Τα πρόβατα χρειάζονται πολύ μικρές ποσότητες από ορισμένα ανόργανα στοιχεία, όμως η σημασία τους για την υγεία και την παραγωγή είναι μεγάλη.
Ο ψευδάργυρος (Zn), το κοβάλτιο (Co), το ιώδιο (I) και το μαγγάνιο (Mn) είναι απαραίτητα ιχνοστοιχεία και συμμετέχουν σε διαφορετικές λειτουργίες του οργανισμού, από το δέρμα και το μαλλί μέχρι τον μεταβολισμό, την ανάπτυξη και την αναπαραγωγή.
Οι ανάγκες τους εκφράζονται συνήθως σε ppm ή mg/kg ξηράς ουσίας, αλλά η πραγματική αξιοποίησή τους εξαρτάται από ολόκληρο το σιτηρέσιο.
Τα ιχνοστοιχεία χρειάζονται σε πολύ μικρές ποσότητες, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι είναι ασήμαντα.
Έλλειψη ή λανθασμένη ισορροπία μπορεί να επηρεάσει ανάπτυξη, μαλλί, αναπαραγωγή, θυρεοειδή και συνολική απόδοση του κοπαδιού.
Πόσο χρειάζονται τα πρόβατα;
Οι παρακάτω τιμές αποτελούν γενικά επίπεδα αναφοράς στη βάση ξηράς ουσίας:
| Ιχνοστοιχείο | Ενδεικτική απαίτηση | Κύριος ρόλος |
|---|---|---|
| Ψευδάργυρος (Zn) | 20–33 ppm | δέρμα, μαλλί, ένζυμα, ανοσία, αναπαραγωγή |
| Κοβάλτιο (Co) | 0,1–0,2 ppm | σύνθεση βιταμίνης B12 από τα μικρόβια της μεγάλης κοιλίας |
| Ιώδιο (I) | 0,1–0,8 ppm | θυρεοειδικές ορμόνες, μεταβολισμός και αναπαραγωγή |
| Μαγγάνιο (Mn) | 20–40 ppm | οστά, χόνδροι, ένζυμα, ανάπτυξη και αναπαραγωγή |
Οι αριθμοί αυτοί δεν είναι «δόσεις συμπληρώματος». Είναι συγκεντρώσεις αναφοράς στο συνολικό σιτηρέσιο.
1 ppm = 1 mg/kg όταν χρησιμοποιούμε την ίδια βάση μέτρησης.
Ψευδάργυρος στα πρόβατα
Ο ψευδάργυρος συμμετέχει στη λειτουργία πολλών ενζύμων και είναι απαραίτητος για τη φυσιολογική ανάπτυξη και ανανέωση των ιστών.
Έχει ιδιαίτερη σημασία για:
- το δέρμα,
- το μαλλί,
- την επούλωση τραυμάτων,
- τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος,
- την ανάπτυξη,
- και την αναπαραγωγική λειτουργία.
Πόσο ψευδάργυρο χρειάζονται;
20–33 ppm Zn
στη ξηρά ουσία
Για τα αναπτυσσόμενα αρνιά συχνά χρησιμοποιείται ως πρακτικό σημείο αναφοράς περίπου 30 ppm Zn, χωρίς αυτό να αποτελεί δοσολογία συμπληρώματος.
Τι προκαλεί έλλειψη ψευδαργύρου;
Η σοβαρή και παρατεταμένη ανεπάρκεια Zn μπορεί να επηρεάσει ιστούς που ανανεώνονται γρήγορα.
Μπορεί να παρατηρηθούν:
- μειωμένη ανάπτυξη,
- μειωμένη όρεξη,
- κακή ποιότητα μαλλιού,
- δερματικές αλλοιώσεις,
- παρακεράτωση,
- μειωμένη ανοσολογική απόκριση,
- και προβλήματα στην αναπαραγωγή.
