρότωνες και μύγες μπορούν να προκαλέσουν έντονο ερεθισμό, κνησμό, βλάβες στο δέρμα και στο μαλλί και απώλεια σωματικής κατάστασης. Ορισμένα εξωπαράσιτα μπορούν επίσης να λειτουργήσουν ως φορείς άλλων παθογόνων παραγόντων.

Ένα ζώο που ξύνεται συνεχώς, τρίβεται σε φράχτες ή τοίχους, χάνει μαλλί ή εμφανίζει δερματικές αλλοιώσεις χρειάζεται προσεκτική εξέταση. Η ταυτοποίηση του εξωπαρασίτου είναι σημαντική, επειδή η αντιμετώπιση δεν είναι ίδια για ψείρες, ακάρεα, κρότωνες και μύγες.

→ Δείτε αναλυτικά: Εξωπαράσιτα των προβάτων

Ποια συμπτώματα μπορεί να δείχνουν παρασίτωση;

Δεν υπάρχει ένα σύμπτωμα που να αποδεικνύει ότι ένα πρόβατο έχει παράσιτα. Ορισμένα σημάδια όμως πρέπει να αυξήσουν την υποψία:

• απώλεια βάρους ή κακή σωματική κατάσταση,
• μειωμένη ανάπτυξη των αρνιών,
• ωχρότητα στους βλεννογόνους και αναιμία,
• υπογνάθιο οίδημα («πρήξιμο κάτω από το σαγόνι»),
• διάρροια ή λερωμένη οπίσθια περιοχή,
• αδυναμία και μειωμένη όρεξη,
• βήχας ή αναπνευστικά συμπτώματα σε ορισμένες παρασιτώσεις,
• έντονο ξύσιμο ή τρίψιμο,
• πτώση ή αλλοίωση του μαλλιού,
• ορατά παράσιτα ή τμήματά τους.

Προσοχή: Τα ίδια συμπτώματα μπορούν να προκληθούν και από άλλες ασθένειες ή προβλήματα διατροφής. Η ωχρότητα, η διάρροια ή η απώλεια βάρους δεν αποτελούν από μόνα τους διάγνωση παρασίτωσης.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η σωστή αντιμετώπιση ξεκινά από το ερώτημα «ποιο παράσιτο υπάρχει και πόσο σημαντικό είναι το πρόβλημα;».

Ανάλογα με την περίπτωση, ο κτηνίατρος μπορεί να αξιοποιήσει την κλινική εικόνα, το ιστορικό του κοπαδιού και εργαστηριακές εξετάσεις. Στα γαστρεντερικά παράσιτα χρησιμοποιείται συχνά η παρασιτολογική εξέταση κοπράνων και η καταμέτρηση αυγών ανά γραμμάριο κοπράνων. Σε ορισμένες περιπτώσεις απαιτούνται πιο ειδικές εξετάσεις για να προσδιοριστεί ποια παράσιτα συμμετέχουν.

Η εξέταση ενός μόνο ζώου δεν περιγράφει πάντοτε την κατάσταση ολόκληρου του κοπαδιού. Η δειγματοληψία πρέπει να σχεδιάζεται με βάση το πρόβλημα που διερευνάται.

Γιατί δεν πρέπει να γίνεται αποπαρασίτωση «στα τυφλά»;

Για πολλά χρόνια η συνηθισμένη πρακτική ήταν η τακτική χορήγηση αντιπαρασιτικών σε ολόκληρο το κοπάδι. Η υπερβολική και λανθασμένη χρήση όμως δημιουργεί ισχυρή πίεση επιλογής και ευνοεί την ανάπτυξη ανθεκτικών παρασίτων.

Η ανθεκτικότητα στα ανθελμινθικά αποτελεί πλέον σημαντικό πρόβλημα στην προβατοτροφία. Το 2026 ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων, στο πλαίσιο της επανεξέτασης κτηνιατρικών φαρμάκων αλβενδαζόλης για τα πρόβατα, επισήμανε μεταξύ των στρατηγικών περιορισμού της ανθεκτικότητας:

• την αποφυγή υποδοσολογίας,
• την τακτική παρασιτολογική παρακολούθηση,
• τη διατήρηση πληθυσμού παρασίτων σε refugia,
• και τη στοχευμένη επιλεκτική θεραπεία (targeted selective treatment) όπου αυτή ενδείκνυται.

Με απλά λόγια, ο στόχος δεν είναι να χορηγείται συνεχώς φάρμακο σε κάθε ζώο ανεξάρτητα από την πραγματική ανάγκη. Ο στόχος είναι ένα πρόγραμμα ελέγχου προσαρμοσμένο στο κοπάδι, με διάγνωση, σωστή επιλογή θεραπείας και παρακολούθηση της αποτελεσματικότητάς της.

Τι είναι το refugia;

Ο όρος refugia περιγράφει το τμήμα του πληθυσμού των παρασίτων που δεν εκτίθεται σε ένα αντιπαρασιτικό φάρμακο. Η διατήρηση ευαίσθητων παρασίτων στον συνολικό πληθυσμό μπορεί να συμβάλει στην επιβράδυνση της επικράτησης ανθεκτικών στελεχών.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο κτηνοτρόφος πρέπει μόνος του να αφήνει άρρωστα ζώα χωρίς θεραπεία. Η εφαρμογή τέτοιων στρατηγικών απαιτεί σωστή αξιολόγηση του κοπαδιού και συνεργασία με τον κτηνίατρο.

Πρόληψη: περισσότερο από ένα αντιπαρασιτικό

Ο έλεγχος των παρασίτων είναι αποτελεσματικότερος όταν συνδυάζει φαρμακευτικά και διαχειριστικά μέτρα. Ανάλογα με την εκτροφή και το είδος του παρασίτου, μπορεί να χρειάζονται:

• τακτική παρακολούθηση της παρασιτικής επιβάρυνσης,
• έλεγχος της σωματικής κατάστασης των ζώων,
• σωστή διαχείριση βοσκοτόπων και πυκνότητας βόσκησης,
• ιδιαίτερη παρακολούθηση των περισσότερο ευάλωτων ομάδων,
• έλεγχος νέων ζώων πριν ενταχθούν στο κοπάδι,
• καλή υγιεινή στους χώρους όπου αυτή επηρεάζει τον κύκλο ζωής του παρασίτου,
• σωστή δοσολογία των εγκεκριμένων κτηνιατρικών φαρμάκων όταν απαιτείται θεραπεία,
• και αξιολόγηση του αν η θεραπεία εξακολουθεί να είναι αποτελεσματική.

