Ασθένειες Προβάτων: Λοιμώδης αγαλαξία (Παρμάρα)

Σύνοψη: Η λοιμώδης αγαλαξία, γνωστή στους κτηνοτρόφους και ως παρμάρα, είναι σοβαρή μεταδοτική νόσος των μικρών μηρυκαστικών που στα πρόβατα συνδέεται κυρίως με το Mycoplasma agalactiae. Μπορεί να προκαλέσει απότομη πτώση ή διακοπή της γαλακτοπαραγωγής, μαστίτιδα, αρθρίτιδα και οφθαλμικές αλλοιώσεις. Ιδιαίτερη δυσκολία αποτελεί το γεγονός ότι ορισμένα μολυσμένα ζώα μπορεί να παραμένουν φορείς χωρίς εμφανή συμπτώματα. Η έγκαιρη κτηνιατρική διάγνωση, η βιοασφάλεια, η σωστή διαχείριση του αρμέγματος και ο έλεγχος των νέων ζώων έχουν καθοριστική σημασία.

Τι είναι η λοιμώδης αγαλαξία ή παρμάρα

Η λοιμώδης αγαλαξία είναι νόσος των προβάτων και των αιγών που αποτελεί σημαντικό πρόβλημα ιδιαίτερα στις χώρες της Μεσογείου. Στην Ελλάδα είναι γνωστή σε πολλούς κτηνοτρόφους με την ονομασία παρμάρα.

Η χαρακτηριστική εικόνα της νόσου περιλαμβάνει κυρίως προβλήματα στον μαστό, στις αρθρώσεις και στα μάτια. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι όλα τα συμπτώματα εμφανίζονται ταυτόχρονα στο ίδιο ζώο. Σε ένα κοπάδι μπορεί να κυριαρχεί η μαστίτιδα και η πτώση του γάλακτος, ενώ σε άλλα περιστατικά μπορεί να είναι περισσότερο εμφανής η χωλότητα ή οι οφθαλμικές αλλοιώσεις.

Η οικονομική σημασία της νόσου είναι μεγάλη, επειδή μπορεί να προκαλέσει απώλεια γάλακτος, υποβάθμιση της παραγωγικότητας, κόστος θεραπευτικής και διαγνωστικής διερεύνησης και ανάγκη απομάκρυνσης ζώων που παραμένουν φορείς.

Τι προκαλεί την παρμάρα στα πρόβατα

Ο σημαντικότερος αιτιολογικός παράγοντας στα πρόβατα είναι το βακτήριο Mycoplasma agalactiae. Τα μυκοπλάσματα είναι πολύ μικροί μικροοργανισμοί που, σε αντίθεση με πολλά άλλα βακτήρια, δεν διαθέτουν κυτταρικό τοίχωμα.

Αυτό έχει πρακτική σημασία και για τη θεραπεία, επειδή αντιμικροβιακά που δρουν αποκλειστικά στο βακτηριακό κυτταρικό τοίχωμα δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά το ίδιο το μυκόπλασμα.

Άλλα είδη μυκοπλασμάτων μπορούν επίσης να συμμετέχουν στο σύνδρομο της λοιμώδους αγαλαξίας, ιδιαίτερα στις αίγες, όμως για τα πρόβατα το M. agalactiae αποτελεί τον βασικό παθογόνο παράγοντα.

Πώς μεταδίδεται η λοιμώδης αγαλαξία

Η μετάδοση μπορεί να γίνει με διάφορους τρόπους. Ιδιαίτερη σημασία έχουν το μολυσμένο γάλα και πρωτόγαλα, η στενή επαφή μεταξύ των ζώων και οι εκκρίσεις μολυσμένων ζώων.

Στις γαλακτοπαραγωγικές εκτροφές πολύ σημαντικό ρόλο μπορεί να παίξει και το άρμεγμα. Τα χέρια, τα θήλαστρα και ο εξοπλισμός μπορούν να συμβάλουν στη μεταφορά του μικροοργανισμού από ένα ζώο σε άλλο όταν δεν εφαρμόζονται σωστά μέτρα υγιεινής.

Τα νεογέννητα μπορούν επίσης να εκτεθούν στο μυκόπλασμα μέσω μολυσμένου γάλακτος ή πρωτογάλακτος.

Πώς μπορεί να μπει η παρμάρα σε ένα καθαρό κοπάδι

Ένας από τους σημαντικότερους κινδύνους είναι η εισαγωγή μολυσμένου ζώου που δεν εμφανίζει εμφανή συμπτώματα.

Ένα πρόβατο μπορεί εξωτερικά να φαίνεται υγιές αλλά να αποβάλλει το μυκόπλασμα και να αποτελέσει πηγή μόλυνσης για το υπόλοιπο κοπάδι. Για τον λόγο αυτό, η αγορά και η άμεση ένταξη νέων ζώων χωρίς υγειονομικό έλεγχο αυξάνει τον κίνδυνο εισαγωγής της νόσου.

Η απομόνωση των νεοεισερχόμενων ζώων και η συζήτηση με τον κτηνίατρο για τον κατάλληλο εργαστηριακό έλεγχο αποτελούν βασικά μέτρα πρόληψης.

Τα βασικά συμπτώματα της λοιμώδους αγαλαξίας

Η κλασική εικόνα της νόσου αφορά τρία κυρίως συστήματα:

Προσβολή	Τι μπορεί να παρατηρήσει ο κτηνοτρόφος
Μαστός	Μαστίτιδα, απότομη μείωση ή διακοπή της παραγωγής γάλακτος και μεταβολή της σύστασης του γάλακτος.
Αρθρώσεις	Πόνος, διόγκωση αρθρώσεων, δυσκολία στο βάδισμα και χωλότητα.
Μάτια	Επιπεφυκίτιδα ή κερατοεπιπεφυκίτιδα, δακρύρροια, ερεθισμός και πιθανές αλλοιώσεις του κερατοειδούς.

Μπορούν επίσης να εμφανιστούν πυρετός, κατάπτωση, αναπνευστικά προβλήματα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, αναπαραγωγικές διαταραχές. Οι αποβολές έχουν αναφερθεί, αλλά δεν αποτελούν το χαρακτηριστικότερο σημείο της νόσου.

Πώς επηρεάζεται ο μαστός και το γάλα

Η προσβολή του μαστού είναι μία από τις σημαντικότερες εκδηλώσεις της λοιμώδους αγαλαξίας.

Μπορεί να εμφανιστεί απότομη πτώση της γαλακτοπαραγωγής. Ο μαστικός αδένας μπορεί αρχικά να γίνει θερμός, διογκωμένος ή επώδυνος, ενώ το γάλα μπορεί να αλλάξει σε χρώμα και σύσταση.

Σε ορισμένες περιπτώσεις το γάλα γίνεται υδαρές, μπορεί να περιέχει πήγματα ή κοκκώδες υλικό και να διαχωρίζεται σε υδαρή και στερεά φάση.

Καθώς η νόσος εξελίσσεται μπορεί να προκληθεί βλάβη του μαστικού ιστού και ατροφία του προσβεβλημένου τμήματος. Για τον λόγο αυτό δεν είναι σωστό να θεωρούμε δεδομένο ότι κάθε ζώο θα επανέλθει πλήρως στη φυσιολογική παραγωγή κατά την επόμενη γαλακτική περίοδο.

Αρθρίτιδα και χωλότητα

Η προσβολή των αρθρώσεων μπορεί να προκαλέσει έντονο πόνο και δυσκολία στην κίνηση. Το ζώο μπορεί να παρουσιάσει χωλότητα, να αποφεύγει να στηριχθεί σε ένα άκρο ή να δυσκολεύεται να ακολουθήσει το υπόλοιπο κοπάδι.

Σε ορισμένα ζώα παρατηρείται εμφανής διόγκωση μίας ή περισσότερων αρθρώσεων.

Η χωλότητα έχει πολλές διαφορετικές πιθανές αιτίες στα πρόβατα. Επομένως δεν πρέπει να θεωρείται κάθε περίπτωση χωλότητας ως αγαλαξία χωρίς κτηνιατρική διερεύνηση.

Οφθαλμικές αλλοιώσεις

Μπορεί να εμφανιστούν επιπεφυκίτιδα ή κερατοεπιπεφυκίτιδα. Ο κτηνοτρόφος μπορεί να παρατηρήσει δακρύρροια, ερεθισμό, δυσφορία στο φως ή θόλωση του κερατοειδούς.

Και εδώ απαιτείται διαφορική διάγνωση, επειδή οι οφθαλμικές αλλοιώσεις στα πρόβατα μπορούν να προκληθούν από αρκετούς διαφορετικούς παράγοντες.

Οι υποκλινικοί φορείς: το κρυφό πρόβλημα

Ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά της λοιμώδους αγαλαξίας είναι ότι ορισμένα ζώα μπορούν να παραμένουν φορείς του μυκοπλάσματος χωρίς εμφανή κλινικά συμπτώματα.

Αυτό σημαίνει ότι η εξαφάνιση των εμφανών περιστατικών δεν αποτελεί απαραίτητα απόδειξη ότι το μικρόβιο έχει εξαλειφθεί από την εκτροφή.

Ένα ζώο μπορεί να φαίνεται φυσιολογικό και παρ' όλα αυτά να συμβάλλει στη διατήρηση ή στην επανεμφάνιση της λοίμωξης.

Γι' αυτό η λοιμώδης αγαλαξία δεν αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά μόνο με θεραπεία των ζώων που εμφανίζουν συμπτώματα. Χρειάζεται συνολικό σχέδιο ελέγχου σε επίπεδο κοπαδιού.

Πότε πρέπει να υποψιαστεί ο κτηνοτρόφος παρμάρα

Η υποψία πρέπει να αυξάνεται όταν εμφανίζονται ένα ή περισσότερα από τα παρακάτω:

• απότομη πτώση της γαλακτοπαραγωγής σε πολλά ζώα,
• ασυνήθιστες περιπτώσεις μαστίτιδας,
• ταυτόχρονη εμφάνιση μαστίτιδας και χωλότητας στο κοπάδι,
• αρθρίτιδες χωρίς προφανή άλλη αιτία,
• οφθαλμικές αλλοιώσεις σε περισσότερα ζώα,
• νέα περιστατικά μετά την πρόσφατη εισαγωγή ζώων στην εκτροφή.

Κανένα από αυτά τα σημεία δεν επιβεβαιώνει μόνο του τη λοιμώδη αγαλαξία. Χρειάζεται κτηνιατρική και εργαστηριακή διερεύνηση.

Τι πρέπει να κάνει ο κτηνοτρόφος όταν υποψιαστεί αγαλαξία

1. Επικοινωνήστε άμεσα με τον κτηνίατρο.
2. Απομονώστε τα ύποπτα ζώα όσο αυτό είναι πρακτικά δυνατό.
3. Μην αναμειγνύετε γάλα ύποπτων ζώων με το υπόλοιπο γάλα της εκτροφής πριν υπάρξει κτηνιατρική καθοδήγηση.
4. Προσέξτε ιδιαίτερα το άρμεγμα. Τα ύποπτα ή προσβεβλημένα ζώα πρέπει να διαχειρίζονται με τρόπο που να περιορίζεται η μετάδοση μέσω χεριών και εξοπλισμού.
5. Καταγράψτε ποια ζώα παρουσιάζουν συμπτώματα και τι είδους συμπτώματα εμφανίζουν.
6. Μην εφαρμόζετε αυθαίρετα αντιβιοτικά ή εμβόλια. Η αντιμετώπιση εξαρτάται από τη διάγνωση και την κατάσταση ολόκληρης της εκτροφής.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η κλινική εικόνα μπορεί να δημιουργήσει ισχυρή υποψία, αλλά δεν αρκεί για οριστική διάγνωση.

Η επιβεβαίωση μπορεί να βασιστεί στην καλλιέργεια του μυκοπλάσματος και σε μοριακές τεχνικές όπως η PCR.

Ανάλογα με το περιστατικό μπορούν να εξεταστούν:

• γάλα ή εκκρίσεις από τον μαστό,
• οφθαλμικά επιχρίσματα,
• αρθρικό υγρό,
• άλλα κατάλληλα δείγματα που επιλέγει ο κτηνίατρος.

Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρησιμοποιηθεί και η εξέταση γάλακτος δεξαμενής ως εργαλείο παρακολούθησης σε επίπεδο κοπαδιού.

Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων πρέπει να γίνεται μαζί με το ιστορικό, την κλινική εικόνα και την επιδημιολογική κατάσταση της εκτροφής.

Υπάρχει θεραπεία;

Η θεραπεία της λοιμώδους αγαλαξίας είναι σύνθετη. Η αντιμικροβιακή αγωγή μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να μειώσει τη βαρύτητα των συμπτωμάτων, αλλά η κλινική βελτίωση δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το μυκόπλασμα έχει εξαλειφθεί από το ζώο.

Ορισμένα ζώα μπορεί να παραμείνουν φορείς μετά την υποχώρηση των συμπτωμάτων.

Για τον λόγο αυτό η αντιμετώπιση δεν πρέπει να περιορίζεται στην επιλογή ενός αντιβιοτικού. Χρειάζεται σχέδιο σε επίπεδο ολόκληρης της εκτροφής, που μπορεί να περιλαμβάνει εργαστηριακό έλεγχο, απομόνωση, διαχείριση φορέων και μέτρα βιοασφάλειας.

Δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται αντιβιοτικά χωρίς κτηνιατρική καθοδήγηση. Η επιλογή δραστικής ουσίας, δοσολογίας, διάρκειας θεραπείας και χρόνου αναμονής αποτελεί κτηνιατρική απόφαση και πρέπει να βασίζεται σε εγκεκριμένα κτηνιατρικά φαρμακευτικά προϊόντα.

Εμβολιασμός: τι προσφέρει και τι δεν προσφέρει

Ο εμβολιασμός χρησιμοποιείται ως μέρος της πρόληψης της λοιμώδους αγαλαξίας σε ενδημικές περιοχές, όμως δεν αποτελεί από μόνος του λύση του προβλήματος.

Η αποτελεσματικότητα των διαθέσιμων εμβολίων μπορεί να διαφέρει. Ο εμβολιασμός μπορεί να βοηθήσει στη μείωση της κλινικής νόσου, αλλά δεν εγγυάται ότι ένα ζώο δεν θα μολυνθεί ή ότι δεν θα παραμείνει φορέας.

Δεν υπάρχει ένα γενικό πρόγραμμα που να ισχύει για κάθε εμβόλιο και κάθε εκτροφή. Το εμβολιαστικό πρόγραμμα πρέπει να ακολουθεί το εγκεκριμένο φύλλο οδηγιών του συγκεκριμένου προϊόντος και τις οδηγίες του κτηνιάτρου.

Ιδιαίτερα σε μια ενεργή κλινική έξαρση δεν πρέπει να εφαρμόζεται αυθαίρετα εμβολιασμός ως «θεραπεία» των ήδη προσβεβλημένων ζώων.

Πρόληψη και βιοασφάλεια

Η πρόληψη βασίζεται κυρίως στον περιορισμό της εισαγωγής και της διασποράς του μυκοπλάσματος.

• Αποφεύγετε την ανεξέλεγκτη εισαγωγή ζώων άγνωστης υγειονομικής κατάστασης.
• Κρατήστε τα νέα ζώα σε χωριστό χώρο πριν ενσωματωθούν στο κοπάδι.
• Συζητήστε με τον κτηνίατρο τη δυνατότητα εργαστηριακού ελέγχου των νεοεισερχόμενων ζώων.
• Απομονώστε έγκαιρα ζώα με ύποπτη μαστίτιδα, αρθρίτιδα ή οφθαλμικά προβλήματα.
• Διατηρείτε αυστηρή υγιεινή κατά το άρμεγμα.
• Καθαρίζετε και απολυμαίνετε σωστά τον εξοπλισμό.
• Αποφεύγετε την κοινή χρήση εξοπλισμού μεταξύ διαφορετικών εκτροφών χωρίς καθαρισμό και απολύμανση.
• Τηρείτε αρχείο περιστατικών και εισαγωγών ζώων.

Η υγιεινή του αρμέγματος έχει ιδιαίτερη σημασία

Σε μια γαλακτοπαραγωγική εκτροφή το αρμεκτήριο μπορεί να αποτελέσει σημαντικό σημείο μετάδοσης.

Όταν υπάρχει ύποπτο ή επιβεβαιωμένο περιστατικό, ο κτηνίατρος μπορεί να προτείνει αλλαγή στη σειρά αρμέγματος ώστε τα ύποπτα ή μολυσμένα ζώα να αρμέγονται χωριστά ή τελευταία.

Ο καθαρισμός των χεριών, των θηλάστρων και ολόκληρου του αρμεκτικού εξοπλισμού αποτελεί βασικό στοιχείο της βιοασφάλειας.

Νέα ζώα: μία από τις σημαντικότερες πύλες εισόδου

Η αγορά ενός ζώου που φαίνεται απολύτως υγιές δεν σημαίνει ότι το ζώο δεν μπορεί να είναι φορέας του Mycoplasma agalactiae.

Για αυτό τα νέα ζώα δεν πρέπει να μπαίνουν απευθείας στον κύριο πληθυσμό της εκτροφής χωρίς περίοδο απομόνωσης και υγειονομική αξιολόγηση.

Σε εκτροφές με ιστορικό αγαλαξίας ή σε περιοχές όπου η νόσος αποτελεί σημαντικό πρόβλημα, η πολιτική εισαγωγής ζώων πρέπει να σχεδιάζεται σε συνεργασία με τον κτηνίατρο της εκτροφής.

Checklist για τη λοιμώδη αγαλαξία

• Παρακολουθώ καθημερινά τη γαλακτοπαραγωγή.
• Ελέγχω μαστό και γάλα όταν υπάρχει απότομη πτώση παραγωγής.
• Δεν αγνοώ ανεξήγητες αρθρίτιδες ή οφθαλμικά περιστατικά.
• Απομονώνω έγκαιρα ύποπτα ζώα.
• Εφαρμόζω αυστηρή υγιεινή στο άρμεγμα.
• Δεν εισάγω νέα ζώα απευθείας στο κοπάδι.
• Δεν χρησιμοποιώ αυθαίρετα αντιβιοτικά.
• Δεν θεωρώ ότι ο εμβολιασμός αντικαθιστά τη βιοασφάλεια.
• Ζητώ εργαστηριακή διερεύνηση όταν υπάρχουν επαναλαμβανόμενα περιστατικά.
• Διατηρώ αρχείο ζώων που παρουσίασαν συμπτώματα.

Συχνές ερωτήσεις

Η παρμάρα και η λοιμώδης αγαλαξία είναι το ίδιο;

Ο όρος «παρμάρα» χρησιμοποιείται στην κτηνοτροφική πράξη για τη λοιμώδη αγαλαξία. Η επιστημονική ονομασία της νόσου είναι λοιμώδης αγαλαξία.

Πρέπει να υπάρχουν ταυτόχρονα μαστίτιδα, αρθρίτιδα και προβλήματα στα μάτια;

Όχι. Είναι χαρακτηριστικές εκδηλώσεις του συνδρόμου, αλλά δεν είναι απαραίτητο να εμφανίζονται όλες μαζί στο ίδιο ζώο.

Μπορεί ένα πρόβατο που φαίνεται υγιές να μεταδίδει τη νόσο;

Ναι. Υποκλινικά μολυσμένα ζώα μπορούν να αποτελούν φορείς χωρίς να παρουσιάζουν εμφανή συμπτώματα.

Μπορεί να μεταδοθεί μέσω του αρμεκτικού;

Ναι. Το άρμεγμα και ο μολυσμένος εξοπλισμός μπορούν να συμβάλουν στη μετάδοση μεταξύ ζώων όταν δεν εφαρμόζεται σωστή υγιεινή.

Θεραπεύεται οριστικά με αντιβιοτικά;

Η αντιμικροβιακή αγωγή μπορεί να βελτιώσει την κλινική εικόνα, αλλά δεν εξασφαλίζει ότι το μυκόπλασμα θα εξαλειφθεί πλήρως από το ζώο.

Αρκεί ο εμβολιασμός για να προστατευτεί το κοπάδι;

Όχι. Ο εμβολιασμός μπορεί να αποτελεί μέρος ενός προγράμματος ελέγχου, αλλά πρέπει να συνδυάζεται με βιοασφάλεια, έλεγχο εισαγωγής νέων ζώων, υγιεινή αρμέγματος και κτηνιατρική παρακολούθηση.

Πώς επιβεβαιώνεται η διάγνωση;

Η επιβεβαίωση γίνεται με εργαστηριακές εξετάσεις, όπως PCR ή καλλιέργεια, σε κατάλληλα δείγματα που επιλέγονται από τον κτηνίατρο.

Κινδυνεύει ο άνθρωπος;

Η λοιμώδης αγαλαξία θεωρείται κατά κύριο λόγο νόσος των μικρών μηρυκαστικών και δεν αποτελεί τυπική ζωονόσο. Παρ' όλα αυτά, η κατανάλωση γάλακτος και γαλακτοκομικών προϊόντων πρέπει να ακολουθεί τους γενικούς κανόνες υγιεινής και ασφάλειας τροφίμων.

Συμπέρασμα

Η λοιμώδης αγαλαξία δεν είναι απλώς μια μαστίτιδα που προκαλεί προσωρινή μείωση του γάλακτος. Είναι νόσος που μπορεί να επηρεάσει τον μαστό, τις αρθρώσεις και τα μάτια και, κυρίως, μπορεί να παραμείνει μέσα στην εκτροφή μέσω υποκλινικών φορέων.

Η αποτελεσματική αντιμετώπιση βασίζεται στην έγκαιρη διάγνωση, στην απομόνωση ύποπτων ζώων, στην αυστηρή υγιεινή του αρμέγματος, στον έλεγχο των νέων ζώων και στη στενή συνεργασία με τον κτηνίατρο.

Ο εμβολιασμός μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο εργαλείο, αλλά δεν υποκαθιστά τη βιοασφάλεια και δεν πρέπει να δημιουργεί την εντύπωση ότι ένα εμβολιασμένο κοπάδι δεν μπορεί να μολυνθεί.

Κτηνιατρική σημείωση: Το άρθρο παρέχει γενική ενημέρωση και δεν υποκαθιστά την κτηνιατρική εξέταση, την εργαστηριακή διάγνωση ή την επιλογή θεραπευτικού και εμβολιαστικού πρωτοκόλλου από τον κτηνίατρο της εκτροφής.

Πηγές

• WOAH – Contagious Agalactia
• MSD Veterinary Manual – Contagious Agalactia in Small Ruminants
• Contagious Agalactia: Epidemiology, Diagnosis and Control – επιστημονική ανασκόπηση
• Recent advances in Mycoplasma agalactiae and contagious agalactia – επιστημονική ανασκόπηση

Read more »

Ευλογιά αιγοπροβάτων: Παράταση των μέτρων στην Κρήτη έως 17 Σεπτεμβρίου – Τι πρέπει να γνωρίζουν οι κτηνοτρόφοι

Παρατείνονται έως και τις 17 Σεπτεμβρίου 2026 τα προληπτικά μέτρα για την ευλογιά των αιγοπροβάτων στην Κρήτη, σύμφωνα με ανακοίνωση της Περιφέρειας Κρήτης.

Η Κρήτη παραμένει χωρίς κρούσμα της νόσου, ωστόσο η κατάσταση στην ηπειρωτική Ελλάδα και η μεγάλη μεταδοτικότητα της ευλογιάς καθιστούν αναγκαία τη συνέχιση των μέτρων προστασίας του ζωικού κεφαλαίου.

Διάρκεια των μέτρων:
Από 4 Σεπτεμβρίου έως και 17 Σεπτεμβρίου 2026, οπότε η κατάσταση θα επανεκτιμηθεί.

Τι ισχύει για τις μετακινήσεις αιγοπροβάτων

Οι μετακινήσεις ζώων εξακολουθούν να υπόκεινται σε περιορισμούς και αυστηρούς υγειονομικούς κανόνες.

• Οι μετακινήσεις πραγματοποιούνται μόνο σύμφωνα με τις προϋποθέσεις που καθορίζουν οι αρμόδιες κτηνιατρικές υπηρεσίες.
• Απαγορεύεται η ταυτόχρονη μεταφορά αιγοπροβάτων που προέρχονται από διαφορετικές εκτροφές.
• Τα ζώα πρέπει να συνοδεύονται από τα απαραίτητα υγειονομικά έγγραφα.
• Τα οχήματα μεταφοράς πρέπει να καθαρίζονται και να απολυμαίνονται κατάλληλα.
• Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται κατά τη μεταφορά ζώων μεταξύ διαφορετικών εκτροφών και περιοχών.

Βιοασφάλεια στις κτηνοτροφικές μονάδες

Το σημαντικότερο μέτρο προστασίας μιας εκτροφής παραμένει η αυστηρή εφαρμογή κανόνων βιοασφάλειας.

Οι κτηνοτρόφοι θα πρέπει να περιορίζουν όσο το δυνατόν περισσότερο την είσοδο ανθρώπων και οχημάτων στις εγκαταστάσεις και να αποφεύγουν κάθε άσκοπη επαφή με άλλες μονάδες.

• Έλεγχος της εισόδου επισκεπτών και οχημάτων.
• Απολύμανση τροχών, υποδημάτων και εξοπλισμού.
• Χρήση ξεχωριστών ρούχων και υποδημάτων μέσα στην εκτροφή.
• Αποφυγή κοινής χρήσης εργαλείων και εξοπλισμού με άλλες μονάδες.
• Απομόνωση νεοεισερχόμενων ή ύποπτων ζώων.
• Καθημερινή παρακολούθηση του κοπαδιού για ύποπτα συμπτώματα.

Προσοχή: Σε περίπτωση ύποπτων συμπτωμάτων δεν πρέπει να μετακινούνται ζώα από την εκτροφή. Ο κτηνοτρόφος πρέπει να επικοινωνεί άμεσα με την αρμόδια κτηνιατρική υπηρεσία.

Προσοχή στις ζωοτροφές και στα οχήματα μεταφοράς

Η προστασία μιας εκτροφής δεν αφορά μόνο τα ίδια τα ζώα. Οχήματα, εξοπλισμός, άνθρωποι και υλικά που μετακινούνται από μονάδα σε μονάδα μπορούν να αποτελέσουν σημαντικό κίνδυνο μεταφοράς μολυσματικού υλικού.

Για τον λόγο αυτό απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή κατά την παραλαβή ζωοτροφών, αλλά και κατά την είσοδο φορτηγών ή άλλων οχημάτων στην κτηνοτροφική μονάδα.

Όπου είναι δυνατόν, τα οχήματα δεν πρέπει να εισέρχονται στους χώρους όπου βρίσκονται τα ζώα, ενώ πρέπει να εφαρμόζονται συστηματικά μέτρα καθαρισμού και απολύμανσης.