Στα αρσενικά, σοβαρή ανεπάρκεια μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη των όρχεων και τη σπερματογένεση, μειώνοντας την αναπαραγωγική ικανότητα.
Σε βαριές περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστούν δερματικές αλλοιώσεις ακόμη και γύρω από τα άκρα και τις οπλές.
Υψηλή πρόσληψη ασβεστίου μπορεί σε ορισμένες συνθήκες να επηρεάσει την αξιοποίηση του Zn, για αυτό η συνολική ισορροπία του σιτηρεσίου έχει σημασία.
Κοβάλτιο στα πρόβατα
Το κοβάλτιο έχει έναν ιδιαίτερο ρόλο στα μηρυκαστικά.
Το χρειάζονται κυρίως τα μικρόβια της μεγάλης κοιλίας, ώστε να συνθέσουν βιταμίνη B12.
Η βιταμίνη B12 είναι απαραίτητη για σημαντικές μεταβολικές διεργασίες, μεταξύ των οποίων και η αξιοποίηση του προπιονικού οξέος που παράγεται στη μεγάλη κοιλία.
Πόσο κοβάλτιο χρειάζονται τα πρόβατα;
0,1–0,2 ppm Co
στη ξηρά ουσία
Αν και πρόκειται για εξαιρετικά μικρή ποσότητα, η ανεπάρκεια μπορεί να έχει σημαντικές συνέπειες.
Πώς φαίνεται η έλλειψη κοβαλτίου;
Η έλλειψη Co εκδηλώνεται ουσιαστικά ως λειτουργική ανεπάρκεια βιταμίνης B12.
Μπορεί να εμφανιστούν:
- μειωμένη όρεξη,
- χαμηλός ρυθμός ανάπτυξης,
- έντονη απώλεια βάρους,
- κακή σωματική κατάσταση,
- νωθρότητα,
- ωχρότητα όταν υπάρχει αναιμία,
- μειωμένη γονιμότητα,
- χαμηλότερη γαλακτοπαραγωγή,
- μειωμένη παραγωγή μαλλιού,
- και γενική πτώση της παραγωγικής απόδοσης.
Σε σοβαρή χρόνια ανεπάρκεια μπορεί επίσης να εμφανιστούν ταχυκαρδία και ταχύπνοια.
Ιώδιο στα πρόβατα
Το ιώδιο είναι απαραίτητο για τη σύνθεση των θυρεοειδικών ορμονών.
Οι ορμόνες αυτές ρυθμίζουν σημαντικές λειτουργίες όπως:
- τον βασικό μεταβολισμό,
- την ανάπτυξη,
- τη θερμορύθμιση,
- και την αναπαραγωγή.
Πόσο ιώδιο χρειάζονται;
0,1–0,8 ppm I
στη ξηρά ουσία
Η πραγματική απαίτηση επηρεάζεται και από τη σύνθεση του σιτηρεσίου.
Τι είναι οι βρογχοκηλογόνες ουσίες;
Ορισμένα φυτά περιέχουν ουσίες που μπορούν να παρεμβαίνουν στη φυσιολογική χρησιμοποίηση του ιωδίου από τον θυρεοειδή.
Τέτοιες ουσίες ονομάζονται βρογχοκηλογόνες.
Μπορεί να υπάρχουν, μεταξύ άλλων, σε φυτά της οικογένειας Brassica, όπως ορισμένα είδη κράμβης και γογγυλιών.
Η παρουσία τους δεν σημαίνει ότι αυτές οι ζωοτροφές είναι αυτόματα ακατάλληλες, αλλά σε σιτηρέσια με μεγάλη συμμετοχή τους η κατάσταση του ιωδίου χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή.
Πώς φαίνεται η έλλειψη ιωδίου;
Το κλασικό αποτέλεσμα της ανεπάρκειας είναι η βρογχοκήλη, δηλαδή η διόγκωση του θυρεοειδούς αδένα.