Τι πρέπει να κάνει ο κτηνοτρόφος όταν υποψιάζεται παράσιτα;

1. Μην θεωρείτε κάθε διάρροια ή αδυνάτισμα «σκουλήκια».
2. Παρατηρήστε ποια ζώα παρουσιάζουν πρόβλημα και σε ποια ηλικιακή ή παραγωγική ομάδα ανήκουν.
3. Καταγράψτε πότε έγινε η τελευταία αντιπαρασιτική αγωγή και ποιο προϊόν χρησιμοποιήθηκε.
4. Συζητήστε με τον κτηνίατρο αν χρειάζεται παρασιτολογικός έλεγχος κοπράνων ή άλλη εξέταση.
5. Χρησιμοποιήστε μόνο εγκεκριμένο κτηνιατρικό φάρμακο για το συγκεκριμένο ζώο και την αντίστοιχη ένδειξη.
6. Τηρείτε τη δοσολογία, τον τρόπο χορήγησης και τους χρόνους αναμονής που αναγράφονται στις εγκεκριμένες πληροφορίες του προϊόντος.
7. Σε επαναλαμβανόμενες αποτυχίες θεραπείας, διερευνήστε μαζί με τον κτηνίατρο το ενδεχόμενο ανθεκτικότητας αντί να επαναλαμβάνετε αυθαίρετα την ίδια αγωγή.

Συχνές ερωτήσεις

Κάθε πότε πρέπει να αποπαρασιτώνονται τα πρόβατα;

Δεν υπάρχει ένα σωστό ημερολόγιο αποπαρασίτωσης για όλες τις εκτροφές. Το είδος των παρασίτων, το σύστημα εκτροφής, η βόσκηση, η εποχή, οι προηγούμενες εξετάσεις και η αποτελεσματικότητα των φαρμάκων επηρεάζουν το πρόγραμμα. Η επαναλαμβανόμενη θεραπεία ολόκληρου του κοπαδιού χωρίς αξιολόγηση μπορεί να ευνοήσει την ανθεκτικότητα.

Η διάρροια σημαίνει ότι το πρόβατο έχει σκουλήκια;

Όχι. Ορισμένες παρασιτώσεις μπορούν να προκαλέσουν διάρροια, αλλά υπάρχουν πολλές άλλες αιτίες. Επιπλέον, σοβαρή παρασίτωση από Haemonchus contortus μπορεί να προκαλέσει έντονη αναιμία χωρίς απαραίτητα να υπάρχει διάρροια.

Αν το αντιπαρασιτικό δεν έπιασε, πρέπει να αυξήσω τη δόση;

Όχι αυθαίρετα. Η αποτυχία μπορεί να σχετίζεται με λανθασμένη χορήγηση, υποδοσολογία, λάθος διάγνωση ή ανθεκτικότητα των παρασίτων. Χρειάζεται κτηνιατρική αξιολόγηση πριν αλλάξει η θεραπεία.

Μπορώ να καταλάβω την παρασίτωση μόνο κοιτάζοντας το ζώο;

Μερικές φορές η κλινική εικόνα δημιουργεί ισχυρή υποψία, αλλά συνήθως δεν αρκεί για να προσδιοριστεί με ασφάλεια το είδος και η σημασία της παρασίτωσης. Η εργαστηριακή εξέταση μπορεί να είναι απαραίτητη.

Συμπέρασμα

Τα παράσιτα αποτελούν φυσικό μέρος του περιβάλλοντος στο οποίο εκτρέφονται τα πρόβατα και η πλήρης εξάλειψή τους δεν είναι ρεαλιστικός στόχος. Στόχος είναι να διατηρείται η παρασιτική επιβάρυνση σε επίπεδο που δεν προκαλεί νόσο και σημαντικές παραγωγικές απώλειες, χωρίς ταυτόχρονα να επιταχύνεται η ανάπτυξη ανθεκτικότητας στα διαθέσιμα φάρμακα.

Η σύγχρονη αντιμετώπιση βασίζεται σε τρεις αρχές: γνωρίζω ποιο είναι το πρόβλημα, θεραπεύω όταν και όπως χρειάζεται και ελέγχω αν η στρατηγική μου εξακολουθεί να λειτουργεί.

Κτηνιατρική σημείωση: Το άρθρο παρέχει γενικές πληροφορίες και δεν αντικαθιστά την κτηνιατρική διάγνωση. Η επιλογή αντιπαρασιτικού φαρμάκου, η δοσολογία, ο χρόνος χορήγησης και οι χρόνοι αναμονής πρέπει να βασίζονται στο εγκεκριμένο προϊόν, στο είδος του παρασίτου και στις οδηγίες του κτηνιάτρου.

Πηγές και περαιτέρω ανάγνωση

• European Medicines Agency (EMA) – Veterinary medicinal products containing albendazole as a single active substance presented as oral suspension in sheep, 2026.
• Arsenopoulos K.V., Gelasakis A.I., Papadopoulos E. – Abattoir Countrywide Survey of Dairy Small Ruminants' Haemonchosis in Greece and Associated Risk Factors, Animals, 2025.
• MSD Veterinary Manual – Preventive Health Care and Husbandry of Sheep.
• MSD Veterinary Manual – Lice in Sheep and Goats.
• MSD Veterinary Manual – Ectoparasiticides Used in Large Animals.

Read more »

Ευλογιά αιγοπροβάτων: Νέα ενίσχυση 4,14 εκατ. € για τη μηδική – Οι 6 νέες περιοχές

Ευλογιά αιγοπροβάτων: Νέα ενίσχυση 4,14 εκατ. ευρώ για καλλιεργητές μηδικής σε 6 ακόμη περιοχές

Σε έξι ακόμη Περιφερειακές Ενότητες επεκτείνεται η οικονομική στήριξη των καλλιεργητών μηδικής που επηρεάστηκαν από τους περιορισμούς στη διακίνηση ζωοτροφών, οι οποίοι εφαρμόστηκαν στο πλαίσιο των μέτρων για την αντιμετώπιση της ευλογιάς των αιγοπροβάτων.

Σύμφωνα με ανακοίνωση του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων στις 3 Σεπτεμβρίου 2026, η εκτιμώμενη δαπάνη της νέας παρέμβασης ανέρχεται σε 4.143.954 ευρώ.

Οι 6 νέες Περιφερειακές Ενότητες

• Ηλείας
• Θεσσαλονίκης
• Κιλκίς
• Πέλλας
• Φθιώτιδας
• Φλώρινας

Γιατί δίνεται η ενίσχυση

Τα μέτρα που εφαρμόζονται για τον περιορισμό της ευλογιάς των αιγοπροβάτων περιλαμβάνουν περιορισμούς στις μετακινήσεις και στη διακίνηση, οι οποίοι έχουν επηρεάσει και την αγορά ζωοτροφών.