Γιατί συνεχίζονται τα μέτρα στην Κρήτη

Παρότι δεν έχει καταγραφεί κρούσμα στην Κρήτη, τα προληπτικά μέτρα παραμένουν σε ισχύ ώστε να μειωθεί όσο το δυνατόν περισσότερο ο κίνδυνος εισόδου της νόσου στο νησί.

Η ευλογιά των αιγοπροβάτων είναι ιδιαίτερα μεταδοτική νόσος και μπορεί να προκαλέσει σοβαρές απώλειες στις εκτροφές. Για τον λόγο αυτό η πρόληψη και η έγκαιρη αναγνώριση ύποπτων περιστατικών έχουν ιδιαίτερη σημασία.

Τι πρέπει να κάνει ο κτηνοτρόφος

Οι βασικές αρχές που πρέπει να ακολουθούνται είναι απλές:

• Περιορισμός άσκοπων μετακινήσεων ζώων.
• Έλεγχος κάθε ατόμου ή οχήματος που εισέρχεται στην εκτροφή.
• Συστηματική απολύμανση.
• Απομόνωση νέων ή ύποπτων ζώων.
• Άμεση επικοινωνία με κτηνίατρο ή κτηνιατρική υπηρεσία όταν υπάρχει υποψία νόσου.

Η έγκαιρη εφαρμογή των μέτρων βιοασφάλειας είναι πολύ σημαντικότερη από την προσπάθεια αντιμετώπισης της νόσου αφού αυτή εισέλθει σε μια εκτροφή.

---

Πηγή: Περιφέρεια Κρήτης – επίσημη ανακοίνωση για την παράταση των προληπτικών μέτρων κατά της ευλογιάς των αιγοπροβάτων.

Η Πύλη Προβατοτροφίας παρακολουθεί τις επίσημες ανακοινώσεις για την ευλογιά των αιγοπροβάτων και θα ενημερώνει για κάθε σημαντική αλλαγή στα μέτρα προστασίας και στις μετακινήσεις ζώων.

Read more »

Ευλογιά αιγοπροβάτων: Νέα ενίσχυση 4,14 εκατ. € για τη μηδική – Οι 6 νέες περιοχές

Ευλογιά αιγοπροβάτων: Νέα ενίσχυση 4,14 εκατ. ευρώ για καλλιεργητές μηδικής σε 6 ακόμη περιοχές

Σε έξι ακόμη Περιφερειακές Ενότητες επεκτείνεται η οικονομική στήριξη των καλλιεργητών μηδικής που επηρεάστηκαν από τους περιορισμούς στη διακίνηση ζωοτροφών, οι οποίοι εφαρμόστηκαν στο πλαίσιο των μέτρων για την αντιμετώπιση της ευλογιάς των αιγοπροβάτων.

Σύμφωνα με ανακοίνωση του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων στις 3 Σεπτεμβρίου 2026, η εκτιμώμενη δαπάνη της νέας παρέμβασης ανέρχεται σε 4.143.954 ευρώ.

Οι 6 νέες Περιφερειακές Ενότητες

• Ηλείας
• Θεσσαλονίκης
• Κιλκίς
• Πέλλας
• Φθιώτιδας
• Φλώρινας

Γιατί δίνεται η ενίσχυση

Τα μέτρα που εφαρμόζονται για τον περιορισμό της ευλογιάς των αιγοπροβάτων περιλαμβάνουν περιορισμούς στις μετακινήσεις και στη διακίνηση, οι οποίοι έχουν επηρεάσει και την αγορά ζωοτροφών.

Η μηδική αποτελεί μία από τις βασικές ζωοτροφές για την ελληνική αιγοπροβατοτροφία. Σε περιοχές όπου εφαρμόστηκαν περιοριστικά μέτρα, παραγωγοί μηδικής αντιμετώπισαν δυσκολίες στη διάθεση της παραγωγής τους και οικονομικές απώλειες.

Επεκτείνεται το υπάρχον καθεστώς στήριξης

Η νέα απόφαση δεν δημιουργεί ξεχωριστό πρόγραμμα από την αρχή, αλλά επεκτείνει το καθεστώς ενίσχυσης και σε πρόσθετες περιοχές όπου διαπιστώθηκαν οικονομικές επιπτώσεις από τα μέτρα αντιμετώπισης της ζωονόσου.

Με την τροποποίηση της σχετικής Κοινής Υπουργικής Απόφασης εντάσσονται πλέον και οι παραγωγοί μηδικής των έξι παραπάνω Περιφερειακών Ενοτήτων.

Τι σημαίνει για την προβατοτροφία

Η συγκεκριμένη παρέμβαση έχει ιδιαίτερη σημασία για τον κλάδο, επειδή η ευλογιά δεν επηρεάζει μόνο τις εκτροφές στις οποίες εμφανίζονται κρούσματα. Οι περιορισμοί που εφαρμόζονται για την προστασία του ζωικού κεφαλαίου έχουν επιπτώσεις σε ολόκληρη την αλυσίδα της αιγοπροβατοτροφίας, από τις μετακινήσεις των ζώων έως την παραγωγή και τη διακίνηση ζωοτροφών.

Η διατήρηση επαρκούς και οικονομικά βιώσιμης τροφοδοσίας με ζωοτροφές είναι κρίσιμη για τις μονάδες, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία πολλές περιοχές εξακολουθούν να βρίσκονται υπό αυξημένη κτηνιατρική επιτήρηση.

Προσοχή: Οι παραγωγοί που ενδιαφέρονται για την ενίσχυση πρέπει να παρακολουθούν τις επίσημες ανακοινώσεις του ΥΠΑΑΤ για τις λεπτομέρειες εφαρμογής, τις προϋποθέσεις και τυχόν διαδικασία υποβολής αιτήσεων.

Η επίσημη ανακοίνωση

Η ανακοίνωση δημοσιεύθηκε από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων στις 3 Σεπτεμβρίου 2026. Οι αιτήσεις–υπεύθυνες δηλώσεις υποβάλλονται ηλεκτρονικά μέσω της πλατφόρμας myBusinessSupport από 10 έως και 18 Σεπτεμβρίου 2026.
10 €/στρέμμα ξηρική – 20 €/στρέμμα ποτιστική

Δείτε την επίσημη ανακοίνωση του ΥΠΑΑΤ

---

Η Πύλη Προβατοτροφίας παρακολουθεί τις εξελίξεις σχετικά με την ευλογιά των αιγοπροβάτων, τα μέτρα προστασίας και τις οικονομικές ενισχύσεις που αφορούν κτηνοτρόφους και παραγωγούς ζωοτροφών.

Read more »

Ιχνοστοιχεία στα πρόβατα: ψευδάργυρος, κοβάλτιο, ιώδιο και μαγγάνιο

Τα πρόβατα χρειάζονται πολύ μικρές ποσότητες από ορισμένα ανόργανα στοιχεία, όμως η σημασία τους για την υγεία και την παραγωγή είναι μεγάλη.

Ο ψευδάργυρος (Zn), το κοβάλτιο (Co), το ιώδιο (I) και το μαγγάνιο (Mn) είναι απαραίτητα ιχνοστοιχεία και συμμετέχουν σε διαφορετικές λειτουργίες του οργανισμού, από το δέρμα και το μαλλί μέχρι τον μεταβολισμό, την ανάπτυξη και την αναπαραγωγή.

Οι ανάγκες τους εκφράζονται συνήθως σε ppm ή mg/kg ξηράς ουσίας, αλλά η πραγματική αξιοποίησή τους εξαρτάται από ολόκληρο το σιτηρέσιο.

Κρατήστε από την αρχή:

Τα ιχνοστοιχεία χρειάζονται σε πολύ μικρές ποσότητες, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι είναι ασήμαντα.

Έλλειψη ή λανθασμένη ισορροπία μπορεί να επηρεάσει ανάπτυξη, μαλλί, αναπαραγωγή, θυρεοειδή και συνολική απόδοση του κοπαδιού.

Πόσο χρειάζονται τα πρόβατα;

Οι παρακάτω τιμές αποτελούν γενικά επίπεδα αναφοράς στη βάση ξηράς ουσίας:

Ιχνοστοιχείο	Ενδεικτική απαίτηση	Κύριος ρόλος
Ψευδάργυρος (Zn)	20–33 ppm	δέρμα, μαλλί, ένζυμα, ανοσία, αναπαραγωγή
Κοβάλτιο (Co)	0,1–0,2 ppm	σύνθεση βιταμίνης B12 από τα μικρόβια της μεγάλης κοιλίας
Ιώδιο (I)	0,1–0,8 ppm	θυρεοειδικές ορμόνες, μεταβολισμός και αναπαραγωγή
Μαγγάνιο (Mn)	20–40 ppm	οστά, χόνδροι, ένζυμα, ανάπτυξη και αναπαραγωγή

Οι αριθμοί αυτοί δεν είναι «δόσεις συμπληρώματος». Είναι συγκεντρώσεις αναφοράς στο συνολικό σιτηρέσιο.

1 ppm = 1 mg/kg όταν χρησιμοποιούμε την ίδια βάση μέτρησης.

Ψευδάργυρος στα πρόβατα

Ο ψευδάργυρος συμμετέχει στη λειτουργία πολλών ενζύμων και είναι απαραίτητος για τη φυσιολογική ανάπτυξη και ανανέωση των ιστών.

Έχει ιδιαίτερη σημασία για:

• το δέρμα,
• το μαλλί,
• την επούλωση τραυμάτων,
• τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος,
• την ανάπτυξη,
• και την αναπαραγωγική λειτουργία.

Πόσο ψευδάργυρο χρειάζονται;

Γενικό εύρος αναφοράς:

20–33 ppm Zn
στη ξηρά ουσία

Για τα αναπτυσσόμενα αρνιά συχνά χρησιμοποιείται ως πρακτικό σημείο αναφοράς περίπου 30 ppm Zn, χωρίς αυτό να αποτελεί δοσολογία συμπληρώματος.

Τι προκαλεί έλλειψη ψευδαργύρου;

Η σοβαρή και παρατεταμένη ανεπάρκεια Zn μπορεί να επηρεάσει ιστούς που ανανεώνονται γρήγορα.

Μπορεί να παρατηρηθούν:

• μειωμένη ανάπτυξη,
• μειωμένη όρεξη,
• κακή ποιότητα μαλλιού,
• δερματικές αλλοιώσεις,
• παρακεράτωση,
• μειωμένη ανοσολογική απόκριση,
• και προβλήματα στην αναπαραγωγή.

Στα αρσενικά, σοβαρή ανεπάρκεια μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη των όρχεων και τη σπερματογένεση, μειώνοντας την αναπαραγωγική ικανότητα.

Σε βαριές περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστούν δερματικές αλλοιώσεις ακόμη και γύρω από τα άκρα και τις οπλές.

Υψηλή πρόσληψη ασβεστίου μπορεί σε ορισμένες συνθήκες να επηρεάσει την αξιοποίηση του Zn, για αυτό η συνολική ισορροπία του σιτηρεσίου έχει σημασία.

Κοβάλτιο στα πρόβατα

Το κοβάλτιο έχει έναν ιδιαίτερο ρόλο στα μηρυκαστικά.

Το χρειάζονται κυρίως τα μικρόβια της μεγάλης κοιλίας, ώστε να συνθέσουν βιταμίνη B12.

Co → μικρόβια μεγάλης κοιλίας → βιταμίνη B12 → μεταβολισμός → ενέργεια και ανάπτυξη

Η βιταμίνη B12 είναι απαραίτητη για σημαντικές μεταβολικές διεργασίες, μεταξύ των οποίων και η αξιοποίηση του προπιονικού οξέος που παράγεται στη μεγάλη κοιλία.

Πόσο κοβάλτιο χρειάζονται τα πρόβατα;

Γενικό εύρος αναφοράς:

0,1–0,2 ppm Co
στη ξηρά ουσία

Αν και πρόκειται για εξαιρετικά μικρή ποσότητα, η ανεπάρκεια μπορεί να έχει σημαντικές συνέπειες.

Πώς φαίνεται η έλλειψη κοβαλτίου;

Η έλλειψη Co εκδηλώνεται ουσιαστικά ως λειτουργική ανεπάρκεια βιταμίνης B12.

Μπορεί να εμφανιστούν:

• μειωμένη όρεξη,
• χαμηλός ρυθμός ανάπτυξης,
• έντονη απώλεια βάρους,
• κακή σωματική κατάσταση,
• νωθρότητα,
• ωχρότητα όταν υπάρχει αναιμία,
• μειωμένη γονιμότητα,
• χαμηλότερη γαλακτοπαραγωγή,
• μειωμένη παραγωγή μαλλιού,
• και γενική πτώση της παραγωγικής απόδοσης.

Σε σοβαρή χρόνια ανεπάρκεια μπορεί επίσης να εμφανιστούν ταχυκαρδία και ταχύπνοια.

Ιώδιο στα πρόβατα

Το ιώδιο είναι απαραίτητο για τη σύνθεση των θυρεοειδικών ορμονών.

Οι ορμόνες αυτές ρυθμίζουν σημαντικές λειτουργίες όπως:

• τον βασικό μεταβολισμό,
• την ανάπτυξη,
• τη θερμορύθμιση,
• και την αναπαραγωγή.

Πόσο ιώδιο χρειάζονται;

Γενικό εύρος αναφοράς:

0,1–0,8 ppm I
στη ξηρά ουσία

Η πραγματική απαίτηση επηρεάζεται και από τη σύνθεση του σιτηρεσίου.