Σε ενήλικα ζώα μπορεί επίσης να επηρεαστούν:
- η αναπαραγωγική απόδοση,
- η παραγωγή μαλλιού,
- ο μεταβολισμός,
- και η συνολική παραγωγικότητα.
Η ανεπάρκεια κατά την εγκυμοσύνη είναι ιδιαίτερα σημαντική.
Σε σοβαρές περιπτώσεις τα αρνιά μπορεί να:
- γεννηθούν αδύναμα,
- γεννηθούν νεκρά,
- παρουσιάζουν διογκωμένο θυρεοειδή,
- έχουν μειωμένη ή μη φυσιολογική ανάπτυξη τριχώματος ή μαλλιού,
- και εμφανίσουν αυξημένες απώλειες γύρω από τον τοκετό.
Διόγκωση στην περιοχή του λαιμού ενός αρνιού δεν αποτελεί από μόνη της διάγνωση έλλειψης ιωδίου.
Χρειάζεται κτηνιατρική αξιολόγηση και έλεγχος της διατροφής.
Πού βρίσκουν ιώδιο τα πρόβατα;
Μία από τις πρακτικότερες πηγές είναι το ιωδιούχο αλάτι ή ένα σωστά σχεδιασμένο mineral mix για πρόβατα.
Η φυσική συγκέντρωση ιωδίου στις ζωοτροφές επηρεάζεται από την περιοχή, το έδαφος και τις συνθήκες παραγωγής των φυτών.
Μαγγάνιο στα πρόβατα
Το μαγγάνιο (Mn) συμμετέχει στη λειτουργία πολλών ενζύμων και είναι σημαντικό για:
- τον σχηματισμό του σκελετού,
- την ανάπτυξη χόνδρων και οστών,
- τη λειτουργία των μυών,
- τον μεταβολισμό των θρεπτικών συστατικών,
- τη φυσιολογική ανάπτυξη,
- και την αναπαραγωγή.
Πόσο μαγγάνιο χρειάζονται;
20–40 ppm Mn
στη ξηρά ουσία
Στις περισσότερες συμβατικές δίαιτες προβάτων η σοβαρή ανεπάρκεια Mn δεν είναι από τα συχνότερα προβλήματα, όμως μπορεί να εμφανιστεί όταν το συνολικό σιτηρέσιο είναι ανεπαρκές ή όταν μειώνεται η βιοδιαθεσιμότητά του.
Τι προκαλεί έλλειψη μαγγανίου;
Η σοβαρή ανεπάρκεια Mn μπορεί να επηρεάσει ιδιαίτερα τον σκελετό και το αναπαραγωγικό σύστημα.
Μπορεί να συνδεθεί με:
- καθυστέρηση της ήβης και της εμφάνισης οιστρικής δραστηριότητας στα νεαρά θηλυκά,
- διαταραχές της ωοθυλακιορρηξίας,
- μειωμένη γονιμότητα,
- διαταραχές στην ανάπτυξη και λειτουργία των όρχεων,
- μειωμένη αναπαραγωγική ικανότητα των αρσενικών,
- προβλήματα εμβρυϊκής ανάπτυξης,
- χαμηλότερο βάρος γέννησης,
- αποβολές σε σοβαρές περιπτώσεις,
- και διαταραχές στην ανάπτυξη χόνδρων και οστών.
Υψηλές συγκεντρώσεις ορισμένων μετάλλων, όπως Ca, P ή Fe, μπορεί σε συγκεκριμένες συνθήκες να επηρεάζουν τη βιοδιαθεσιμότητα του Mn. Για αυτό δεν αξιολογούμε ποτέ το μαγγάνιο εντελώς απομονωμένα από το υπόλοιπο σιτηρέσιο.
Γιατί δεν πρέπει να εξετάζουμε ένα ιχνοστοιχείο μόνο του;
Τα ανόργανα στοιχεία αλληλεπιδρούν μεταξύ τους.