Η μηδική αποτελεί μία από τις βασικές ζωοτροφές για την ελληνική αιγοπροβατοτροφία. Σε περιοχές όπου εφαρμόστηκαν περιοριστικά μέτρα, παραγωγοί μηδικής αντιμετώπισαν δυσκολίες στη διάθεση της παραγωγής τους και οικονομικές απώλειες.

Επεκτείνεται το υπάρχον καθεστώς στήριξης

Η νέα απόφαση δεν δημιουργεί ξεχωριστό πρόγραμμα από την αρχή, αλλά επεκτείνει το καθεστώς ενίσχυσης και σε πρόσθετες περιοχές όπου διαπιστώθηκαν οικονομικές επιπτώσεις από τα μέτρα αντιμετώπισης της ζωονόσου.

Με την τροποποίηση της σχετικής Κοινής Υπουργικής Απόφασης εντάσσονται πλέον και οι παραγωγοί μηδικής των έξι παραπάνω Περιφερειακών Ενοτήτων.

Τι σημαίνει για την προβατοτροφία

Η συγκεκριμένη παρέμβαση έχει ιδιαίτερη σημασία για τον κλάδο, επειδή η ευλογιά δεν επηρεάζει μόνο τις εκτροφές στις οποίες εμφανίζονται κρούσματα. Οι περιορισμοί που εφαρμόζονται για την προστασία του ζωικού κεφαλαίου έχουν επιπτώσεις σε ολόκληρη την αλυσίδα της αιγοπροβατοτροφίας, από τις μετακινήσεις των ζώων έως την παραγωγή και τη διακίνηση ζωοτροφών.

Η διατήρηση επαρκούς και οικονομικά βιώσιμης τροφοδοσίας με ζωοτροφές είναι κρίσιμη για τις μονάδες, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία πολλές περιοχές εξακολουθούν να βρίσκονται υπό αυξημένη κτηνιατρική επιτήρηση.

Προσοχή: Οι παραγωγοί που ενδιαφέρονται για την ενίσχυση πρέπει να παρακολουθούν τις επίσημες ανακοινώσεις του ΥΠΑΑΤ για τις λεπτομέρειες εφαρμογής, τις προϋποθέσεις και τυχόν διαδικασία υποβολής αιτήσεων.

Η επίσημη ανακοίνωση

Η ανακοίνωση δημοσιεύθηκε από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων στις 3 Σεπτεμβρίου 2026. Οι αιτήσεις–υπεύθυνες δηλώσεις υποβάλλονται ηλεκτρονικά μέσω της πλατφόρμας myBusinessSupport από 10 έως και 18 Σεπτεμβρίου 2026.
10 €/στρέμμα ξηρική – 20 €/στρέμμα ποτιστική

Δείτε την επίσημη ανακοίνωση του ΥΠΑΑΤ

---

Η Πύλη Προβατοτροφίας παρακολουθεί τις εξελίξεις σχετικά με την ευλογιά των αιγοπροβάτων, τα μέτρα προστασίας και τις οικονομικές ενισχύσεις που αφορούν κτηνοτρόφους και παραγωγούς ζωοτροφών.

Read more »

Ιχνοστοιχεία στα πρόβατα: ψευδάργυρος, κοβάλτιο, ιώδιο και μαγγάνιο

Τα πρόβατα χρειάζονται πολύ μικρές ποσότητες από ορισμένα ανόργανα στοιχεία, όμως η σημασία τους για την υγεία και την παραγωγή είναι μεγάλη.

Ο ψευδάργυρος (Zn), το κοβάλτιο (Co), το ιώδιο (I) και το μαγγάνιο (Mn) είναι απαραίτητα ιχνοστοιχεία και συμμετέχουν σε διαφορετικές λειτουργίες του οργανισμού, από το δέρμα και το μαλλί μέχρι τον μεταβολισμό, την ανάπτυξη και την αναπαραγωγή.

Οι ανάγκες τους εκφράζονται συνήθως σε ppm ή mg/kg ξηράς ουσίας, αλλά η πραγματική αξιοποίησή τους εξαρτάται από ολόκληρο το σιτηρέσιο.

Κρατήστε από την αρχή:

Τα ιχνοστοιχεία χρειάζονται σε πολύ μικρές ποσότητες, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι είναι ασήμαντα.

Έλλειψη ή λανθασμένη ισορροπία μπορεί να επηρεάσει ανάπτυξη, μαλλί, αναπαραγωγή, θυρεοειδή και συνολική απόδοση του κοπαδιού.

Πόσο χρειάζονται τα πρόβατα;

Οι παρακάτω τιμές αποτελούν γενικά επίπεδα αναφοράς στη βάση ξηράς ουσίας:

Ιχνοστοιχείο	Ενδεικτική απαίτηση	Κύριος ρόλος
Ψευδάργυρος (Zn)	20–33 ppm	δέρμα, μαλλί, ένζυμα, ανοσία, αναπαραγωγή
Κοβάλτιο (Co)	0,1–0,2 ppm	σύνθεση βιταμίνης B12 από τα μικρόβια της μεγάλης κοιλίας
Ιώδιο (I)	0,1–0,8 ppm	θυρεοειδικές ορμόνες, μεταβολισμός και αναπαραγωγή
Μαγγάνιο (Mn)	20–40 ppm	οστά, χόνδροι, ένζυμα, ανάπτυξη και αναπαραγωγή

Οι αριθμοί αυτοί δεν είναι «δόσεις συμπληρώματος». Είναι συγκεντρώσεις αναφοράς στο συνολικό σιτηρέσιο.

1 ppm = 1 mg/kg όταν χρησιμοποιούμε την ίδια βάση μέτρησης.

Ψευδάργυρος στα πρόβατα

Ο ψευδάργυρος συμμετέχει στη λειτουργία πολλών ενζύμων και είναι απαραίτητος για τη φυσιολογική ανάπτυξη και ανανέωση των ιστών.

Έχει ιδιαίτερη σημασία για:

• το δέρμα,
• το μαλλί,
• την επούλωση τραυμάτων,
• τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος,
• την ανάπτυξη,
• και την αναπαραγωγική λειτουργία.

Πόσο ψευδάργυρο χρειάζονται;

Γενικό εύρος αναφοράς:

20–33 ppm Zn
στη ξηρά ουσία

Για τα αναπτυσσόμενα αρνιά συχνά χρησιμοποιείται ως πρακτικό σημείο αναφοράς περίπου 30 ppm Zn, χωρίς αυτό να αποτελεί δοσολογία συμπληρώματος.

Τι προκαλεί έλλειψη ψευδαργύρου;

Η σοβαρή και παρατεταμένη ανεπάρκεια Zn μπορεί να επηρεάσει ιστούς που ανανεώνονται γρήγορα.