Τι είναι οι βρογχοκηλογόνες ουσίες;

Ορισμένα φυτά περιέχουν ουσίες που μπορούν να παρεμβαίνουν στη φυσιολογική χρησιμοποίηση του ιωδίου από τον θυρεοειδή.

Τέτοιες ουσίες ονομάζονται βρογχοκηλογόνες.

Μπορεί να υπάρχουν, μεταξύ άλλων, σε φυτά της οικογένειας Brassica, όπως ορισμένα είδη κράμβης και γογγυλιών.

Η παρουσία τους δεν σημαίνει ότι αυτές οι ζωοτροφές είναι αυτόματα ακατάλληλες, αλλά σε σιτηρέσια με μεγάλη συμμετοχή τους η κατάσταση του ιωδίου χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή.

Πώς φαίνεται η έλλειψη ιωδίου;

Το κλασικό αποτέλεσμα της ανεπάρκειας είναι η βρογχοκήλη, δηλαδή η διόγκωση του θυρεοειδούς αδένα.

Σε ενήλικα ζώα μπορεί επίσης να επηρεαστούν:

• η αναπαραγωγική απόδοση,
• η παραγωγή μαλλιού,
• ο μεταβολισμός,
• και η συνολική παραγωγικότητα.

Η ανεπάρκεια κατά την εγκυμοσύνη είναι ιδιαίτερα σημαντική.

Σε σοβαρές περιπτώσεις τα αρνιά μπορεί να:

• γεννηθούν αδύναμα,
• γεννηθούν νεκρά,
• παρουσιάζουν διογκωμένο θυρεοειδή,
• έχουν μειωμένη ή μη φυσιολογική ανάπτυξη τριχώματος ή μαλλιού,
• και εμφανίσουν αυξημένες απώλειες γύρω από τον τοκετό.

Προσοχή:

Διόγκωση στην περιοχή του λαιμού ενός αρνιού δεν αποτελεί από μόνη της διάγνωση έλλειψης ιωδίου.

Χρειάζεται κτηνιατρική αξιολόγηση και έλεγχος της διατροφής.

Πού βρίσκουν ιώδιο τα πρόβατα;

Μία από τις πρακτικότερες πηγές είναι το ιωδιούχο αλάτι ή ένα σωστά σχεδιασμένο mineral mix για πρόβατα.

Η φυσική συγκέντρωση ιωδίου στις ζωοτροφές επηρεάζεται από την περιοχή, το έδαφος και τις συνθήκες παραγωγής των φυτών.

Μαγγάνιο στα πρόβατα

Το μαγγάνιο (Mn) συμμετέχει στη λειτουργία πολλών ενζύμων και είναι σημαντικό για:

• τον σχηματισμό του σκελετού,
• την ανάπτυξη χόνδρων και οστών,
• τη λειτουργία των μυών,
• τον μεταβολισμό των θρεπτικών συστατικών,
• τη φυσιολογική ανάπτυξη,
• και την αναπαραγωγή.

Πόσο μαγγάνιο χρειάζονται;

Γενικό εύρος αναφοράς:

20–40 ppm Mn
στη ξηρά ουσία

Στις περισσότερες συμβατικές δίαιτες προβάτων η σοβαρή ανεπάρκεια Mn δεν είναι από τα συχνότερα προβλήματα, όμως μπορεί να εμφανιστεί όταν το συνολικό σιτηρέσιο είναι ανεπαρκές ή όταν μειώνεται η βιοδιαθεσιμότητά του.

Τι προκαλεί έλλειψη μαγγανίου;

Η σοβαρή ανεπάρκεια Mn μπορεί να επηρεάσει ιδιαίτερα τον σκελετό και το αναπαραγωγικό σύστημα.

Μπορεί να συνδεθεί με:

• καθυστέρηση της ήβης και της εμφάνισης οιστρικής δραστηριότητας στα νεαρά θηλυκά,
• διαταραχές της ωοθυλακιορρηξίας,
• μειωμένη γονιμότητα,
• διαταραχές στην ανάπτυξη και λειτουργία των όρχεων,
• μειωμένη αναπαραγωγική ικανότητα των αρσενικών,
• προβλήματα εμβρυϊκής ανάπτυξης,
• χαμηλότερο βάρος γέννησης,
• αποβολές σε σοβαρές περιπτώσεις,
• και διαταραχές στην ανάπτυξη χόνδρων και οστών.

Υψηλές συγκεντρώσεις ορισμένων μετάλλων, όπως Ca, P ή Fe, μπορεί σε συγκεκριμένες συνθήκες να επηρεάζουν τη βιοδιαθεσιμότητα του Mn. Για αυτό δεν αξιολογούμε ποτέ το μαγγάνιο εντελώς απομονωμένα από το υπόλοιπο σιτηρέσιο.

Γιατί δεν πρέπει να εξετάζουμε ένα ιχνοστοιχείο μόνο του;

Τα ανόργανα στοιχεία αλληλεπιδρούν μεταξύ τους.

Ένα σιτηρέσιο μπορεί να περιέχει θεωρητικά επαρκή ποσότητα ενός στοιχείου, αλλά η πραγματική απορρόφησή του να μειώνεται εξαιτίας άλλων συστατικών.

Για παράδειγμα:

• υψηλές συγκεντρώσεις ορισμένων μετάλλων μπορούν να επηρεάσουν την αξιοποίηση άλλων,
• οι βρογχοκηλογόνες ουσίες επηρεάζουν τη χρησιμοποίηση του ιωδίου,
• η περιεκτικότητα των ζωοτροφών σε ιχνοστοιχεία επηρεάζεται από το έδαφος και τη γεωγραφική περιοχή,
• και η πραγματική πρόσληψη εξαρτάται και από το πόσο mineral mix καταναλώνουν τα ζώα.

Πρακτικό συμπέρασμα:

Δεν διορθώνουμε ένα ύποπτο πρόβλημα απλώς προσθέτοντας περισσότερο από ένα ιχνοστοιχείο.

Πρώτα εξετάζουμε το συνολικό σιτηρέσιο, τις ζωοτροφές, το mineral mix και όπου χρειάζεται κάνουμε εργαστηριακό έλεγχο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι αλληλεπιδράσεις ιχνοστοιχείων και χαλκού, όπου η αυθαίρετη συμπλήρωση μπορεί να γίνει επικίνδυνη.

Πώς ελέγχουμε αν υπάρχει ανεπάρκεια;

Η διάγνωση δεν βασίζεται μόνο σε ένα σύμπτωμα.

Ανάλογα με το πρόβλημα μπορεί να εξεταστούν:

• η σύνθεση του συνολικού σιτηρεσίου,
• οι αναλύσεις ζωοτροφών,
• η σύνθεση του mineral mix,
• το νερό,
• η κλινική εικόνα των ζώων,
• η αναπαραγωγική απόδοση,
• και κατάλληλες εργαστηριακές εξετάσεις.

Η κατάλληλη εξέταση δεν είναι ίδια για όλα τα στοιχεία. Για αυτό η διερεύνηση πρέπει να γίνεται ανάλογα με το ιστορικό και τα συμπτώματα.

Mineral mix: τι πρέπει να προσέχουμε;

Ένα σωστά σχεδιασμένο mineral mix ειδικά για πρόβατα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να καλύψει ελλείψεις που δεν καλύπτονται από τις βασικές ζωοτροφές.

Ελέγχουμε:

• την περιεκτικότητα σε Zn, Co, I και Mn,
• την περιεκτικότητα σε Cu και Se,
• τη συνιστώμενη ημερήσια κατανάλωση,
• την πραγματική κατανάλωση από το κοπάδι,
• και αν υπάρχουν άλλες πηγές των ίδιων στοιχείων στο σιτηρέσιο.

Βασικός κανόνας:

Δεν χρησιμοποιούμε αυθαίρετα mineral mix που έχει σχεδιαστεί για άλλο ζωικό είδος.

Στα πρόβατα αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό λόγω της ευαισθησίας τους στην υπερβολική πρόσληψη χαλκού.

Συχνά λάθη

• Να θεωρούμε ότι επειδή ένα στοιχείο χρειάζεται σε ppm, δεν έχει μεγάλη σημασία.
• Να μπερδεύουμε το ppm με «μέρη στα χίλια».
• Να προσθέτουμε πολλά διαφορετικά συμπληρώματα χωρίς να υπολογίζουμε τη συνολική πρόσληψη.
• Να αποδίδουμε κάθε πρόβλημα δέρματος ή μαλλιού σε έλλειψη Zn.
• Να αγνοούμε το Co επειδή η βιταμίνη B12 δεν αναγράφεται άμεσα στο σιτηρέσιο.
• Να αγνοούμε τις βρογχοκηλογόνες ζωοτροφές όταν αξιολογούμε το ιώδιο.
• Να θεωρούμε κάθε διόγκωση στον λαιμό ως βρογχοκήλη χωρίς διάγνωση.
• Να θεωρούμε κάθε αναπαραγωγικό πρόβλημα αποτέλεσμα έλλειψης Mn.
• Να χρησιμοποιούμε mineral mix βοοειδών ή αιγών στα πρόβατα.
• Να αντιμετωπίζουμε έναν αριθμό ppm ως απόλυτη συνταγή.

Συχνές ερωτήσεις

Πόσο ψευδάργυρο χρειάζονται τα πρόβατα;

Ως γενικό εύρος αναφοράς χρησιμοποιούνται περίπου 20–33 ppm Zn στη ξηρά ουσία. Η πραγματική ανάγκη εξαρτάται από το παραγωγικό στάδιο και το συνολικό σιτηρέσιο.

Γιατί χρειάζονται κοβάλτιο αφού χρειάζονται βιταμίνη B12;

Επειδή τα μικρόβια της μεγάλης κοιλίας χρησιμοποιούν το Co για να συνθέσουν βιταμίνη B12. Χωρίς επαρκές Co, η φυσιολογική παραγωγή B12 μειώνεται.

Ποιο είναι το χαρακτηριστικό σύμπτωμα έλλειψης ιωδίου;

Η βρογχοκήλη είναι ένα από τα κλασικά σημεία, αλλά η ανεπάρκεια μπορεί επίσης να προκαλέσει σημαντικά αναπαραγωγικά προβλήματα και να επηρεάσει τα νεογέννητα αρνιά.

Τι σχέση έχει το μαγγάνιο με την αναπαραγωγή;

Το Mn συμμετέχει στη φυσιολογική ανάπτυξη και λειτουργία του αναπαραγωγικού συστήματος. Σοβαρή ανεπάρκεια μπορεί να επηρεάσει την ήβη, την ωοθυλακιορρηξία, τη γονιμότητα και την ανάπτυξη του εμβρύου.

Χρειάζονται όλα τα πρόβατα συμπλήρωμα μαγγανίου;

Όχι απαραίτητα. Πολλές δίαιτες παρέχουν επαρκές Mn. Η ανάγκη για συμπλήρωμα πρέπει να αξιολογείται με βάση τις ζωοτροφές και το συνολικό mineral mix.

Μπορώ να δίνω πολλά διαφορετικά mineral supplements μαζί;

Δεν είναι καλή πρακτική χωρίς υπολογισμό της συνολικής πρόσληψης. Μπορεί να δημιουργηθούν υπερβολές ή ανισορροπίες σε άλλα στοιχεία.

Συμπέρασμα

Ο ψευδάργυρος, το κοβάλτιο, το ιώδιο και το μαγγάνιο απαιτούνται σε πολύ μικρές ποσότητες, αλλά συμμετέχουν σε βασικές λειτουργίες του οργανισμού.

Για σωστή διαχείριση πρέπει να γνωρίζουμε:

• τι παρέχουν οι βασικές ζωοτροφές,
• τι περιέχει το mineral mix,
• ποια είναι η πραγματική κατανάλωση του κοπαδιού,
• αν υπάρχουν αλληλεπιδράσεις που επηρεάζουν τη βιοδιαθεσιμότητα,
• και αν τα συμπτώματα επιβεβαιώνονται με σωστή διάγνωση.

Κρατήστε αυτό:

Τα ιχνοστοιχεία δεν χρειάζονται σε μεγάλες ποσότητες — χρειάζονται όμως στη σωστή ποσότητα και στη σωστή ισορροπία.

Δεν διορθώνουμε ένα κοπάδι προσθέτοντας τυχαία μέταλλα. Ελέγχουμε πρώτα το σιτηρέσιο και χρησιμοποιούμε mineral mix σχεδιασμένο ειδικά για πρόβατα. Η αξιολόγηση αυτή χρειάζεται να γίνεται μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο των μετάλλων, βιταμινών και ιχνοστοιχείων στα πρόβατα, επειδή οι μεταξύ τους αλληλεπιδράσεις επηρεάζουν την πραγματική διαθεσιμότητα.

Σημείωση: Οι αριθμητικές τιμές του άρθρου είναι ενδεικτικά επίπεδα διατροφικών απαιτήσεων στη βάση ξηράς ουσίας. Δεν αποτελούν εξατομικευμένη δοσολογία συμπληρώματος ή θεραπευτική οδηγία.

Read more »

Σελήνιο και βιταμίνη Ε στα πρόβατα

Το σελήνιο (Se) και η βιταμίνη E αποτελούν δύο από τα σημαντικότερα συστατικά του αντιοξειδωτικού συστήματος των προβάτων.

Δρουν με διαφορετικούς αλλά συμπληρωματικούς μηχανισμούς για να προστατεύουν τα κύτταρα και ιδιαίτερα τις μυϊκές ίνες από οξειδωτικές βλάβες.