Ένα σιτηρέσιο μπορεί να περιέχει θεωρητικά επαρκή ποσότητα ενός στοιχείου, αλλά η πραγματική απορρόφησή του να μειώνεται εξαιτίας άλλων συστατικών.
Για παράδειγμα:
- υψηλές συγκεντρώσεις ορισμένων μετάλλων μπορούν να επηρεάσουν την αξιοποίηση άλλων,
- οι βρογχοκηλογόνες ουσίες επηρεάζουν τη χρησιμοποίηση του ιωδίου,
- η περιεκτικότητα των ζωοτροφών σε ιχνοστοιχεία επηρεάζεται από το έδαφος και τη γεωγραφική περιοχή,
- και η πραγματική πρόσληψη εξαρτάται και από το πόσο mineral mix καταναλώνουν τα ζώα.
Δεν διορθώνουμε ένα ύποπτο πρόβλημα απλώς προσθέτοντας περισσότερο από ένα ιχνοστοιχείο.
Πρώτα εξετάζουμε το συνολικό σιτηρέσιο, τις ζωοτροφές, το mineral mix και όπου χρειάζεται κάνουμε εργαστηριακό έλεγχο.
Πώς ελέγχουμε αν υπάρχει ανεπάρκεια;
Η διάγνωση δεν βασίζεται μόνο σε ένα σύμπτωμα.
Ανάλογα με το πρόβλημα μπορεί να εξεταστούν:
- η σύνθεση του συνολικού σιτηρεσίου,
- οι αναλύσεις ζωοτροφών,
- η σύνθεση του mineral mix,
- το νερό,
- η κλινική εικόνα των ζώων,
- η αναπαραγωγική απόδοση,
- και κατάλληλες εργαστηριακές εξετάσεις.
Η κατάλληλη εξέταση δεν είναι ίδια για όλα τα στοιχεία. Για αυτό η διερεύνηση πρέπει να γίνεται ανάλογα με το ιστορικό και τα συμπτώματα.
Mineral mix: τι πρέπει να προσέχουμε;
Ένα σωστά σχεδιασμένο mineral mix ειδικά για πρόβατα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να καλύψει ελλείψεις που δεν καλύπτονται από τις βασικές ζωοτροφές.
Ελέγχουμε:
- την περιεκτικότητα σε Zn, Co, I και Mn,
- την περιεκτικότητα σε Cu και Se,
- τη συνιστώμενη ημερήσια κατανάλωση,
- την πραγματική κατανάλωση από το κοπάδι,
- και αν υπάρχουν άλλες πηγές των ίδιων στοιχείων στο σιτηρέσιο.
Δεν χρησιμοποιούμε αυθαίρετα mineral mix που έχει σχεδιαστεί για άλλο ζωικό είδος.
Στα πρόβατα αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό λόγω της ευαισθησίας τους στην υπερβολική πρόσληψη χαλκού.
Συχνά λάθη
- Να θεωρούμε ότι επειδή ένα στοιχείο χρειάζεται σε ppm, δεν έχει μεγάλη σημασία.
- Να μπερδεύουμε το ppm με «μέρη στα χίλια».
- Να προσθέτουμε πολλά διαφορετικά συμπληρώματα χωρίς να υπολογίζουμε τη συνολική πρόσληψη.
- Να αποδίδουμε κάθε πρόβλημα δέρματος ή μαλλιού σε έλλειψη Zn.
- Να αγνοούμε το Co επειδή η βιταμίνη B12 δεν αναγράφεται άμεσα στο σιτηρέσιο.
- Να αγνοούμε τις βρογχοκηλογόνες ζωοτροφές όταν αξιολογούμε το ιώδιο.
- Να θεωρούμε κάθε διόγκωση στον λαιμό ως βρογχοκήλη χωρίς διάγνωση.
- Να θεωρούμε κάθε αναπαραγωγικό πρόβλημα αποτέλεσμα έλλειψης Mn.