Μπορεί να παρατηρηθούν:

• μειωμένη ανάπτυξη,
• μειωμένη όρεξη,
• κακή ποιότητα μαλλιού,
• δερματικές αλλοιώσεις,
• παρακεράτωση,
• μειωμένη ανοσολογική απόκριση,
• και προβλήματα στην αναπαραγωγή.

Στα αρσενικά, σοβαρή ανεπάρκεια μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη των όρχεων και τη σπερματογένεση, μειώνοντας την αναπαραγωγική ικανότητα.

Σε βαριές περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστούν δερματικές αλλοιώσεις ακόμη και γύρω από τα άκρα και τις οπλές.

Υψηλή πρόσληψη ασβεστίου μπορεί σε ορισμένες συνθήκες να επηρεάσει την αξιοποίηση του Zn, για αυτό η συνολική ισορροπία του σιτηρεσίου έχει σημασία.

Κοβάλτιο στα πρόβατα

Το κοβάλτιο έχει έναν ιδιαίτερο ρόλο στα μηρυκαστικά.

Το χρειάζονται κυρίως τα μικρόβια της μεγάλης κοιλίας, ώστε να συνθέσουν βιταμίνη B12.

Co → μικρόβια μεγάλης κοιλίας → βιταμίνη B12 → μεταβολισμός → ενέργεια και ανάπτυξη

Η βιταμίνη B12 είναι απαραίτητη για σημαντικές μεταβολικές διεργασίες, μεταξύ των οποίων και η αξιοποίηση του προπιονικού οξέος που παράγεται στη μεγάλη κοιλία.

Πόσο κοβάλτιο χρειάζονται τα πρόβατα;

Γενικό εύρος αναφοράς:

0,1–0,2 ppm Co
στη ξηρά ουσία

Αν και πρόκειται για εξαιρετικά μικρή ποσότητα, η ανεπάρκεια μπορεί να έχει σημαντικές συνέπειες.

Πώς φαίνεται η έλλειψη κοβαλτίου;

Η έλλειψη Co εκδηλώνεται ουσιαστικά ως λειτουργική ανεπάρκεια βιταμίνης B12.

Μπορεί να εμφανιστούν:

• μειωμένη όρεξη,
• χαμηλός ρυθμός ανάπτυξης,
• έντονη απώλεια βάρους,
• κακή σωματική κατάσταση,
• νωθρότητα,
• ωχρότητα όταν υπάρχει αναιμία,
• μειωμένη γονιμότητα,
• χαμηλότερη γαλακτοπαραγωγή,
• μειωμένη παραγωγή μαλλιού,
• και γενική πτώση της παραγωγικής απόδοσης.

Σε σοβαρή χρόνια ανεπάρκεια μπορεί επίσης να εμφανιστούν ταχυκαρδία και ταχύπνοια.

Ιώδιο στα πρόβατα

Το ιώδιο είναι απαραίτητο για τη σύνθεση των θυρεοειδικών ορμονών.

Οι ορμόνες αυτές ρυθμίζουν σημαντικές λειτουργίες όπως:

• τον βασικό μεταβολισμό,
• την ανάπτυξη,
• τη θερμορύθμιση,
• και την αναπαραγωγή.

Πόσο ιώδιο χρειάζονται;

Γενικό εύρος αναφοράς:

0,1–0,8 ppm I
στη ξηρά ουσία

Η πραγματική απαίτηση επηρεάζεται και από τη σύνθεση του σιτηρεσίου.

Τι είναι οι βρογχοκηλογόνες ουσίες;

Ορισμένα φυτά περιέχουν ουσίες που μπορούν να παρεμβαίνουν στη φυσιολογική χρησιμοποίηση του ιωδίου από τον θυρεοειδή.

Τέτοιες ουσίες ονομάζονται βρογχοκηλογόνες.

Μπορεί να υπάρχουν, μεταξύ άλλων, σε φυτά της οικογένειας Brassica, όπως ορισμένα είδη κράμβης και γογγυλιών.

Η παρουσία τους δεν σημαίνει ότι αυτές οι ζωοτροφές είναι αυτόματα ακατάλληλες, αλλά σε σιτηρέσια με μεγάλη συμμετοχή τους η κατάσταση του ιωδίου χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή.

Πώς φαίνεται η έλλειψη ιωδίου;

Το κλασικό αποτέλεσμα της ανεπάρκειας είναι η βρογχοκήλη, δηλαδή η διόγκωση του θυρεοειδούς αδένα.

Σε ενήλικα ζώα μπορεί επίσης να επηρεαστούν:

• η αναπαραγωγική απόδοση,
• η παραγωγή μαλλιού,
• ο μεταβολισμός,
• και η συνολική παραγωγικότητα.

Η ανεπάρκεια κατά την εγκυμοσύνη είναι ιδιαίτερα σημαντική.

Σε σοβαρές περιπτώσεις τα αρνιά μπορεί να:

• γεννηθούν αδύναμα,
• γεννηθούν νεκρά,
• παρουσιάζουν διογκωμένο θυρεοειδή,
• έχουν μειωμένη ή μη φυσιολογική ανάπτυξη τριχώματος ή μαλλιού,
• και εμφανίσουν αυξημένες απώλειες γύρω από τον τοκετό.

Προσοχή:

Διόγκωση στην περιοχή του λαιμού ενός αρνιού δεν αποτελεί από μόνη της διάγνωση έλλειψης ιωδίου.

Χρειάζεται κτηνιατρική αξιολόγηση και έλεγχος της διατροφής.

Πού βρίσκουν ιώδιο τα πρόβατα;

Μία από τις πρακτικότερες πηγές είναι το ιωδιούχο αλάτι ή ένα σωστά σχεδιασμένο mineral mix για πρόβατα.

Η φυσική συγκέντρωση ιωδίου στις ζωοτροφές επηρεάζεται από την περιοχή, το έδαφος και τις συνθήκες παραγωγής των φυτών.

Μαγγάνιο στα πρόβατα

Το μαγγάνιο (Mn) συμμετέχει στη λειτουργία πολλών ενζύμων και είναι σημαντικό για:

• τον σχηματισμό του σκελετού,
• την ανάπτυξη χόνδρων και οστών,
• τη λειτουργία των μυών,
• τον μεταβολισμό των θρεπτικών συστατικών,
• τη φυσιολογική ανάπτυξη,
• και την αναπαραγωγή.

Πόσο μαγγάνιο χρειάζονται;

Γενικό εύρος αναφοράς:

20–40 ppm Mn
στη ξηρά ουσία

Στις περισσότερες συμβατικές δίαιτες προβάτων η σοβαρή ανεπάρκεια Mn δεν είναι από τα συχνότερα προβλήματα, όμως μπορεί να εμφανιστεί όταν το συνολικό σιτηρέσιο είναι ανεπαρκές ή όταν μειώνεται η βιοδιαθεσιμότητά του.

Τι προκαλεί έλλειψη μαγγανίου;

Η σοβαρή ανεπάρκεια Mn μπορεί να επηρεάσει ιδιαίτερα τον σκελετό και το αναπαραγωγικό σύστημα.

Μπορεί να συνδεθεί με:

• καθυστέρηση της ήβης και της εμφάνισης οιστρικής δραστηριότητας στα νεαρά θηλυκά,
• διαταραχές της ωοθυλακιορρηξίας,
• μειωμένη γονιμότητα,
• διαταραχές στην ανάπτυξη και λειτουργία των όρχεων,
• μειωμένη αναπαραγωγική ικανότητα των αρσενικών,
• προβλήματα εμβρυϊκής ανάπτυξης,
• χαμηλότερο βάρος γέννησης,
• αποβολές σε σοβαρές περιπτώσεις,
• και διαταραχές στην ανάπτυξη χόνδρων και οστών.

Υψηλές συγκεντρώσεις ορισμένων μετάλλων, όπως Ca, P ή Fe, μπορεί σε συγκεκριμένες συνθήκες να επηρεάζουν τη βιοδιαθεσιμότητα του Mn. Για αυτό δεν αξιολογούμε ποτέ το μαγγάνιο εντελώς απομονωμένα από το υπόλοιπο σιτηρέσιο.

Γιατί δεν πρέπει να εξετάζουμε ένα ιχνοστοιχείο μόνο του;

Τα ανόργανα στοιχεία αλληλεπιδρούν μεταξύ τους.

Ένα σιτηρέσιο μπορεί να περιέχει θεωρητικά επαρκή ποσότητα ενός στοιχείου, αλλά η πραγματική απορρόφησή του να μειώνεται εξαιτίας άλλων συστατικών.

Για παράδειγμα:

• υψηλές συγκεντρώσεις ορισμένων μετάλλων μπορούν να επηρεάσουν την αξιοποίηση άλλων,
• οι βρογχοκηλογόνες ουσίες επηρεάζουν τη χρησιμοποίηση του ιωδίου,
• η περιεκτικότητα των ζωοτροφών σε ιχνοστοιχεία επηρεάζεται από το έδαφος και τη γεωγραφική περιοχή,
• και η πραγματική πρόσληψη εξαρτάται και από το πόσο mineral mix καταναλώνουν τα ζώα.

Πρακτικό συμπέρασμα:

Δεν διορθώνουμε ένα ύποπτο πρόβλημα απλώς προσθέτοντας περισσότερο από ένα ιχνοστοιχείο.

Πρώτα εξετάζουμε το συνολικό σιτηρέσιο, τις ζωοτροφές, το mineral mix και όπου χρειάζεται κάνουμε εργαστηριακό έλεγχο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι αλληλεπιδράσεις ιχνοστοιχείων και χαλκού, όπου η αυθαίρετη συμπλήρωση μπορεί να γίνει επικίνδυνη.

Πώς ελέγχουμε αν υπάρχει ανεπάρκεια;

Η διάγνωση δεν βασίζεται μόνο σε ένα σύμπτωμα.

Ανάλογα με το πρόβλημα μπορεί να εξεταστούν:

• η σύνθεση του συνολικού σιτηρεσίου,
• οι αναλύσεις ζωοτροφών,
• η σύνθεση του mineral mix,
• το νερό,
• η κλινική εικόνα των ζώων,
• η αναπαραγωγική απόδοση,
• και κατάλληλες εργαστηριακές εξετάσεις.

Η κατάλληλη εξέταση δεν είναι ίδια για όλα τα στοιχεία. Για αυτό η διερεύνηση πρέπει να γίνεται ανάλογα με το ιστορικό και τα συμπτώματα.

Mineral mix: τι πρέπει να προσέχουμε;

Ένα σωστά σχεδιασμένο mineral mix ειδικά για πρόβατα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να καλύψει ελλείψεις που δεν καλύπτονται από τις βασικές ζωοτροφές.

Ελέγχουμε:

• την περιεκτικότητα σε Zn, Co, I και Mn,
• την περιεκτικότητα σε Cu και Se,
• τη συνιστώμενη ημερήσια κατανάλωση,
• την πραγματική κατανάλωση από το κοπάδι,
• και αν υπάρχουν άλλες πηγές των ίδιων στοιχείων στο σιτηρέσιο.

Βασικός κανόνας:

Δεν χρησιμοποιούμε αυθαίρετα mineral mix που έχει σχεδιαστεί για άλλο ζωικό είδος.

Στα πρόβατα αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό λόγω της ευαισθησίας τους στην υπερβολική πρόσληψη χαλκού.

Συχνά λάθη

• Να θεωρούμε ότι επειδή ένα στοιχείο χρειάζεται σε ppm, δεν έχει μεγάλη σημασία.
• Να μπερδεύουμε το ppm με «μέρη στα χίλια».
• Να προσθέτουμε πολλά διαφορετικά συμπληρώματα χωρίς να υπολογίζουμε τη συνολική πρόσληψη.
• Να αποδίδουμε κάθε πρόβλημα δέρματος ή μαλλιού σε έλλειψη Zn.
• Να αγνοούμε το Co επειδή η βιταμίνη B12 δεν αναγράφεται άμεσα στο σιτηρέσιο.
• Να αγνοούμε τις βρογχοκηλογόνες ζωοτροφές όταν αξιολογούμε το ιώδιο.
• Να θεωρούμε κάθε διόγκωση στον λαιμό ως βρογχοκήλη χωρίς διάγνωση.
• Να θεωρούμε κάθε αναπαραγωγικό πρόβλημα αποτέλεσμα έλλειψης Mn.
• Να χρησιμοποιούμε mineral mix βοοειδών ή αιγών στα πρόβατα.
• Να αντιμετωπίζουμε έναν αριθμό ppm ως απόλυτη συνταγή.

Συχνές ερωτήσεις

Πόσο ψευδάργυρο χρειάζονται τα πρόβατα;

Ως γενικό εύρος αναφοράς χρησιμοποιούνται περίπου 20–33 ppm Zn στη ξηρά ουσία. Η πραγματική ανάγκη εξαρτάται από το παραγωγικό στάδιο και το συνολικό σιτηρέσιο.

Γιατί χρειάζονται κοβάλτιο αφού χρειάζονται βιταμίνη B12;

Επειδή τα μικρόβια της μεγάλης κοιλίας χρησιμοποιούν το Co για να συνθέσουν βιταμίνη B12. Χωρίς επαρκές Co, η φυσιολογική παραγωγή B12 μειώνεται.

Ποιο είναι το χαρακτηριστικό σύμπτωμα έλλειψης ιωδίου;

Η βρογχοκήλη είναι ένα από τα κλασικά σημεία, αλλά η ανεπάρκεια μπορεί επίσης να προκαλέσει σημαντικά αναπαραγωγικά προβλήματα και να επηρεάσει τα νεογέννητα αρνιά.

Τι σχέση έχει το μαγγάνιο με την αναπαραγωγή;

Το Mn συμμετέχει στη φυσιολογική ανάπτυξη και λειτουργία του αναπαραγωγικού συστήματος. Σοβαρή ανεπάρκεια μπορεί να επηρεάσει την ήβη, την ωοθυλακιορρηξία, τη γονιμότητα και την ανάπτυξη του εμβρύου.

Χρειάζονται όλα τα πρόβατα συμπλήρωμα μαγγανίου;

Όχι απαραίτητα. Πολλές δίαιτες παρέχουν επαρκές Mn. Η ανάγκη για συμπλήρωμα πρέπει να αξιολογείται με βάση τις ζωοτροφές και το συνολικό mineral mix.

Μπορώ να δίνω πολλά διαφορετικά mineral supplements μαζί;

Δεν είναι καλή πρακτική χωρίς υπολογισμό της συνολικής πρόσληψης. Μπορεί να δημιουργηθούν υπερβολές ή ανισορροπίες σε άλλα στοιχεία.

Συμπέρασμα

Ο ψευδάργυρος, το κοβάλτιο, το ιώδιο και το μαγγάνιο απαιτούνται σε πολύ μικρές ποσότητες, αλλά συμμετέχουν σε βασικές λειτουργίες του οργανισμού.

Για σωστή διαχείριση πρέπει να γνωρίζουμε:

• τι παρέχουν οι βασικές ζωοτροφές,
• τι περιέχει το mineral mix,
• ποια είναι η πραγματική κατανάλωση του κοπαδιού,
• αν υπάρχουν αλληλεπιδράσεις που επηρεάζουν τη βιοδιαθεσιμότητα,
• και αν τα συμπτώματα επιβεβαιώνονται με σωστή διάγνωση.

Κρατήστε αυτό:

Τα ιχνοστοιχεία δεν χρειάζονται σε μεγάλες ποσότητες — χρειάζονται όμως στη σωστή ποσότητα και στη σωστή ισορροπία.

Δεν διορθώνουμε ένα κοπάδι προσθέτοντας τυχαία μέταλλα. Ελέγχουμε πρώτα το σιτηρέσιο και χρησιμοποιούμε mineral mix σχεδιασμένο ειδικά για πρόβατα. Η αξιολόγηση αυτή χρειάζεται να γίνεται μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο των μετάλλων, βιταμινών και ιχνοστοιχείων στα πρόβατα, επειδή οι μεταξύ τους αλληλεπιδράσεις επηρεάζουν την πραγματική διαθεσιμότητα.

Σημείωση: Οι αριθμητικές τιμές του άρθρου είναι ενδεικτικά επίπεδα διατροφικών απαιτήσεων στη βάση ξηράς ουσίας. Δεν αποτελούν εξατομικευμένη δοσολογία συμπληρώματος ή θεραπευτική οδηγία.

Read more »

Σελήνιο και βιταμίνη Ε στα πρόβατα

Το σελήνιο (Se) και η βιταμίνη E αποτελούν δύο από τα σημαντικότερα συστατικά του αντιοξειδωτικού συστήματος των προβάτων.

Δρουν με διαφορετικούς αλλά συμπληρωματικούς μηχανισμούς για να προστατεύουν τα κύτταρα και ιδιαίτερα τις μυϊκές ίνες από οξειδωτικές βλάβες.

Η σημασία τους είναι ιδιαίτερα μεγάλη στα νεογέννητα και γρήγορα αναπτυσσόμενα αρνιά, επειδή σοβαρή ανεπάρκεια μπορεί να οδηγήσει σε διατροφική μυϊκή δυστροφία, γνωστή και ως νόσος των λευκών μυών.

Κρατήστε από την αρχή:

Το σελήνιο είναι απαραίτητο, αλλά το περιθώριο ανάμεσα στην ανεπάρκεια και την υπερβολική πρόσληψη είναι σχετικά μικρό.

Δεν χορηγούμε Se «για καλό και για κακό».

Γιατί χρειάζονται σελήνιο τα πρόβατα;

Το σελήνιο αποτελεί συστατικό σημαντικών σεληνοπρωτεϊνών και ενζύμων, μεταξύ των οποίων η γλουταθειονική υπεροξειδάση.

Οι ουσίες αυτές βοηθούν στην προστασία των κυττάρων από βλάβες που προκαλούνται από τις ελεύθερες ρίζες και άλλες οξειδωτικές ενώσεις.

Το σελήνιο είναι σημαντικό για:

• την προστασία των κυτταρικών μεμβρανών,
• τη φυσιολογική λειτουργία των μυών,
• τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος,
• την ανάπτυξη των αρνιών,
• την αναπαραγωγή,
• και τον μεταβολισμό των θυρεοειδικών ορμονών.

Τι κάνει η βιταμίνη E;

Η βιταμίνη E είναι ένα σημαντικό λιποδιαλυτό αντιοξειδωτικό.

Βρίσκεται κυρίως στις κυτταρικές μεμβράνες και βοηθά στην προστασία των λιπιδίων από οξειδωτική καταστροφή.

Στη φυσιολογία του ζώου λειτουργεί στενά μαζί με το σελήνιο. Για αυτό η ανεπάρκεια του ενός μπορεί να επιδεινώσει τα προβλήματα που προκαλεί η ανεπάρκεια του άλλου.

Πόσο σελήνιο χρειάζεται ένα πρόβατο;

Η απαίτηση εξαρτάται από το παραγωγικό στάδιο, την πρόσληψη τροφής και τη συνολική περιεκτικότητα του σιτηρεσίου.

Γενικό επίπεδο αναφοράς:

περίπου 0,3 ppm Se
ή 0,3 mg/kg ξηράς ουσίας

Η τιμή αυτή αποτελεί γενικό διατροφικό επίπεδο αναφοράς και όχι οδηγία για ανεξέλεγκτη συμπληρωματική χορήγηση.

Προσοχή:

Το πόσο Se χρειάζεται να προστεθεί δεν μπορεί να αποφασιστεί μόνο από έναν πίνακα. Χρειάζεται να γνωρίζουμε τι παρέχουν ήδη οι ζωοτροφές, το mineral mix και οι υπόλοιπες πηγές.

Από πού παίρνουν σελήνιο τα πρόβατα;

Η περιεκτικότητα των ζωοτροφών σε Se εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το έδαφος στο οποίο αναπτύχθηκαν τα φυτά.

Για αυτό δύο φαινομενικά ίδιες ζωοτροφές μπορεί να έχουν πολύ διαφορετική περιεκτικότητα σε σελήνιο αν προέρχονται από διαφορετικές περιοχές.

Πηγές Se μπορεί να είναι:

• οι φυσικές ζωοτροφές,
• ειδικά mineral mixes για πρόβατα,
• εμπλουτισμένες ζωοτροφές,
• και, σε ειδικές περιπτώσεις, κατάλληλα κτηνιατρικά σκευάσματα.

Ποιες ζωοτροφές παρέχουν βιταμίνη E;

Οι καλύτερες φυσικές πηγές βιταμίνης E είναι οι φρέσκες πράσινες ζωοτροφές.

Υψηλές ποσότητες μπορεί να υπάρχουν σε:

• πράσινη βοσκή,
• χλωρά χόρτα,
• καλής ποιότητας φρέσκα φυτικά υλικά,
• και το φύτρο των σπόρων.

Η βιταμίνη E όμως δεν είναι ιδιαίτερα σταθερή.

Η συγκέντρωσή της μειώνεται καθώς οι ζωοτροφές:

• αποθηκεύονται για μεγάλο χρονικό διάστημα,
• οξειδώνονται,
• υποβαθμίζονται,
• ή προέρχονται από ξηρασία και χαμηλής ποιότητας χορτονομή.

Πρακτικά:

Πρόβατα σε καλή πράσινη βοσκή συνήθως έχουν πολύ καλύτερη φυσική πρόσληψη βιταμίνης E από ζώα που διατρέφονται για μεγάλο διάστημα με παλιό, ξερό ή κακής ποιότητας σανό.

Τι είναι η νόσος των λευκών μυών;

Η νόσος των λευκών μυών, ή διατροφική μυϊκή δυστροφία, είναι εκφυλιστική βλάβη των σκελετικών και/ή καρδιακών μυών.

Συνδέεται κυρίως με ανεπάρκεια σεληνίου και/ή βιταμίνης E.

Τα νεαρά και γρήγορα αναπτυσσόμενα αρνιά είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα.

Η Merck αναφέρει ότι συχνά οι μητέρες έχουν καταναλώσει δίαιτα χαμηλή σε Se κατά την εγκυμοσύνη, με αποτέλεσμα τα αρνιά να γεννιούνται με ανεπαρκή αποθέματα.

Γιατί ονομάζεται «νόσος των λευκών μυών»;

Η ονομασία προέρχεται από τις χαρακτηριστικές λευκές ή ωχρές γραμμώσεις που μπορεί να εμφανίζονται στους προσβεβλημένους μύες.

Οι αλλοιώσεις αυτές οφείλονται σε εκφύλιση, νέκρωση και σε χρόνιες περιπτώσεις ασβεστοποίηση των μυϊκών ινών.

Μπορούν να προσβληθούν:

• οι σκελετικοί μύες,
• το διάφραγμα,
• και ο καρδιακός μυς.

Ποια είναι τα συμπτώματα στα αρνιά;

Η εικόνα εξαρτάται από το ποιοι μύες προσβάλλονται περισσότερο.

Όταν κυριαρχεί η προσβολή των σκελετικών μυών μπορεί να εμφανιστούν:

• αδυναμία,
• δυσκολία στο να σηκωθεί το αρνί,
• δυσκαμψία,
• ιδιαίτερη αδυναμία στα οπίσθια άκρα,
• τοξωτή στάση της ράχης,
• δυσκολία στη βάδιση,
• και μειωμένη ικανότητα θηλασμού.

Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστεί αναπνευστική δυσχέρεια όταν προσβάλλονται το διάφραγμα και οι αναπνευστικοί μύες.

Τι γίνεται όταν προσβάλλεται η καρδιά;

Η καρδιακή μορφή είναι ιδιαίτερα σοβαρή.

Τα αρνιά μπορεί να εμφανίσουν:

• έντονη αδυναμία,
• δύσπνοια,
• ταχυκαρδία ή αρρυθμίες,
• κατάρρευση,
• ή αιφνίδιο θάνατο.

Κτηνιατρικό επείγον:

Νεογέννητο ή νεαρό αρνί με έντονη αδυναμία, δυσκαμψία, δυσκολία να σηκωθεί ή αναπνευστική δυσχέρεια χρειάζεται άμεση κτηνιατρική αξιολόγηση.

Η καρδιακή μορφή μπορεί να εξελιχθεί πολύ γρήγορα και να προκαλέσει αιφνίδιο θάνατο.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Τα συμπτώματα από μόνα τους δεν αρκούν για ασφαλή διάγνωση.

Η διερεύνηση μπορεί να περιλαμβάνει:

• ιστορικό διατροφής και προέλευσης ζωοτροφών,
• μέτρηση Se στο αίμα,
• έλεγχο ενζύμων που αυξάνονται σε μυϊκή βλάβη, όπως CK, AST και LDH,
• μέτρηση βιταμίνης E,
• και σε ορισμένες περιπτώσεις εξέταση ηπατικού ή άλλου ιστού.

Η Merck αναφέρει ότι η κατάσταση Se μπορεί να αξιολογηθεί εύκολα με εξέταση ολικού αίματος.

Θεραπεύεται η νόσος των λευκών μυών;

Η αντιμετώπιση εξαρτάται από τη βαρύτητα και το αν προσβάλλονται κυρίως οι σκελετικοί ή οι καρδιακοί μύες.

Μπορεί να χρησιμοποιηθούν κατάλληλα κτηνιατρικά σκευάσματα σεληνίου και/ή βιταμίνης E μαζί με υποστηρικτική θεραπεία.

Η καρδιακή μορφή μπορεί να έχει δυσμενή πρόγνωση ακόμη και με θεραπεία.

Ιδιαίτερη προσοχή:

Τα ενέσιμα σκευάσματα σεληνίου δεν είναι αθώα. Η υπερδοσολογία μπορεί να προκαλέσει τοξικότητα από σελήνιο.

Η χορήγηση πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τις οδηγίες του εγκεκριμένου προϊόντος και με κτηνιατρική καθοδήγηση.

Πώς προλαμβάνεται η ανεπάρκεια;

Η πρόληψη εξαρτάται από την πραγματική κατάσταση της εκτροφής.

Μπορεί να περιλαμβάνει:

• κατάλληλο mineral mix ειδικά για πρόβατα,
• επαρκή Se στο συνολικό σιτηρέσιο,
• καλής ποιότητας πράσινες ζωοτροφές για βιταμίνη E,
• σωστή αποθήκευση των ζωοτροφών,
• έλεγχο των προβατίνων πριν από την περίοδο τοκετών όταν υπάρχει ιστορικό προβλημάτων,
• και εργαστηριακό έλεγχο σε περιοχές ή κοπάδια υψηλού κινδύνου.

Γιατί η κατάσταση της προβατίνας έχει σημασία για το αρνί;

Το έμβρυο εξαρτάται από τη μητέρα για την παροχή Se κατά την εγκυμοσύνη.

Αν η προβατίνα έχει σοβαρή ανεπάρκεια, το αρνί μπορεί να γεννηθεί με χαμηλά αποθέματα και μεγαλύτερο κίνδυνο μυϊκής δυστροφίας.

Για αυτό η πρόληψη δεν ξεκινά μετά τη γέννηση του αρνιού αλλά από τη σωστή διατροφή της προβατίνας πριν και κατά την εγκυμοσύνη. Μετά τη γέννηση, η συνέχεια αυτής της πρόληψης είναι η άμεση φροντίδα που περιγράφεται στη διατροφή του νεογέννητου αρνιού.

Μπορεί να δοθεί υπερβολικό σελήνιο;

Ναι.

Το Se είναι χαρακτηριστικό στοιχείο με σχετικά στενό περιθώριο ανάμεσα στην ανάγκη και την υπερβολική πρόσληψη.

Η Merck αναφέρει ότι επίπεδα περίπου 7–10 ppm ή περισσότερο μπορεί να γίνουν τοξικά.

Η οξεία ή χρόνια δηλητηρίαση μπορεί να προκαλέσει:

• μειωμένη όρεξη,
• κατάπτωση,
• προβλήματα στο τρίχωμα ή στο μαλλί,
• βλάβες στις οπλές,
• χωλότητα,
• και σε σοβαρές περιπτώσεις σοβαρή συστηματική νόσο.

Για αυτό δεν είναι ασφαλές να χρησιμοποιούνται ταυτόχρονα πολλές διαφορετικές πηγές Se χωρίς να γνωρίζουμε τη συνολική πρόσληψη.

Μπορεί να δοθεί υπερβολική βιταμίνη E;

Η βιταμίνη E έχει γενικά μεγαλύτερο περιθώριο ασφάλειας από το σελήνιο, αλλά και εδώ δεν υπάρχει λόγος για αυθαίρετη υπερβολική χορήγηση.

Η συμπλήρωση πρέπει να βασίζεται στις πραγματικές ανάγκες και στη σύνθεση των ζωοτροφών.

Συχνά λάθη

• Να θεωρούμε ότι κάθε αδύναμο αρνί έχει έλλειψη Se.
• Να χορηγούμε ενέσιμο Se χωρίς να γνωρίζουμε αν υπάρχει πραγματική ανάγκη.
• Να αγνοούμε τη βιταμίνη E επειδή εξετάζουμε μόνο το σελήνιο.
• Να θεωρούμε ότι παλιός σανός έχει την ίδια βιταμίνη E με φρέσκια πράσινη βοσκή.
• Να χρησιμοποιούμε πολλές διαφορετικές πηγές Se ταυτόχρονα.
• Να θεωρούμε ότι επειδή το Se είναι απαραίτητο, περισσότερη ποσότητα είναι καλύτερη.
• Να προσπαθούμε να αντιμετωπίσουμε καρδιακή ή σοβαρή μυϊκή μορφή χωρίς άμεση κτηνιατρική βοήθεια.

Συχνές ερωτήσεις

Πόσο σελήνιο χρειάζονται τα πρόβατα;

Ως γενικό επίπεδο αναφοράς χρησιμοποιούνται περίπου 0,3 ppm Se στη ξηρά ουσία. Αυτό δεν αποτελεί δοσολογία συμπληρώματος.

Ποια πρόβατα κινδυνεύουν περισσότερο;

Ιδιαίτερο κίνδυνο έχουν τα νεογέννητα και τα γρήγορα αναπτυσσόμενα αρνιά, ειδικά όταν οι μητέρες τους είχαν χαμηλή πρόσληψη Se κατά την εγκυμοσύνη.

Η πράσινη βοσκή παρέχει βιταμίνη E;

Ναι. Οι πράσινες ζωοτροφές είναι από τις σημαντικότερες φυσικές πηγές βιταμίνης E. Η συγκέντρωσή της μειώνεται όμως με την αποθήκευση και την υποβάθμιση της χορτονομής.

Είναι ασφαλές να δίνω ενέσιμο σελήνιο προληπτικά;

Δεν πρέπει να θεωρείται αυτόματα ασφαλές. Το σελήνιο έχει σχετικά στενό περιθώριο ασφάλειας και η λανθασμένη δοσολογία μπορεί να προκαλέσει τοξικότητα.

Η νόσος των λευκών μυών είναι πάντα από έλλειψη σεληνίου;

Συνδέεται με ανεπάρκεια Se και/ή βιταμίνης E. Το σελήνιο φαίνεται να αποτελεί συχνότερα τον σημαντικότερο παράγοντα, αλλά η κατάσταση πρέπει να αξιολογείται συνολικά.

Συμπέρασμα

Το σελήνιο και η βιταμίνη E συνεργάζονται για να προστατεύουν τα κύτταρα και τους μυς των προβάτων από οξειδωτικές βλάβες.

Για σωστή διαχείριση πρέπει να γνωρίζουμε:

• αν η περιοχή και οι ζωοτροφές παρέχουν επαρκές Se,
• ποια είναι η κατάσταση των προβατίνων πριν από τον τοκετό,
• πόση βιταμίνη E παρέχουν οι ζωοτροφές,
• τι περιέχει το mineral mix,
• και αν υπάρχουν πραγματικές ενδείξεις ανεπάρκειας.

Κρατήστε αυτό:

Η νόσος των λευκών μυών μπορεί να προληφθεί όταν η διατροφή είναι σωστά ισορροπημένη.

Αλλά το σελήνιο δεν είναι στοιχείο για αυθαίρετη συμπλήρωση: η ανεπαρκής ποσότητα δημιουργεί πρόβλημα, αλλά και η υπερβολική μπορεί να γίνει τοξική. Η θέση του σεληνίου και της βιταμίνης Ε στο συνολικό σιτηρέσιο αποσαφηνίζεται στον οδηγό μετάλλων και βιταμινών για τα πρόβατα.

Σημείωση: Οι αριθμητικές τιμές του άρθρου είναι ενδεικτικές και χρησιμοποιούνται για εκπαιδευτικούς σκοπούς. Δεν αποτελούν εξατομικευμένη σύσταση συμπληρωματικής χορήγησης ή θεραπευτική οδηγία.

Read more »