Η σημασία τους είναι ιδιαίτερα μεγάλη στα νεογέννητα και γρήγορα αναπτυσσόμενα αρνιά, επειδή σοβαρή ανεπάρκεια μπορεί να οδηγήσει σε διατροφική μυϊκή δυστροφία, γνωστή και ως νόσος των λευκών μυών.

Κρατήστε από την αρχή:

Το σελήνιο είναι απαραίτητο, αλλά το περιθώριο ανάμεσα στην ανεπάρκεια και την υπερβολική πρόσληψη είναι σχετικά μικρό.

Δεν χορηγούμε Se «για καλό και για κακό».

Γιατί χρειάζονται σελήνιο τα πρόβατα;

Το σελήνιο αποτελεί συστατικό σημαντικών σεληνοπρωτεϊνών και ενζύμων, μεταξύ των οποίων η γλουταθειονική υπεροξειδάση.

Οι ουσίες αυτές βοηθούν στην προστασία των κυττάρων από βλάβες που προκαλούνται από τις ελεύθερες ρίζες και άλλες οξειδωτικές ενώσεις.

Το σελήνιο είναι σημαντικό για:

• την προστασία των κυτταρικών μεμβρανών,
• τη φυσιολογική λειτουργία των μυών,
• τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος,
• την ανάπτυξη των αρνιών,
• την αναπαραγωγή,
• και τον μεταβολισμό των θυρεοειδικών ορμονών.

Τι κάνει η βιταμίνη E;

Η βιταμίνη E είναι ένα σημαντικό λιποδιαλυτό αντιοξειδωτικό.

Βρίσκεται κυρίως στις κυτταρικές μεμβράνες και βοηθά στην προστασία των λιπιδίων από οξειδωτική καταστροφή.

Στη φυσιολογία του ζώου λειτουργεί στενά μαζί με το σελήνιο. Για αυτό η ανεπάρκεια του ενός μπορεί να επιδεινώσει τα προβλήματα που προκαλεί η ανεπάρκεια του άλλου.

Πόσο σελήνιο χρειάζεται ένα πρόβατο;

Η απαίτηση εξαρτάται από το παραγωγικό στάδιο, την πρόσληψη τροφής και τη συνολική περιεκτικότητα του σιτηρεσίου.

Γενικό επίπεδο αναφοράς:

περίπου 0,3 ppm Se
ή 0,3 mg/kg ξηράς ουσίας

Η τιμή αυτή αποτελεί γενικό διατροφικό επίπεδο αναφοράς και όχι οδηγία για ανεξέλεγκτη συμπληρωματική χορήγηση.

Προσοχή:

Το πόσο Se χρειάζεται να προστεθεί δεν μπορεί να αποφασιστεί μόνο από έναν πίνακα. Χρειάζεται να γνωρίζουμε τι παρέχουν ήδη οι ζωοτροφές, το mineral mix και οι υπόλοιπες πηγές.

Από πού παίρνουν σελήνιο τα πρόβατα;

Η περιεκτικότητα των ζωοτροφών σε Se εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το έδαφος στο οποίο αναπτύχθηκαν τα φυτά.

Για αυτό δύο φαινομενικά ίδιες ζωοτροφές μπορεί να έχουν πολύ διαφορετική περιεκτικότητα σε σελήνιο αν προέρχονται από διαφορετικές περιοχές.

Πηγές Se μπορεί να είναι:

• οι φυσικές ζωοτροφές,
• ειδικά mineral mixes για πρόβατα,
• εμπλουτισμένες ζωοτροφές,
• και, σε ειδικές περιπτώσεις, κατάλληλα κτηνιατρικά σκευάσματα.

Ποιες ζωοτροφές παρέχουν βιταμίνη E;

Οι καλύτερες φυσικές πηγές βιταμίνης E είναι οι φρέσκες πράσινες ζωοτροφές.

Υψηλές ποσότητες μπορεί να υπάρχουν σε:

• πράσινη βοσκή,
• χλωρά χόρτα,
• καλής ποιότητας φρέσκα φυτικά υλικά,
• και το φύτρο των σπόρων.

Η βιταμίνη E όμως δεν είναι ιδιαίτερα σταθερή.

Η συγκέντρωσή της μειώνεται καθώς οι ζωοτροφές:

• αποθηκεύονται για μεγάλο χρονικό διάστημα,
• οξειδώνονται,
• υποβαθμίζονται,
• ή προέρχονται από ξηρασία και χαμηλής ποιότητας χορτονομή.

Πρακτικά:

Πρόβατα σε καλή πράσινη βοσκή συνήθως έχουν πολύ καλύτερη φυσική πρόσληψη βιταμίνης E από ζώα που διατρέφονται για μεγάλο διάστημα με παλιό, ξερό ή κακής ποιότητας σανό.

Τι είναι η νόσος των λευκών μυών;

Η νόσος των λευκών μυών, ή διατροφική μυϊκή δυστροφία, είναι εκφυλιστική βλάβη των σκελετικών και/ή καρδιακών μυών.

Συνδέεται κυρίως με ανεπάρκεια σεληνίου και/ή βιταμίνης E.

Τα νεαρά και γρήγορα αναπτυσσόμενα αρνιά είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα.

Η Merck αναφέρει ότι συχνά οι μητέρες έχουν καταναλώσει δίαιτα χαμηλή σε Se κατά την εγκυμοσύνη, με αποτέλεσμα τα αρνιά να γεννιούνται με ανεπαρκή αποθέματα.

Γιατί ονομάζεται «νόσος των λευκών μυών»;

Η ονομασία προέρχεται από τις χαρακτηριστικές λευκές ή ωχρές γραμμώσεις που μπορεί να εμφανίζονται στους προσβεβλημένους μύες.

Οι αλλοιώσεις αυτές οφείλονται σε εκφύλιση, νέκρωση και σε χρόνιες περιπτώσεις ασβεστοποίηση των μυϊκών ινών.

Μπορούν να προσβληθούν:

• οι σκελετικοί μύες,
• το διάφραγμα,
• και ο καρδιακός μυς.

Ποια είναι τα συμπτώματα στα αρνιά;

Η εικόνα εξαρτάται από το ποιοι μύες προσβάλλονται περισσότερο.

Όταν κυριαρχεί η προσβολή των σκελετικών μυών μπορεί να εμφανιστούν:

• αδυναμία,
• δυσκολία στο να σηκωθεί το αρνί,
• δυσκαμψία,
• ιδιαίτερη αδυναμία στα οπίσθια άκρα,
• τοξωτή στάση της ράχης,
• δυσκολία στη βάδιση,
• και μειωμένη ικανότητα θηλασμού.

Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστεί αναπνευστική δυσχέρεια όταν προσβάλλονται το διάφραγμα και οι αναπνευστικοί μύες.

Τι γίνεται όταν προσβάλλεται η καρδιά;

Η καρδιακή μορφή είναι ιδιαίτερα σοβαρή.

Τα αρνιά μπορεί να εμφανίσουν:

• έντονη αδυναμία,
• δύσπνοια,
• ταχυκαρδία ή αρρυθμίες,
• κατάρρευση,
• ή αιφνίδιο θάνατο.

Κτηνιατρικό επείγον:

Νεογέννητο ή νεαρό αρνί με έντονη αδυναμία, δυσκαμψία, δυσκολία να σηκωθεί ή αναπνευστική δυσχέρεια χρειάζεται άμεση κτηνιατρική αξιολόγηση.

Η καρδιακή μορφή μπορεί να εξελιχθεί πολύ γρήγορα και να προκαλέσει αιφνίδιο θάνατο.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Τα συμπτώματα από μόνα τους δεν αρκούν για ασφαλή διάγνωση.

Η διερεύνηση μπορεί να περιλαμβάνει:

• ιστορικό διατροφής και προέλευσης ζωοτροφών,
• μέτρηση Se στο αίμα,
• έλεγχο ενζύμων που αυξάνονται σε μυϊκή βλάβη, όπως CK, AST και LDH,
• μέτρηση βιταμίνης E,
• και σε ορισμένες περιπτώσεις εξέταση ηπατικού ή άλλου ιστού.

Η Merck αναφέρει ότι η κατάσταση Se μπορεί να αξιολογηθεί εύκολα με εξέταση ολικού αίματος.

Θεραπεύεται η νόσος των λευκών μυών;

Η αντιμετώπιση εξαρτάται από τη βαρύτητα και το αν προσβάλλονται κυρίως οι σκελετικοί ή οι καρδιακοί μύες.

Μπορεί να χρησιμοποιηθούν κατάλληλα κτηνιατρικά σκευάσματα σεληνίου και/ή βιταμίνης E μαζί με υποστηρικτική θεραπεία.

Η καρδιακή μορφή μπορεί να έχει δυσμενή πρόγνωση ακόμη και με θεραπεία.

Ιδιαίτερη προσοχή:

Τα ενέσιμα σκευάσματα σεληνίου δεν είναι αθώα. Η υπερδοσολογία μπορεί να προκαλέσει τοξικότητα από σελήνιο.

Η χορήγηση πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τις οδηγίες του εγκεκριμένου προϊόντος και με κτηνιατρική καθοδήγηση.

Πώς προλαμβάνεται η ανεπάρκεια;

Η πρόληψη εξαρτάται από την πραγματική κατάσταση της εκτροφής.

Μπορεί να περιλαμβάνει:

• κατάλληλο mineral mix ειδικά για πρόβατα,
• επαρκή Se στο συνολικό σιτηρέσιο,
• καλής ποιότητας πράσινες ζωοτροφές για βιταμίνη E,
• σωστή αποθήκευση των ζωοτροφών,
• έλεγχο των προβατίνων πριν από την περίοδο τοκετών όταν υπάρχει ιστορικό προβλημάτων,
• και εργαστηριακό έλεγχο σε περιοχές ή κοπάδια υψηλού κινδύνου.

Γιατί η κατάσταση της προβατίνας έχει σημασία για το αρνί;

Το έμβρυο εξαρτάται από τη μητέρα για την παροχή Se κατά την εγκυμοσύνη.

Αν η προβατίνα έχει σοβαρή ανεπάρκεια, το αρνί μπορεί να γεννηθεί με χαμηλά αποθέματα και μεγαλύτερο κίνδυνο μυϊκής δυστροφίας.

Για αυτό η πρόληψη δεν ξεκινά μετά τη γέννηση του αρνιού αλλά από τη σωστή διατροφή της προβατίνας πριν και κατά την εγκυμοσύνη. Μετά τη γέννηση, η συνέχεια αυτής της πρόληψης είναι η άμεση φροντίδα που περιγράφεται στη διατροφή του νεογέννητου αρνιού.

Μπορεί να δοθεί υπερβολικό σελήνιο;

Ναι.

Το Se είναι χαρακτηριστικό στοιχείο με σχετικά στενό περιθώριο ανάμεσα στην ανάγκη και την υπερβολική πρόσληψη.

Η Merck αναφέρει ότι επίπεδα περίπου 7–10 ppm ή περισσότερο μπορεί να γίνουν τοξικά.

Η οξεία ή χρόνια δηλητηρίαση μπορεί να προκαλέσει:

• μειωμένη όρεξη,
• κατάπτωση,
• προβλήματα στο τρίχωμα ή στο μαλλί,
• βλάβες στις οπλές,
• χωλότητα,
• και σε σοβαρές περιπτώσεις σοβαρή συστηματική νόσο.

Για αυτό δεν είναι ασφαλές να χρησιμοποιούνται ταυτόχρονα πολλές διαφορετικές πηγές Se χωρίς να γνωρίζουμε τη συνολική πρόσληψη.

Μπορεί να δοθεί υπερβολική βιταμίνη E;

Η βιταμίνη E έχει γενικά μεγαλύτερο περιθώριο ασφάλειας από το σελήνιο, αλλά και εδώ δεν υπάρχει λόγος για αυθαίρετη υπερβολική χορήγηση.

Η συμπλήρωση πρέπει να βασίζεται στις πραγματικές ανάγκες και στη σύνθεση των ζωοτροφών.

Συχνά λάθη

• Να θεωρούμε ότι κάθε αδύναμο αρνί έχει έλλειψη Se.
• Να χορηγούμε ενέσιμο Se χωρίς να γνωρίζουμε αν υπάρχει πραγματική ανάγκη.
• Να αγνοούμε τη βιταμίνη E επειδή εξετάζουμε μόνο το σελήνιο.
• Να θεωρούμε ότι παλιός σανός έχει την ίδια βιταμίνη E με φρέσκια πράσινη βοσκή.
• Να χρησιμοποιούμε πολλές διαφορετικές πηγές Se ταυτόχρονα.
• Να θεωρούμε ότι επειδή το Se είναι απαραίτητο, περισσότερη ποσότητα είναι καλύτερη.
• Να προσπαθούμε να αντιμετωπίσουμε καρδιακή ή σοβαρή μυϊκή μορφή χωρίς άμεση κτηνιατρική βοήθεια.

Συχνές ερωτήσεις

Πόσο σελήνιο χρειάζονται τα πρόβατα;

Ως γενικό επίπεδο αναφοράς χρησιμοποιούνται περίπου 0,3 ppm Se στη ξηρά ουσία. Αυτό δεν αποτελεί δοσολογία συμπληρώματος.

Ποια πρόβατα κινδυνεύουν περισσότερο;

Ιδιαίτερο κίνδυνο έχουν τα νεογέννητα και τα γρήγορα αναπτυσσόμενα αρνιά, ειδικά όταν οι μητέρες τους είχαν χαμηλή πρόσληψη Se κατά την εγκυμοσύνη.

Η πράσινη βοσκή παρέχει βιταμίνη E;

Ναι. Οι πράσινες ζωοτροφές είναι από τις σημαντικότερες φυσικές πηγές βιταμίνης E. Η συγκέντρωσή της μειώνεται όμως με την αποθήκευση και την υποβάθμιση της χορτονομής.

Είναι ασφαλές να δίνω ενέσιμο σελήνιο προληπτικά;

Δεν πρέπει να θεωρείται αυτόματα ασφαλές. Το σελήνιο έχει σχετικά στενό περιθώριο ασφάλειας και η λανθασμένη δοσολογία μπορεί να προκαλέσει τοξικότητα.

Η νόσος των λευκών μυών είναι πάντα από έλλειψη σεληνίου;

Συνδέεται με ανεπάρκεια Se και/ή βιταμίνης E. Το σελήνιο φαίνεται να αποτελεί συχνότερα τον σημαντικότερο παράγοντα, αλλά η κατάσταση πρέπει να αξιολογείται συνολικά.

Συμπέρασμα

Το σελήνιο και η βιταμίνη E συνεργάζονται για να προστατεύουν τα κύτταρα και τους μυς των προβάτων από οξειδωτικές βλάβες.

Για σωστή διαχείριση πρέπει να γνωρίζουμε:

• αν η περιοχή και οι ζωοτροφές παρέχουν επαρκές Se,
• ποια είναι η κατάσταση των προβατίνων πριν από τον τοκετό,
• πόση βιταμίνη E παρέχουν οι ζωοτροφές,
• τι περιέχει το mineral mix,
• και αν υπάρχουν πραγματικές ενδείξεις ανεπάρκειας.

Κρατήστε αυτό:

Η νόσος των λευκών μυών μπορεί να προληφθεί όταν η διατροφή είναι σωστά ισορροπημένη.

Αλλά το σελήνιο δεν είναι στοιχείο για αυθαίρετη συμπλήρωση: η ανεπαρκής ποσότητα δημιουργεί πρόβλημα, αλλά και η υπερβολική μπορεί να γίνει τοξική. Η θέση του σεληνίου και της βιταμίνης Ε στο συνολικό σιτηρέσιο αποσαφηνίζεται στον οδηγό μετάλλων και βιταμινών για τα πρόβατα.

Σημείωση: Οι αριθμητικές τιμές του άρθρου είναι ενδεικτικές και χρησιμοποιούνται για εκπαιδευτικούς σκοπούς. Δεν αποτελούν εξατομικευμένη σύσταση συμπληρωματικής χορήγησης ή θεραπευτική οδηγία.

Read more »

Μαγνήσιο στα πρόβατα: ανάγκες και έλλειψη

Το μαγνήσιο (Mg) είναι ένα απαραίτητο μακροστοιχείο στη διατροφή των προβάτων. Συμμετέχει στη δομή των οστών, αλλά ο σημαντικότερος πρακτικός του ρόλος σχετίζεται με τη φυσιολογική λειτουργία των νεύρων, των μυών και πολλών ενζυμικών συστημάτων.

Η σοβαρή έλλειψη μαγνησίου μπορεί να προκαλέσει υπομαγνησιαιμία και την επικίνδυνη κατάσταση που είναι γνωστή ως υπομαγνησιαιμική τετανία ή τετανία βοσκής.

Σε αντίθεση με το ασβέστιο, ο οργανισμός του προβάτου δεν διαθέτει εύκολα κινητοποιήσιμα αποθέματα μαγνησίου που μπορούν να καλύψουν γρήγορα μια ξαφνική έλλειψη. Για αυτό στα ζώα υψηλού κινδύνου έχει ιδιαίτερη σημασία η συνεχής επαρκής πρόσληψη.

Κρατήστε από την αρχή:

Δεν αρκεί να γνωρίζουμε πόσο μαγνήσιο περιέχει μια ζωοτροφή. Η απορρόφηση του Mg στη μεγάλη κοιλία μπορεί να επηρεαστεί από άλλα συστατικά του σιτηρεσίου, ιδιαίτερα από υψηλές συγκεντρώσεις καλίου.

Γιατί χρειάζονται μαγνήσιο τα πρόβατα;

Το μαγνήσιο συμμετέχει σε πολλές λειτουργίες του οργανισμού.

Είναι σημαντικό για:

• τη φυσιολογική λειτουργία του νευρικού συστήματος,
• τη μυϊκή λειτουργία,
• τη λειτουργία πολλών ενζύμων,
• τον ενεργειακό μεταβολισμό,
• τη φυσιολογική λειτουργία των κυττάρων,
• και τη δομή των οστών.

Η συγκέντρωση μαγνησίου στο αίμα πρέπει να διατηρείται μέσα σε σχετικά στενά όρια. Όταν μειωθεί σημαντικά, το νευρικό και μυϊκό σύστημα γίνεται υπερδιεγέρσιμο και μπορεί να εμφανιστούν σπασμοί και τετανία.

Πόσο μαγνήσιο χρειάζεται ένα πρόβατο;

Οι ανάγκες μεταβάλλονται ανάλογα με το παραγωγικό στάδιο, το σωματικό βάρος, την πρόσληψη ξηράς ουσίας και τη σύνθεση του συνολικού σιτηρεσίου.

Ως γενικό εύρος αναφοράς, οι απαιτήσεις των προβάτων σε μαγνήσιο κυμαίνονται περίπου από:

0,12% έως 0,18% Mg
στη βάση ξηράς ουσίας του συνολικού σιτηρεσίου

Οι ανάγκες και κυρίως ο κίνδυνος εμφάνισης προβλημάτων αυξάνονται πρακτικά σε περιόδους κατά τις οποίες:

• οι προβατίνες βρίσκονται σε γαλακτοπαραγωγή,
• η πρόσληψη τροφής μειώνεται,
• τα ζώα μεταφέρονται απότομα σε πλούσια χλωρή βλάστηση,
• ή η απορρόφηση του μαγνησίου μειώνεται λόγω της σύνθεσης του βοσκότοπου ή του σιτηρεσίου.

Προσοχή:

Το 0,12–0,18% αποτελεί γενικό εύρος αναφοράς και όχι συνταγή χορήγησης. Η πραγματική διαθεσιμότητα του Mg εξαρτάται και από την απορρόφησή του.

Ποιες ζωοτροφές παρέχουν μαγνήσιο;

Το μαγνήσιο υπάρχει σε πολλές φυτικές ζωοτροφές, αλλά η συγκέντρωσή του μπορεί να μεταβάλλεται σημαντικά.

Οι χορτονομές ψυχανθών, όπως η μηδική και τα τριφύλλια, είναι συνήθως σχετικά καλές πηγές μαγνησίου.

Αντίθετα, ορισμένες αγρωστώδεις χορτονομές, ιδιαίτερα όταν βρίσκονται σε ταχεία ανάπτυξη, μπορεί να περιέχουν χαμηλότερα επίπεδα διαθέσιμου Mg.

Το Penn State επισημαίνει ότι πολλά ψυχανθή συχνά περιέχουν πάνω από 0,20% Mg στη ξηρά ουσία, ενώ ορισμένα αγρωστώδη μπορεί να βρίσκονται κοντά ή κάτω από τις ανάγκες των ζώων.

Τι είναι η υπομαγνησιαιμία;

Υπομαγνησιαιμία σημαίνει ότι η συγκέντρωση μαγνησίου στο αίμα έχει πέσει κάτω από τα φυσιολογικά επίπεδα.

Όταν η πτώση γίνει σοβαρή, μπορεί να εμφανιστεί υπομαγνησιαιμική τετανία, γνωστή και ως τετανία βοσκής.

Πρόκειται για οξεία μεταβολική διαταραχή που χαρακτηρίζεται από αυξημένη νευρομυϊκή διεγερσιμότητα και μπορεί να εξελιχθεί πολύ γρήγορα.

Η Merck αναφέρει ότι στα πρόβατα τα κλινικά συμπτώματα εμφανίζονται συνήθως όταν η σοβαρή υπομαγνησιαιμία συνυπάρχει και με χαμηλό ασβέστιο στο αίμα.

Γιατί εμφανίζεται συχνά σε χλωρούς βοσκότοπους;

Το πρόβλημα δεν είναι απλώς ότι «το χλωρό χόρτο δεν έχει μαγνήσιο».

Ο κίνδυνος μπορεί να αυξηθεί όταν συνδυάζονται:

• χαμηλή συγκέντρωση Mg στη χορτονομή,
• ταχεία ανάπτυξη της βλάστησης,
• υψηλή συγκέντρωση καλίου (K),
• υψηλή πρόσληψη αζώτου,
• χαμηλή πρόσληψη τροφής,
• και υψηλές ανάγκες του ζώου, όπως κατά τη γαλακτοπαραγωγή.

Το υψηλό κάλιο στη μεγάλη κοιλία μπορεί να μειώσει την αποτελεσματικότητα της απορρόφησης του μαγνησίου.

Ιδιαίτερος κίνδυνος:

Χλωροί, ταχέως αναπτυσσόμενοι βοσκότοποι που έχουν δεχθεί έντονη λίπανση με κάλιο ή/και άζωτο μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο υπομαγνησιαιμίας.

Ποια πρόβατα κινδυνεύουν περισσότερο;

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται:

• οι προβατίνες σε γαλακτοπαραγωγή,
• ζώα που μεταφέρονται απότομα σε πλούσια χλωρή βοσκή,
• ζώα με μειωμένη πρόσληψη τροφής,
• ζώα που εκτίθενται σε ψύχος, κακοκαιρία ή άλλο στρες,
• και κοπάδια που βόσκουν σε αγρωστώδη με υψηλό K και χαμηλό Mg.

Η γαλακτοπαραγωγή αυξάνει τον κίνδυνο επειδή σημαντική ποσότητα Mg χάνεται μέσω του γάλακτος και οι απαιτήσεις του ζώου είναι αυξημένες. Η κάλυψη αυτών των αυξημένων απαιτήσεων πρέπει να εντάσσεται στη συνολική διατροφή της προβατίνας στη γαλουχία.

Ποια είναι τα συμπτώματα της τετανίας βοσκής;

Η κατάσταση μπορεί να εξελιχθεί μέσα σε λίγες ώρες.

Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν:

• έντονη νευρικότητα,
• υπερευαισθησία σε ήχους ή απότομες κινήσεις,
• αστάθεια,
• δύσκαμπτο βάδισμα,
• μυϊκό τρόμο,
• μυϊκούς σπασμούς,
• πτώση του ζώου στο έδαφος,
• έντονες κινήσεις των άκρων ή σπασμούς,
• δυσκολία στην αναπνοή,
• και σε βαριές περιπτώσεις θάνατο.

Σε ορισμένες περιπτώσεις η εξέλιξη είναι τόσο γρήγορη ώστε το ζώο μπορεί να βρεθεί νεκρό χωρίς να έχουν παρατηρηθεί προηγουμένως εμφανή συμπτώματα.

Επείγον:

Η υπομαγνησιαιμική τετανία είναι κτηνιατρικό επείγον. Ζώο με έντονη νευρικότητα, τρόμο, σπασμούς ή κατάκλιση χρειάζεται άμεση αντιμετώπιση.

Η καθυστέρηση ακόμη και λίγων ωρών μπορεί να αποβεί μοιραία.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η διάγνωση βασίζεται στον συνδυασμό:

• του ιστορικού βόσκησης και διατροφής,
• των κλινικών συμπτωμάτων,
• της εργαστηριακής μέτρησης μαγνησίου,
• και της ανταπόκρισης στην κατάλληλη θεραπεία.

Επειδή η υπομαγνησιαιμία μπορεί να συνυπάρχει με υπασβεστιαιμία, η κλινική εικόνα δεν πρέπει να αξιολογείται απομονωμένα. Για τον ίδιο λόγο, η εκτίμηση πρέπει να εντάσσεται στις συνολικές ανάγκες των προβάτων σε μέταλλα και όχι να περιορίζεται μόνο στο Mg.

Πώς αντιμετωπίζεται;

Η θεραπεία απαιτεί άμεση αποκατάσταση του μαγνησίου και συχνά ταυτόχρονα του ασβεστίου.

Η Merck αναφέρει ότι χρησιμοποιούνται κατάλληλα σκευάσματα Mg και Ca με παρεντερική χορήγηση, ανάλογα με την περίπτωση.

Η χορήγηση αυτών των διαλυμάτων, ιδιαίτερα ενδοφλεβίως, πρέπει να γίνεται με κτηνιατρική καθοδήγηση.

Μετά την αρχική αποκατάσταση το ζώο παραμένει σε κίνδυνο υποτροπής αν δεν διορθωθεί η αιτία του προβλήματος.

Πρόληψη: το σημαντικότερο κομμάτι

Η τετανία βοσκής είναι πολύ πιο εύκολο να προληφθεί παρά να αντιμετωπιστεί αφού εμφανιστούν σοβαρά συμπτώματα.

Στα κοπάδια υψηλού κινδύνου χρειάζεται:

• παρακολούθηση της ποιότητας και της σύνθεσης της χορτονομής,
• αποφυγή απότομης μετάβασης σε πολύ χλωρή νεαρή βοσκή,
• επαρκής πρόσληψη ξηράς ουσίας,
• πρόσβαση σε κατάλληλη χονδροειδή τροφή,
• έλεγχος της λίπανσης των βοσκοτόπων, ιδιαίτερα με K και N,
• και, όταν υπάρχει κίνδυνος, κατάλληλη συμπληρωματική παροχή μαγνησίου.

Η Merck επισημαίνει ότι στα ζώα που βρίσκονται σε περίοδο κινδύνου το Mg πρέπει να παρέχεται καθημερινά, επειδή δεν υπάρχουν μεγάλα εύκολα διαθέσιμα αποθέματα στον οργανισμό.

Μπορεί να χρησιμοποιηθεί οξείδιο του μαγνησίου;

Το οξείδιο του μαγνησίου (MgO) είναι μία από τις συνηθέστερες πηγές συμπληρωματικού μαγνησίου.

Μπορεί να περιλαμβάνεται σε ορυκτά μίγματα ή να χρησιμοποιείται με άλλους τρόπους σε περιόδους αυξημένου κινδύνου.

Ωστόσο τα άλατα μαγνησίου δεν είναι πάντα ιδιαίτερα εύγευστα και η πραγματική κατανάλωσή τους πρέπει να παρακολουθείται.

Πρακτικό σημείο:

Το να υπάρχει ένα mineral mix στο χωράφι δεν σημαίνει ότι κάθε πρόβατο καταναλώνει αρκετό Mg. Η πραγματική κατανάλωση πρέπει να ελέγχεται.

Τι σχέση έχει το κάλιο με το μαγνήσιο;

Η σχέση αυτή είναι μία από τις σημαντικότερες στην τετανία βοσκής.

Υψηλές συγκεντρώσεις καλίου (K) στη χορτονομή μπορούν να μειώσουν την απορρόφηση Mg από τη μεγάλη κοιλία.

Για αυτό ένας βοσκότοπος μπορεί να περιέχει κάποια ποσότητα Mg αλλά τα ζώα να μην μπορούν να το αξιοποιήσουν αποτελεσματικά.

Η έντονη καλιούχος λίπανση μπορεί να αυξήσει ακόμη περισσότερο τον κίνδυνο όταν συνδυάζεται με ταχέως αναπτυσσόμενη χλόη.

Τι σχέση έχει το άζωτο;

Η υψηλή αζωτούχος λίπανση μπορεί να αυξήσει την ταχύτητα ανάπτυξης του χόρτου και να επηρεάσει τη συγκέντρωση και την αξιοποίηση του Mg.

Δεν είναι επομένως σωστό να λέμε απλώς ότι «το άζωτο προκαλεί έλλειψη μαγνησίου».

Πρόκειται για συνδυασμό παραγόντων που περιλαμβάνει τη σύνθεση της χορτονομής, το K, το Mg, την πρόσληψη τροφής και τις ανάγκες του ζώου.

Μπορεί να δοθεί υπερβολικό μαγνήσιο;

Ναι, αν και στις συνηθισμένες πρακτικές συνθήκες η έλλειψη και η μειωμένη απορρόφηση αποτελούν συχνότερο πρακτικό πρόβλημα.

Δεν θα χρησιμοποιούμε το παλιό όριο «πάνω από 0,8% = τοξικότητα» ως καθολικό κανόνα, επειδή η ασφαλής πρόσληψη εξαρτάται από τη μορφή του Mg, το συνολικό σιτηρέσιο, το νερό και τη φυσιολογική κατάσταση του ζώου.

Η αυθαίρετη υπερβολική συμπληρωματική χορήγηση δεν έχει όφελος και μπορεί να οδηγήσει σε διατροφικές ή πεπτικές διαταραχές.

Συχνά λάθη

• Να θεωρούμε ότι κάθε χλωρός βοσκότοπος είναι πλούσιος σε διαθέσιμο Mg.
• Να κοιτάμε μόνο το Mg και να αγνοούμε το υψηλό K της χορτονομής.
• Να θεωρούμε ότι το άζωτο από μόνο του προκαλεί τετανία βοσκής.
• Να δίνουμε ένα mineral mix χωρίς να ελέγχουμε πόσο πραγματικά καταναλώνουν τα ζώα.
• Να περιμένουμε να εμφανιστούν σπασμοί πριν λάβουμε προληπτικά μέτρα.
• Να αγνοούμε τη μειωμένη πρόσληψη τροφής λόγω ψύχους, μεταφοράς ή άλλου στρες.
• Να προσπαθούμε να αντιμετωπίσουμε μόνοι μας ζώο με σοβαρή τετανία.

Συχνές ερωτήσεις

Ποιες ζωοτροφές έχουν περισσότερο μαγνήσιο;

Οι χορτονομές ψυχανθών, όπως η μηδική και τα τριφύλλια, είναι γενικά καλές πηγές Mg. Οι πραγματικές συγκεντρώσεις όμως διαφέρουν ανάλογα με το φυτό, το έδαφος, τη λίπανση και το στάδιο ανάπτυξης.

Γιατί η τετανία εμφανίζεται συχνά την άνοιξη;

Η νεαρή, ταχέως αναπτυσσόμενη χλόη μπορεί να έχει χαμηλότερη συγκέντρωση διαθέσιμου Mg και υψηλή συγκέντρωση K. Ο συνδυασμός αυτός μπορεί να μειώσει την απορρόφηση του μαγνησίου.

Κινδυνεύουν περισσότερο οι προβατίνες που θηλάζουν;

Ναι. Η γαλακτοπαραγωγή αυξάνει τις απώλειες και τις ανάγκες σε Mg και γι’ αυτό οι θηλάζουσες προβατίνες είναι ομάδα αυξημένου κινδύνου.

Μπορώ να προλάβω το πρόβλημα μόνο με ορυκτό μίγμα;

Όχι απαραίτητα. Πρέπει να γνωρίζουμε αν το μίγμα περιέχει αρκετό Mg, αν τα ζώα το καταναλώνουν πραγματικά και αν υπάρχουν άλλοι παράγοντες του σιτηρεσίου που μειώνουν την απορρόφησή του.

Η τετανία βοσκής είναι επείγον περιστατικό;

Ναι. Μπορεί να εξελιχθεί ταχύτατα και να προκαλέσει θάνατο μέσα σε λίγες ώρες. Ζώο με ύποπτα συμπτώματα χρειάζεται άμεση κτηνιατρική αντιμετώπιση.

Συμπέρασμα

Το μαγνήσιο είναι απαραίτητο για τη φυσιολογική λειτουργία των νεύρων και των μυών και η σοβαρή ανεπάρκειά του μπορεί να οδηγήσει σε μία από τις πιο οξείες μεταβολικές διαταραχές των μηρυκαστικών.

Για σωστή πρόληψη πρέπει να εξετάζουμε:

• την πραγματική συγκέντρωση Mg στις ζωοτροφές,
• την πρόσληψη ξηράς ουσίας,
• την περιεκτικότητα της χορτονομής σε K,
• τη λίπανση του βοσκότοπου,
• το παραγωγικό στάδιο των ζώων,
• και την πραγματική κατανάλωση του συμπληρώματος.

Κρατήστε αυτό:

Η τετανία βοσκής δεν είναι απλώς πρόβλημα «λίγου μαγνησίου».

Είναι αποτέλεσμα της σχέσης ανάμεσα στο Mg της τροφής, την απορρόφησή του, το κάλιο, την πρόσληψη και τις αυξημένες ανάγκες του ζώου.

Σημείωση: Οι αριθμητικές τιμές του άρθρου είναι ενδεικτικές και χρησιμοποιούνται για εκπαιδευτικούς σκοπούς. Δεν αποτελούν εξατομικευμένη συνταγή συμπληρωματικής χορήγησης ή θεραπευτική οδηγία.

Read more »

Ασβέστιο στα πρόβατα: ανάγκες και έλλειψη

Το ασβέστιο (Ca) είναι ένα από τα σημαντικότερα μακροστοιχεία στη διατροφή των προβάτων. Είναι περισσότερο γνωστό για τον ρόλο του στην κατασκευή και διατήρηση των οστών, αλλά η λειτουργία του οργανισμού εξαρτάται από αυτό πολύ περισσότερο απ’ όσο δείχνει αυτή η απλή περιγραφή.

Το ασβέστιο συμμετέχει στη μυϊκή συστολή, στη λειτουργία του νευρικού συστήματος, στην πήξη του αίματος, σε κυτταρικές λειτουργίες και στην παραγωγή γάλακτος.

Οι ανάγκες ενός προβάτου δεν είναι σταθερές. Αυξάνονται ιδιαίτερα κατά την ανάπτυξη, προς το τέλος της εγκυμοσύνης και κατά τη γαλακτοπαραγωγή.

Κρατήστε από την αρχή:

Δεν εξετάζουμε μόνο πόσο ασβέστιο υπάρχει στο σιτηρέσιο. Εξετάζουμε ταυτόχρονα τον φώσφορο, τη σχέση Ca:P, τη βιταμίνη D, την ποσότητα τροφής που πραγματικά καταναλώνει το ζώο και το παραγωγικό του στάδιο. Η αξιολόγηση του Ca πρέπει να εντάσσεται στον συνολικό οδηγό μετάλλων και βιταμινών, επειδή εξαρτάται και από τον φώσφορο, τη βιταμίνη D και το παραγωγικό στάδιο.

Γιατί χρειάζονται ασβέστιο τα πρόβατα;

Το μεγαλύτερο μέρος του ασβεστίου του σώματος βρίσκεται στον σκελετό και στα δόντια. Τα οστά όμως δεν αποτελούν απλώς μια στατική «αποθήκη».

Ο οργανισμός μπορεί να κινητοποιεί ασβέστιο από τον σκελετό όταν οι ανάγκες αυξάνονται και η ποσότητα που απορροφάται από τη διατροφή δεν επαρκεί άμεσα.

Το ασβέστιο είναι απαραίτητο για:

• την ανάπτυξη και διατήρηση του σκελετού,
• τη φυσιολογική λειτουργία των μυών,
• τη μετάδοση νευρικών σημάτων,
• την πήξη του αίματος,
• τη λειτουργία πολλών κυτταρικών μηχανισμών,
• την ανάπτυξη του σκελετού των εμβρύων,
• και την παραγωγή γάλακτος.

Πόσο ασβέστιο χρειάζεται ένα πρόβατο;

Δεν υπάρχει μία μοναδική τιμή που να καλύπτει όλα τα πρόβατα.

Οι ανάγκες μεταβάλλονται ανάλογα με:

• το σωματικό βάρος,
• την ηλικία,
• τον ρυθμό ανάπτυξης,
• το στάδιο εγκυμοσύνης,
• τον αριθμό των εμβρύων,
• τη γαλακτοπαραγωγή,
• την πρόσληψη ξηράς ουσίας,
• και τη συνολική σύνθεση του σιτηρεσίου.

Κατηγορία	Τι πρέπει να γνωρίζουμε
Συντήρηση	Οι ανάγκες είναι σχετικά χαμηλότερες.
Αναπτυσσόμενα αρνιά	Το Ca είναι κρίσιμο για τη φυσιολογική ανάπτυξη του σκελετού.
Τελευταία εγκυμοσύνη	Οι ανάγκες αυξάνονται λόγω της έντονης ανάπτυξης του σκελετού των εμβρύων.
Γαλακτοπαραγωγή	Σημαντική ποσότητα Ca αποβάλλεται μέσω του γάλακτος.

Ως γενικό εύρος αναφοράς, οι απαιτήσεις των διαφορετικών κατηγοριών προβάτων μπορεί να κυμαίνονται περίπου από 0,20% έως 0,82% Ca στη βάση ξηράς ουσίας του συνολικού σιτηρεσίου.

Προσοχή:

Το εύρος 0,20–0,82% δεν σημαίνει ότι κάθε πρόβατο πρέπει να παίρνει «κάπου μέσα σε αυτό το ποσοστό». Οι πραγματικές απαιτήσεις καθορίζονται από την κατηγορία και το παραγωγικό στάδιο του ζώου.

Ποιες ζωοτροφές είναι πλούσιες σε ασβέστιο;

Η περιεκτικότητα μιας ζωοτροφής σε ασβέστιο μεταβάλλεται ανάλογα με το είδος του φυτού, το έδαφος, το στάδιο συγκομιδής και την παρτίδα.

Γενικά, καλές πηγές ασβεστίου αποτελούν οι χορτονομές ψυχανθών, όπως η μηδική.

Αντίθετα, οι καρποί των δημητριακών είναι συνήθως σχετικά φτωχοί σε ασβέστιο και πλουσιότεροι σε φώσφορο.

Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους τα σιτηρέσια με μεγάλη συμμετοχή δημητριακών χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή ως προς την ισορροπία Ca και P.

Όταν απαιτείται συμπλήρωση ασβεστίου, μπορούν να χρησιμοποιούνται κατάλληλες ορυκτές πηγές, όπως ανθρακικό ασβέστιο, ενώ το φωσφορικό διασβέστιο παρέχει τόσο ασβέστιο όσο και φώσφορο.

Η επιλογή και η ποσότητα όμως πρέπει να βασίζονται στο συνολικό σιτηρέσιο και όχι στην αυθαίρετη προσθήκη ενός συμπληρώματος.

Ασβέστιο και φώσφορος: γιατί έχει σημασία η σχέση Ca:P;

Το ασβέστιο και ο φώσφορος λειτουργούν στενά μαζί, ιδιαίτερα στον σχηματισμό και τη διατήρηση του σκελετού.

Για αυτό δεν αρκεί να γνωρίζουμε μόνο τη συγκέντρωση του καθενός. Χρειάζεται να εξετάζουμε και τη σχέση ασβεστίου προς φώσφορο (Ca:P) στο συνολικό σιτηρέσιο.

Πρακτικός κανόνας:

Σε πολλά σιτηρέσια προβάτων χρησιμοποιείται ως πρακτικός στόχος μια σχέση Ca:P περίπου 1,5:1 έως 2:1.

Η κατάλληλη σχέση όμως εξαρτάται από την κατηγορία των ζώων και το συνολικό σιτηρέσιο.

Η σχέση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε κριάρια, αρσενικά αρνιά και ευνουχισμένα αρσενικά που καταναλώνουν σημαντικές ποσότητες συμπυκνωμένων ζωοτροφών.

Τα δημητριακά περιέχουν συνήθως περισσότερο φώσφορο σε σχέση με το ασβέστιο. Όταν το Ca:P του συνολικού σιτηρεσίου γίνει πολύ χαμηλό, αυξάνεται ο κίνδυνος σχηματισμού ορισμένων τύπων ουρόλιθων.

Η πρόληψη της ουρολιθίασης δεν εξαρτάται μόνο από το Ca:P. Σημαντικά είναι επίσης η συνολική σύνθεση του σιτηρεσίου, η επαρκής πρόσληψη νερού και η σωστή διαχείριση της διατροφής.

Ποιος είναι ο ρόλος της βιταμίνης D;

Η βιταμίνη D έχει στενή σχέση με τον μεταβολισμό του ασβεστίου και του φωσφόρου.

Συμβάλλει στη φυσιολογική απορρόφηση και χρησιμοποίηση των δύο στοιχείων και επομένως στη διατήρηση της ομοιόστασης του ασβεστίου και στην ανάπτυξη του σκελετού.

Για αυτό μια ανεπάρκεια βιταμίνης D μπορεί να δημιουργήσει πρόβλημα ακόμη και όταν το σιτηρέσιο περιέχει φαινομενικά αρκετό Ca και P.

Έλλειψη ασβεστίου και προβλήματα στα οστά

Μακροχρόνια ανεπαρκής παροχή ή σοβαρή ανισορροπία ασβεστίου, φωσφόρου και βιταμίνης D μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη και τη μεταλλοποίηση του σκελετού.

Στα αναπτυσσόμενα ζώα μπορεί να εμφανιστούν προβλήματα όπως ραχίτιδα, ενώ στα ενήλικα μπορεί να διαταραχθεί η φυσιολογική κατάσταση των οστών.

Δεν πρέπει όμως κάθε χωλότητα ή πρόβλημα ανάπτυξης να αποδίδεται αυτόματα σε έλλειψη ασβεστίου. Απαιτείται αξιολόγηση του συνολικού σιτηρεσίου και, όπου χρειάζεται, κτηνιατρική διερεύνηση.

Υπασβεστιαιμία στην προβατίνα

Ένα διαφορετικό και πολύ σημαντικό πρόβλημα είναι η υπασβεστιαιμία, δηλαδή η παθολογική πτώση της συγκέντρωσης ασβεστίου στο αίμα.

Στις προβατίνες εμφανίζεται συχνότερα κατά την τελευταία περίοδο της εγκυμοσύνης, όταν οι ανάγκες για τον σχηματισμό του σκελετού των εμβρύων αυξάνονται σημαντικά. Μπορεί επίσης να εμφανιστεί γύρω από τον τοκετό ή κατά τη γαλακτοπαραγωγή. Η διατροφική διαχείριση αυτής της κρίσιμης φάσης αναλύεται στη διατροφή κατά την όψιμη κύηση.

Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος ιδιαίτερα όταν:

• η προβατίνα κυοφορεί περισσότερα από ένα έμβρυα,
• οι ανάγκες αυξηθούν απότομα,
• μειωθεί η πρόσληψη τροφής,
• το σιτηρέσιο δεν παρέχει επαρκές διαθέσιμο ασβέστιο,
• ή ο οργανισμός δεν προλάβει να κινητοποιήσει αρκετό Ca από τα αποθέματα των οστών.

Σημαντική διευκρίνιση:

Η υπασβεστιαιμία σημαίνει χαμηλό ασβέστιο στο αίμα.

Δεν είναι το ίδιο με την υπογλυκαιμία, που σημαίνει χαμηλή γλυκόζη στο αίμα.

Ποια είναι τα συμπτώματα της υπασβεστιαιμίας;

Τα συμπτώματα μπορεί να εξελιχθούν γρήγορα και περιλαμβάνουν, ανάλογα με τη βαρύτητα:

• μειωμένη όρεξη,
• αδυναμία,
• μυϊκό τρόμο ή τρέμουλο,
• αστάθεια ή δυσκολία στο περπάτημα,
• κατάκλιση και αδυναμία του ζώου να σηκωθεί,
• καταστολή,
• και σε σοβαρές περιπτώσεις κώμα και θάνατο.

Η εικόνα μπορεί να μοιάζει με άλλες μεταβολικές παθήσεις της τελευταίας εγκυμοσύνης, ιδιαίτερα με την τοξιναιμία της εγκυμοσύνης. Οι δύο καταστάσεις μπορούν επίσης να συνυπάρχουν.

Επείγον:

Προβατίνα σε προχωρημένη εγκυμοσύνη ή γύρω από τον τοκετό που εμφανίζει έντονη αδυναμία, νευρομυϊκά συμπτώματα ή δεν μπορεί να σηκωθεί χρειάζεται άμεση κτηνιατρική αξιολόγηση.

Δεν είναι ασφαλές να θεωρηθεί αυτόματα ότι «της λείπει ασβέστιο», επειδή υπάρχουν και άλλες σοβαρές παθήσεις με παρόμοια εικόνα.

Θεραπεύεται η υπασβεστιαιμία;

Όταν η διάγνωση είναι υπασβεστιαιμία, η ανταπόκριση στη σωστή και έγκαιρη θεραπεία μπορεί να είναι γρήγορη.

Η θεραπεία βασίζεται στη χορήγηση κατάλληλων σκευασμάτων ασβεστίου και στην αντιμετώπιση των διατροφικών ή άλλων παραγόντων που προκάλεσαν το πρόβλημα.

Η χορήγηση ασβεστίου, ιδιαίτερα όταν γίνεται ενδοφλέβια, δεν είναι διαδικασία για αυθαίρετη εφαρμογή. Απαιτεί σωστή διάγνωση και κτηνιατρική καθοδήγηση, επειδή λανθασμένη ή υπερβολικά γρήγορη χορήγηση μπορεί να προκαλέσει σοβαρές καρδιακές διαταραχές.

Πρόληψη: τι μπορεί να κάνει ο παραγωγός;

Η πρόληψη δεν σημαίνει απλώς «δίνω περισσότερο ασβέστιο».

Χρειάζεται:

• σωστό σιτηρέσιο κατά την εγκυμοσύνη,
• ιδιαίτερη προσοχή στις τελευταίες εβδομάδες πριν από τον τοκετό,
• κάλυψη των αναγκών σε ενέργεια και πρωτεΐνη ώστε να διατηρείται η πρόσληψη τροφής,
• επαρκές Ca και P,
• σωστή σχέση Ca:P,
• επαρκής βιταμίνη D,
• αποφυγή απότομων αλλαγών της διατροφής,
• και, όπου είναι δυνατόν, ανάλυση των βασικών ζωοτροφών.

Ιδιαίτερα οι προβατίνες που κυοφορούν δίδυμα ή τρίδυμα χρειάζονται αυξημένη προσοχή, επειδή κατά την τελευταία εγκυμοσύνη η ανάπτυξη των εμβρύων αυξάνει σημαντικά τη ζήτηση για ασβέστιο.

Πρέπει να δίνουμε μαρμαρόσκονη ή ανθρακικό ασβέστιο;

Το ανθρακικό ασβέστιο αποτελεί κοινή πηγή συμπληρωματικού Ca στα σιτηρέσια.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να προστίθεται μηχανικά σε κάθε σιτηρέσιο.

Πρώτα πρέπει να γνωρίζουμε:

• τι Ca παρέχουν ήδη οι χονδροειδείς ζωοτροφές,
• πόσο P παρέχουν τα δημητριακά και οι υπόλοιπες τροφές,
• ποια είναι η σχέση Ca:P του συνολικού σιτηρεσίου,
• και ποιες είναι οι ανάγκες της συγκεκριμένης κατηγορίας ζώων.

Μπορεί να δοθεί υπερβολικά πολύ ασβέστιο;

Ναι. Το γεγονός ότι το ασβέστιο είναι απαραίτητο δεν σημαίνει ότι η υπερβολική χορήγηση είναι ωφέλιμη.

Πολύ υψηλές συγκεντρώσεις μπορούν να επηρεάσουν την ισορροπία και την αξιοποίηση άλλων ανόργανων στοιχείων και να διαταράξουν τη συνολική ισορροπία του σιτηρεσίου.

Επιπλέον, σε ορισμένες κατηγορίες ζώων δεν εξετάζουμε μόνο τη συνολική ποσότητα Ca αλλά και τον τύπο των ουρόλιθων που μπορεί να σχηματιστούν. Επομένως, ούτε η αυθαίρετη αύξηση της σχέσης Ca:P αποτελεί ασφαλή γενικό κανόνα.

Συχνά λάθη

• Να θεωρούμε ότι κάθε προβατίνα που πέφτει πριν τον τοκετό έχει υπασβεστιαιμία.
• Να συγχέουμε την υπασβεστιαιμία με την υπογλυκαιμία ή την τοξιναιμία εγκυμοσύνης.
• Να εξετάζουμε μόνο το Ca και να αγνοούμε τον φώσφορο.
• Να χρησιμοποιούμε μία σταθερή σχέση Ca:P για όλα τα ζώα και όλα τα σιτηρέσια.
• Να προσθέτουμε ασβέστιο χωρίς να γνωρίζουμε τι παρέχουν ήδη οι ζωοτροφές.
• Να θεωρούμε ότι όσο περισσότερο Ca δίνουμε τόσο καλύτερα.
• Να χρησιμοποιούμε τις θεωρητικές απαιτήσεις χωρίς να εξετάζουμε την πραγματική πρόσληψη ξηράς ουσίας.

Συχνές ερωτήσεις

Ποιες ζωοτροφές έχουν αρκετό ασβέστιο;

Οι χορτονομές ψυχανθών, όπως η μηδική, είναι γενικά πλουσιότερες σε Ca από τους καρπούς δημητριακών. Η πραγματική συγκέντρωση όμως μπορεί να διαφέρει σημαντικά και η ανάλυση της συγκεκριμένης παρτίδας είναι πολύ πιο αξιόπιστη από μία τυπική τιμή πίνακα.

Πότε είναι μεγαλύτερες οι ανάγκες μιας προβατίνας σε ασβέστιο;

Αυξάνονται ιδιαίτερα κατά την τελευταία εγκυμοσύνη, λόγω της ανάπτυξης του σκελετού των εμβρύων, και κατά τη γαλακτοπαραγωγή, επειδή σημαντική ποσότητα ασβεστίου αποβάλλεται μέσω του γάλακτος.

Η υπασβεστιαιμία προκαλείται πάντα επειδή η τροφή έχει λίγο ασβέστιο;

Όχι. Μπορεί να εμφανιστεί όταν η ζήτηση για ασβέστιο αυξάνεται ταχύτερα από όσο μπορεί να καλυφθεί μέσω της απορρόφησης από το έντερο και της κινητοποίησης από τα οστά. Για αυτό το πρόβλημα μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και όταν η αιτία δεν είναι απλώς «χαμηλό Ca στην τροφή».

Ποια πρέπει να είναι η σχέση ασβεστίου προς φώσφορο;

Σε πολλά σιτηρέσια προβάτων χρησιμοποιείται ως πρακτικός στόχος σχέση περίπου 1,5:1 έως 2:1. Δεν αποτελεί όμως έναν απόλυτο αριθμό για όλες τις περιπτώσεις. Η κατηγορία των ζώων και η σύνθεση ολόκληρου του σιτηρεσίου πρέπει να λαμβάνονται υπόψη.

Μπορώ να αντιμετωπίσω μόνος μου μια προβατίνα με υποψία υπασβεστιαιμίας;

Η υπασβεστιαιμία μπορεί να εξελιχθεί γρήγορα και έχει συμπτώματα που μοιάζουν με άλλες σοβαρές μεταβολικές παθήσεις. Για αυτό χρειάζεται άμεση κτηνιατρική αξιολόγηση και κατάλληλη θεραπεία.

Συμπέρασμα

Το ασβέστιο είναι πολύ περισσότερο από ένα «μέταλλο για τα οστά».

Η σωστή διατροφή πρέπει να εξασφαλίζει:

• επαρκή ποσότητα ασβεστίου,
• σωστή ισορροπία με τον φώσφορο,
• επαρκή βιταμίνη D,
• καλή πρόσληψη ξηράς ουσίας,
• και προσαρμογή του σιτηρεσίου στις αυξημένες ανάγκες εγκυμοσύνης και γαλακτοπαραγωγής.

Κρατήστε αυτό:

Δεν διορθώνουμε ένα σιτηρέσιο απλώς προσθέτοντας περισσότερο ασβέστιο.

Εξετάζουμε Ca, P, σχέση Ca:P, βιταμίνη D, πραγματική πρόσληψη και παραγωγικό στάδιο ως ένα ενιαίο σύστημα.

Σημείωση: Οι αριθμητικές τιμές του άρθρου είναι ενδεικτικές και χρησιμοποιούνται για εκπαιδευτικούς σκοπούς. Δεν αποτελούν εξατομικευμένη συνταγή σιτηρεσίου ή θεραπευτική οδηγία.

Read more »