- Να χρησιμοποιούμε mineral mix βοοειδών ή αιγών στα πρόβατα.
- Να αντιμετωπίζουμε έναν αριθμό ppm ως απόλυτη συνταγή.
Συχνές ερωτήσεις
Πόσο ψευδάργυρο χρειάζονται τα πρόβατα;
Ως γενικό εύρος αναφοράς χρησιμοποιούνται περίπου 20–33 ppm Zn στη ξηρά ουσία. Η πραγματική ανάγκη εξαρτάται από το παραγωγικό στάδιο και το συνολικό σιτηρέσιο.
Γιατί χρειάζονται κοβάλτιο αφού χρειάζονται βιταμίνη B12;
Επειδή τα μικρόβια της μεγάλης κοιλίας χρησιμοποιούν το Co για να συνθέσουν βιταμίνη B12. Χωρίς επαρκές Co, η φυσιολογική παραγωγή B12 μειώνεται.
Ποιο είναι το χαρακτηριστικό σύμπτωμα έλλειψης ιωδίου;
Η βρογχοκήλη είναι ένα από τα κλασικά σημεία, αλλά η ανεπάρκεια μπορεί επίσης να προκαλέσει σημαντικά αναπαραγωγικά προβλήματα και να επηρεάσει τα νεογέννητα αρνιά.
Τι σχέση έχει το μαγγάνιο με την αναπαραγωγή;
Το Mn συμμετέχει στη φυσιολογική ανάπτυξη και λειτουργία του αναπαραγωγικού συστήματος. Σοβαρή ανεπάρκεια μπορεί να επηρεάσει την ήβη, την ωοθυλακιορρηξία, τη γονιμότητα και την ανάπτυξη του εμβρύου.
Χρειάζονται όλα τα πρόβατα συμπλήρωμα μαγγανίου;
Όχι απαραίτητα. Πολλές δίαιτες παρέχουν επαρκές Mn. Η ανάγκη για συμπλήρωμα πρέπει να αξιολογείται με βάση τις ζωοτροφές και το συνολικό mineral mix.
Μπορώ να δίνω πολλά διαφορετικά mineral supplements μαζί;
Δεν είναι καλή πρακτική χωρίς υπολογισμό της συνολικής πρόσληψης. Μπορεί να δημιουργηθούν υπερβολές ή ανισορροπίες σε άλλα στοιχεία.
Συμπέρασμα
Ο ψευδάργυρος, το κοβάλτιο, το ιώδιο και το μαγγάνιο απαιτούνται σε πολύ μικρές ποσότητες, αλλά συμμετέχουν σε βασικές λειτουργίες του οργανισμού.
Για σωστή διαχείριση πρέπει να γνωρίζουμε:
- τι παρέχουν οι βασικές ζωοτροφές,
- τι περιέχει το mineral mix,
- ποια είναι η πραγματική κατανάλωση του κοπαδιού,
- αν υπάρχουν αλληλεπιδράσεις που επηρεάζουν τη βιοδιαθεσιμότητα,
- και αν τα συμπτώματα επιβεβαιώνονται με σωστή διάγνωση.
Τα ιχνοστοιχεία δεν χρειάζονται σε μεγάλες ποσότητες — χρειάζονται όμως στη σωστή ποσότητα και στη σωστή ισορροπία.
Δεν διορθώνουμε ένα κοπάδι προσθέτοντας τυχαία μέταλλα. Ελέγχουμε πρώτα το σιτηρέσιο και χρησιμοποιούμε mineral mix σχεδιασμένο ειδικά για πρόβατα.
Σημείωση: Οι αριθμητικές τιμές του άρθρου είναι ενδεικτικά επίπεδα διατροφικών απαιτήσεων στη βάση ξηράς ουσίας. Δεν αποτελούν εξατομικευμένη δοσολογία συμπληρώματος ή θεραπευτική οδηγία.
0 σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου