Μαγνήσιο στα πρόβατα: ανάγκες και έλλειψη

Το μαγνήσιο (Mg) είναι ένα απαραίτητο μακροστοιχείο στη διατροφή των προβάτων. Συμμετέχει στη δομή των οστών, αλλά ο σημαντικότερος πρακτικός του ρόλος σχετίζεται με τη φυσιολογική λειτουργία των νεύρων, των μυών και πολλών ενζυμικών συστημάτων.

Η σοβαρή έλλειψη μαγνησίου μπορεί να προκαλέσει υπομαγνησιαιμία και την επικίνδυνη κατάσταση που είναι γνωστή ως υπομαγνησιαιμική τετανία ή τετανία βοσκής.

Σε αντίθεση με το ασβέστιο, ο οργανισμός του προβάτου δεν διαθέτει εύκολα κινητοποιήσιμα αποθέματα μαγνησίου που μπορούν να καλύψουν γρήγορα μια ξαφνική έλλειψη. Για αυτό στα ζώα υψηλού κινδύνου έχει ιδιαίτερη σημασία η συνεχής επαρκής πρόσληψη.

Κρατήστε από την αρχή:

Δεν αρκεί να γνωρίζουμε πόσο μαγνήσιο περιέχει μια ζωοτροφή. Η απορρόφηση του Mg στη μεγάλη κοιλία μπορεί να επηρεαστεί από άλλα συστατικά του σιτηρεσίου, ιδιαίτερα από υψηλές συγκεντρώσεις καλίου.

Γιατί χρειάζονται μαγνήσιο τα πρόβατα;

Το μαγνήσιο συμμετέχει σε πολλές λειτουργίες του οργανισμού.

Είναι σημαντικό για:

• τη φυσιολογική λειτουργία του νευρικού συστήματος,
• τη μυϊκή λειτουργία,
• τη λειτουργία πολλών ενζύμων,
• τον ενεργειακό μεταβολισμό,
• τη φυσιολογική λειτουργία των κυττάρων,
• και τη δομή των οστών.

Η συγκέντρωση μαγνησίου στο αίμα πρέπει να διατηρείται μέσα σε σχετικά στενά όρια. Όταν μειωθεί σημαντικά, το νευρικό και μυϊκό σύστημα γίνεται υπερδιεγέρσιμο και μπορεί να εμφανιστούν σπασμοί και τετανία.

Πόσο μαγνήσιο χρειάζεται ένα πρόβατο;

Οι ανάγκες μεταβάλλονται ανάλογα με το παραγωγικό στάδιο, το σωματικό βάρος, την πρόσληψη ξηράς ουσίας και τη σύνθεση του συνολικού σιτηρεσίου.

Ως γενικό εύρος αναφοράς, οι απαιτήσεις των προβάτων σε μαγνήσιο κυμαίνονται περίπου από:

0,12% έως 0,18% Mg
στη βάση ξηράς ουσίας του συνολικού σιτηρεσίου

Οι ανάγκες και κυρίως ο κίνδυνος εμφάνισης προβλημάτων αυξάνονται πρακτικά σε περιόδους κατά τις οποίες:

• οι προβατίνες βρίσκονται σε γαλακτοπαραγωγή,
• η πρόσληψη τροφής μειώνεται,
• τα ζώα μεταφέρονται απότομα σε πλούσια χλωρή βλάστηση,
• ή η απορρόφηση του μαγνησίου μειώνεται λόγω της σύνθεσης του βοσκότοπου ή του σιτηρεσίου.

Προσοχή:

Το 0,12–0,18% αποτελεί γενικό εύρος αναφοράς και όχι συνταγή χορήγησης. Η πραγματική διαθεσιμότητα του Mg εξαρτάται και από την απορρόφησή του.

Ποιες ζωοτροφές παρέχουν μαγνήσιο;

Το μαγνήσιο υπάρχει σε πολλές φυτικές ζωοτροφές, αλλά η συγκέντρωσή του μπορεί να μεταβάλλεται σημαντικά.

Οι χορτονομές ψυχανθών, όπως η μηδική και τα τριφύλλια, είναι συνήθως σχετικά καλές πηγές μαγνησίου.

Αντίθετα, ορισμένες αγρωστώδεις χορτονομές, ιδιαίτερα όταν βρίσκονται σε ταχεία ανάπτυξη, μπορεί να περιέχουν χαμηλότερα επίπεδα διαθέσιμου Mg.

Το Penn State επισημαίνει ότι πολλά ψυχανθή συχνά περιέχουν πάνω από 0,20% Mg στη ξηρά ουσία, ενώ ορισμένα αγρωστώδη μπορεί να βρίσκονται κοντά ή κάτω από τις ανάγκες των ζώων.

Τι είναι η υπομαγνησιαιμία;

Υπομαγνησιαιμία σημαίνει ότι η συγκέντρωση μαγνησίου στο αίμα έχει πέσει κάτω από τα φυσιολογικά επίπεδα.

Όταν η πτώση γίνει σοβαρή, μπορεί να εμφανιστεί υπομαγνησιαιμική τετανία, γνωστή και ως τετανία βοσκής.

Πρόκειται για οξεία μεταβολική διαταραχή που χαρακτηρίζεται από αυξημένη νευρομυϊκή διεγερσιμότητα και μπορεί να εξελιχθεί πολύ γρήγορα.

Η Merck αναφέρει ότι στα πρόβατα τα κλινικά συμπτώματα εμφανίζονται συνήθως όταν η σοβαρή υπομαγνησιαιμία συνυπάρχει και με χαμηλό ασβέστιο στο αίμα.

Γιατί εμφανίζεται συχνά σε χλωρούς βοσκότοπους;

Το πρόβλημα δεν είναι απλώς ότι «το χλωρό χόρτο δεν έχει μαγνήσιο».

Ο κίνδυνος μπορεί να αυξηθεί όταν συνδυάζονται:

• χαμηλή συγκέντρωση Mg στη χορτονομή,
• ταχεία ανάπτυξη της βλάστησης,
• υψηλή συγκέντρωση καλίου (K),
• υψηλή πρόσληψη αζώτου,
• χαμηλή πρόσληψη τροφής,
• και υψηλές ανάγκες του ζώου, όπως κατά τη γαλακτοπαραγωγή.

Το υψηλό κάλιο στη μεγάλη κοιλία μπορεί να μειώσει την αποτελεσματικότητα της απορρόφησης του μαγνησίου.

Ιδιαίτερος κίνδυνος:

Χλωροί, ταχέως αναπτυσσόμενοι βοσκότοποι που έχουν δεχθεί έντονη λίπανση με κάλιο ή/και άζωτο μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο υπομαγνησιαιμίας.

Ποια πρόβατα κινδυνεύουν περισσότερο;

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται:

• οι προβατίνες σε γαλακτοπαραγωγή,
• ζώα που μεταφέρονται απότομα σε πλούσια χλωρή βοσκή,
• ζώα με μειωμένη πρόσληψη τροφής,
• ζώα που εκτίθενται σε ψύχος, κακοκαιρία ή άλλο στρες,
• και κοπάδια που βόσκουν σε αγρωστώδη με υψηλό K και χαμηλό Mg.

Η γαλακτοπαραγωγή αυξάνει τον κίνδυνο επειδή σημαντική ποσότητα Mg χάνεται μέσω του γάλακτος και οι απαιτήσεις του ζώου είναι αυξημένες.

Ποια είναι τα συμπτώματα της τετανίας βοσκής;

Η κατάσταση μπορεί να εξελιχθεί μέσα σε λίγες ώρες.

Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν:

• έντονη νευρικότητα,
• υπερευαισθησία σε ήχους ή απότομες κινήσεις,
• αστάθεια,
• δύσκαμπτο βάδισμα,
• μυϊκό τρόμο,
• μυϊκούς σπασμούς,
• πτώση του ζώου στο έδαφος,
• έντονες κινήσεις των άκρων ή σπασμούς,
• δυσκολία στην αναπνοή,
• και σε βαριές περιπτώσεις θάνατο.

Σε ορισμένες περιπτώσεις η εξέλιξη είναι τόσο γρήγορη ώστε το ζώο μπορεί να βρεθεί νεκρό χωρίς να έχουν παρατηρηθεί προηγουμένως εμφανή συμπτώματα.

Επείγον:

Η υπομαγνησιαιμική τετανία είναι κτηνιατρικό επείγον. Ζώο με έντονη νευρικότητα, τρόμο, σπασμούς ή κατάκλιση χρειάζεται άμεση αντιμετώπιση.

Η καθυστέρηση ακόμη και λίγων ωρών μπορεί να αποβεί μοιραία.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η διάγνωση βασίζεται στον συνδυασμό:

• του ιστορικού βόσκησης και διατροφής,
• των κλινικών συμπτωμάτων,
• της εργαστηριακής μέτρησης μαγνησίου,
• και της ανταπόκρισης στην κατάλληλη θεραπεία.

Επειδή η υπομαγνησιαιμία μπορεί να συνυπάρχει με υπασβεστιαιμία, η κλινική εικόνα δεν πρέπει να αξιολογείται απομονωμένα.

Πώς αντιμετωπίζεται;

Η θεραπεία απαιτεί άμεση αποκατάσταση του μαγνησίου και συχνά ταυτόχρονα του ασβεστίου.

Η Merck αναφέρει ότι χρησιμοποιούνται κατάλληλα σκευάσματα Mg και Ca με παρεντερική χορήγηση, ανάλογα με την περίπτωση.

Η χορήγηση αυτών των διαλυμάτων, ιδιαίτερα ενδοφλεβίως, πρέπει να γίνεται με κτηνιατρική καθοδήγηση.

Μετά την αρχική αποκατάσταση το ζώο παραμένει σε κίνδυνο υποτροπής αν δεν διορθωθεί η αιτία του προβλήματος.

Πρόληψη: το σημαντικότερο κομμάτι

Η τετανία βοσκής είναι πολύ πιο εύκολο να προληφθεί παρά να αντιμετωπιστεί αφού εμφανιστούν σοβαρά συμπτώματα.

Στα κοπάδια υψηλού κινδύνου χρειάζεται:

• παρακολούθηση της ποιότητας και της σύνθεσης της χορτονομής,
• αποφυγή απότομης μετάβασης σε πολύ χλωρή νεαρή βοσκή,
• επαρκής πρόσληψη ξηράς ουσίας,
• πρόσβαση σε κατάλληλη χονδροειδή τροφή,
• έλεγχος της λίπανσης των βοσκοτόπων, ιδιαίτερα με K και N,
• και, όταν υπάρχει κίνδυνος, κατάλληλη συμπληρωματική παροχή μαγνησίου.

Η Merck επισημαίνει ότι στα ζώα που βρίσκονται σε περίοδο κινδύνου το Mg πρέπει να παρέχεται καθημερινά, επειδή δεν υπάρχουν μεγάλα εύκολα διαθέσιμα αποθέματα στον οργανισμό.

Μπορεί να χρησιμοποιηθεί οξείδιο του μαγνησίου;

Το οξείδιο του μαγνησίου (MgO) είναι μία από τις συνηθέστερες πηγές συμπληρωματικού μαγνησίου.

Μπορεί να περιλαμβάνεται σε ορυκτά μίγματα ή να χρησιμοποιείται με άλλους τρόπους σε περιόδους αυξημένου κινδύνου.

Ωστόσο τα άλατα μαγνησίου δεν είναι πάντα ιδιαίτερα εύγευστα και η πραγματική κατανάλωσή τους πρέπει να παρακολουθείται.

Πρακτικό σημείο:

Το να υπάρχει ένα mineral mix στο χωράφι δεν σημαίνει ότι κάθε πρόβατο καταναλώνει αρκετό Mg. Η πραγματική κατανάλωση πρέπει να ελέγχεται.

Τι σχέση έχει το κάλιο με το μαγνήσιο;

Η σχέση αυτή είναι μία από τις σημαντικότερες στην τετανία βοσκής.

Υψηλές συγκεντρώσεις καλίου (K) στη χορτονομή μπορούν να μειώσουν την απορρόφηση Mg από τη μεγάλη κοιλία.

Για αυτό ένας βοσκότοπος μπορεί να περιέχει κάποια ποσότητα Mg αλλά τα ζώα να μην μπορούν να το αξιοποιήσουν αποτελεσματικά.

Η έντονη καλιούχος λίπανση μπορεί να αυξήσει ακόμη περισσότερο τον κίνδυνο όταν συνδυάζεται με ταχέως αναπτυσσόμενη χλόη.

Τι σχέση έχει το άζωτο;

Η υψηλή αζωτούχος λίπανση μπορεί να αυξήσει την ταχύτητα ανάπτυξης του χόρτου και να επηρεάσει τη συγκέντρωση και την αξιοποίηση του Mg.

Δεν είναι επομένως σωστό να λέμε απλώς ότι «το άζωτο προκαλεί έλλειψη μαγνησίου».

Πρόκειται για συνδυασμό παραγόντων που περιλαμβάνει τη σύνθεση της χορτονομής, το K, το Mg, την πρόσληψη τροφής και τις ανάγκες του ζώου.

Μπορεί να δοθεί υπερβολικό μαγνήσιο;

Ναι, αν και στις συνηθισμένες πρακτικές συνθήκες η έλλειψη και η μειωμένη απορρόφηση αποτελούν συχνότερο πρακτικό πρόβλημα.

Δεν θα χρησιμοποιούμε το παλιό όριο «πάνω από 0,8% = τοξικότητα» ως καθολικό κανόνα, επειδή η ασφαλής πρόσληψη εξαρτάται από τη μορφή του Mg, το συνολικό σιτηρέσιο, το νερό και τη φυσιολογική κατάσταση του ζώου.

Η αυθαίρετη υπερβολική συμπληρωματική χορήγηση δεν έχει όφελος και μπορεί να οδηγήσει σε διατροφικές ή πεπτικές διαταραχές.

Συχνά λάθη

• Να θεωρούμε ότι κάθε χλωρός βοσκότοπος είναι πλούσιος σε διαθέσιμο Mg.
• Να κοιτάμε μόνο το Mg και να αγνοούμε το υψηλό K της χορτονομής.
• Να θεωρούμε ότι το άζωτο από μόνο του προκαλεί τετανία βοσκής.
• Να δίνουμε ένα mineral mix χωρίς να ελέγχουμε πόσο πραγματικά καταναλώνουν τα ζώα.
• Να περιμένουμε να εμφανιστούν σπασμοί πριν λάβουμε προληπτικά μέτρα.
• Να αγνοούμε τη μειωμένη πρόσληψη τροφής λόγω ψύχους, μεταφοράς ή άλλου στρες.
• Να προσπαθούμε να αντιμετωπίσουμε μόνοι μας ζώο με σοβαρή τετανία.

Συχνές ερωτήσεις

Ποιες ζωοτροφές έχουν περισσότερο μαγνήσιο;

Οι χορτονομές ψυχανθών, όπως η μηδική και τα τριφύλλια, είναι γενικά καλές πηγές Mg. Οι πραγματικές συγκεντρώσεις όμως διαφέρουν ανάλογα με το φυτό, το έδαφος, τη λίπανση και το στάδιο ανάπτυξης.

Γιατί η τετανία εμφανίζεται συχνά την άνοιξη;

Η νεαρή, ταχέως αναπτυσσόμενη χλόη μπορεί να έχει χαμηλότερη συγκέντρωση διαθέσιμου Mg και υψηλή συγκέντρωση K. Ο συνδυασμός αυτός μπορεί να μειώσει την απορρόφηση του μαγνησίου.

Κινδυνεύουν περισσότερο οι προβατίνες που θηλάζουν;

Ναι. Η γαλακτοπαραγωγή αυξάνει τις απώλειες και τις ανάγκες σε Mg και γι’ αυτό οι θηλάζουσες προβατίνες είναι ομάδα αυξημένου κινδύνου.

Μπορώ να προλάβω το πρόβλημα μόνο με ορυκτό μίγμα;

Όχι απαραίτητα. Πρέπει να γνωρίζουμε αν το μίγμα περιέχει αρκετό Mg, αν τα ζώα το καταναλώνουν πραγματικά και αν υπάρχουν άλλοι παράγοντες του σιτηρεσίου που μειώνουν την απορρόφησή του.

Η τετανία βοσκής είναι επείγον περιστατικό;

Ναι. Μπορεί να εξελιχθεί ταχύτατα και να προκαλέσει θάνατο μέσα σε λίγες ώρες. Ζώο με ύποπτα συμπτώματα χρειάζεται άμεση κτηνιατρική αντιμετώπιση.

Συμπέρασμα

Το μαγνήσιο είναι απαραίτητο για τη φυσιολογική λειτουργία των νεύρων και των μυών και η σοβαρή ανεπάρκειά του μπορεί να οδηγήσει σε μία από τις πιο οξείες μεταβολικές διαταραχές των μηρυκαστικών.

Για σωστή πρόληψη πρέπει να εξετάζουμε:

• την πραγματική συγκέντρωση Mg στις ζωοτροφές,
• την πρόσληψη ξηράς ουσίας,
• την περιεκτικότητα της χορτονομής σε K,
• τη λίπανση του βοσκότοπου,
• το παραγωγικό στάδιο των ζώων,
• και την πραγματική κατανάλωση του συμπληρώματος.

Κρατήστε αυτό:

Η τετανία βοσκής δεν είναι απλώς πρόβλημα «λίγου μαγνησίου».

Είναι αποτέλεσμα της σχέσης ανάμεσα στο Mg της τροφής, την απορρόφησή του, το κάλιο, την πρόσληψη και τις αυξημένες ανάγκες του ζώου.

Σημείωση: Οι αριθμητικές τιμές του άρθρου είναι ενδεικτικές και χρησιμοποιούνται για εκπαιδευτικούς σκοπούς. Δεν αποτελούν εξατομικευμένη συνταγή συμπληρωματικής χορήγησης ή θεραπευτική οδηγία.

Read more »

Ασβέστιο στα πρόβατα: ανάγκες και έλλειψη

Το ασβέστιο (Ca) είναι ένα από τα σημαντικότερα μακροστοιχεία στη διατροφή των προβάτων. Είναι περισσότερο γνωστό για τον ρόλο του στην κατασκευή και διατήρηση των οστών, αλλά η λειτουργία του οργανισμού εξαρτάται από αυτό πολύ περισσότερο απ’ όσο δείχνει αυτή η απλή περιγραφή.

Το ασβέστιο συμμετέχει στη μυϊκή συστολή, στη λειτουργία του νευρικού συστήματος, στην πήξη του αίματος, σε κυτταρικές λειτουργίες και στην παραγωγή γάλακτος.

Οι ανάγκες ενός προβάτου δεν είναι σταθερές. Αυξάνονται ιδιαίτερα κατά την ανάπτυξη, προς το τέλος της εγκυμοσύνης και κατά τη γαλακτοπαραγωγή.

Κρατήστε από την αρχή:

Δεν εξετάζουμε μόνο πόσο ασβέστιο υπάρχει στο σιτηρέσιο. Εξετάζουμε ταυτόχρονα τον φώσφορο, τη σχέση Ca:P, τη βιταμίνη D, την ποσότητα τροφής που πραγματικά καταναλώνει το ζώο και το παραγωγικό του στάδιο.

Γιατί χρειάζονται ασβέστιο τα πρόβατα;

Το μεγαλύτερο μέρος του ασβεστίου του σώματος βρίσκεται στον σκελετό και στα δόντια. Τα οστά όμως δεν αποτελούν απλώς μια στατική «αποθήκη».

Ο οργανισμός μπορεί να κινητοποιεί ασβέστιο από τον σκελετό όταν οι ανάγκες αυξάνονται και η ποσότητα που απορροφάται από τη διατροφή δεν επαρκεί άμεσα.

Το ασβέστιο είναι απαραίτητο για:

• την ανάπτυξη και διατήρηση του σκελετού,
• τη φυσιολογική λειτουργία των μυών,
• τη μετάδοση νευρικών σημάτων,
• την πήξη του αίματος,
• τη λειτουργία πολλών κυτταρικών μηχανισμών,
• την ανάπτυξη του σκελετού των εμβρύων,
• και την παραγωγή γάλακτος.

Πόσο ασβέστιο χρειάζεται ένα πρόβατο;

Δεν υπάρχει μία μοναδική τιμή που να καλύπτει όλα τα πρόβατα.

Οι ανάγκες μεταβάλλονται ανάλογα με:

• το σωματικό βάρος,
• την ηλικία,
• τον ρυθμό ανάπτυξης,
• το στάδιο εγκυμοσύνης,
• τον αριθμό των εμβρύων,
• τη γαλακτοπαραγωγή,
• την πρόσληψη ξηράς ουσίας,
• και τη συνολική σύνθεση του σιτηρεσίου.

Κατηγορία	Τι πρέπει να γνωρίζουμε
Συντήρηση	Οι ανάγκες είναι σχετικά χαμηλότερες.
Αναπτυσσόμενα αρνιά	Το Ca είναι κρίσιμο για τη φυσιολογική ανάπτυξη του σκελετού.
Τελευταία εγκυμοσύνη	Οι ανάγκες αυξάνονται λόγω της έντονης ανάπτυξης του σκελετού των εμβρύων.
Γαλακτοπαραγωγή	Σημαντική ποσότητα Ca αποβάλλεται μέσω του γάλακτος.

Ως γενικό εύρος αναφοράς, οι απαιτήσεις των διαφορετικών κατηγοριών προβάτων μπορεί να κυμαίνονται περίπου από 0,20% έως 0,82% Ca στη βάση ξηράς ουσίας του συνολικού σιτηρεσίου.

Προσοχή:

Το εύρος 0,20–0,82% δεν σημαίνει ότι κάθε πρόβατο πρέπει να παίρνει «κάπου μέσα σε αυτό το ποσοστό». Οι πραγματικές απαιτήσεις καθορίζονται από την κατηγορία και το παραγωγικό στάδιο του ζώου.

Ποιες ζωοτροφές είναι πλούσιες σε ασβέστιο;

Η περιεκτικότητα μιας ζωοτροφής σε ασβέστιο μεταβάλλεται ανάλογα με το είδος του φυτού, το έδαφος, το στάδιο συγκομιδής και την παρτίδα.

Γενικά, καλές πηγές ασβεστίου αποτελούν οι χορτονομές ψυχανθών, όπως η μηδική.

Αντίθετα, οι καρποί των δημητριακών είναι συνήθως σχετικά φτωχοί σε ασβέστιο και πλουσιότεροι σε φώσφορο.

Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους τα σιτηρέσια με μεγάλη συμμετοχή δημητριακών χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή ως προς την ισορροπία Ca και P.

Όταν απαιτείται συμπλήρωση ασβεστίου, μπορούν να χρησιμοποιούνται κατάλληλες ορυκτές πηγές, όπως ανθρακικό ασβέστιο, ενώ το φωσφορικό διασβέστιο παρέχει τόσο ασβέστιο όσο και φώσφορο.

Η επιλογή και η ποσότητα όμως πρέπει να βασίζονται στο συνολικό σιτηρέσιο και όχι στην αυθαίρετη προσθήκη ενός συμπληρώματος.

Ασβέστιο και φώσφορος: γιατί έχει σημασία η σχέση Ca:P;

Το ασβέστιο και ο φώσφορος λειτουργούν στενά μαζί, ιδιαίτερα στον σχηματισμό και τη διατήρηση του σκελετού.

Για αυτό δεν αρκεί να γνωρίζουμε μόνο τη συγκέντρωση του καθενός. Χρειάζεται να εξετάζουμε και τη σχέση ασβεστίου προς φώσφορο (Ca:P) στο συνολικό σιτηρέσιο.

Πρακτικός κανόνας:

Σε πολλά σιτηρέσια προβάτων χρησιμοποιείται ως πρακτικός στόχος μια σχέση Ca:P περίπου 1,5:1 έως 2:1.

Η κατάλληλη σχέση όμως εξαρτάται από την κατηγορία των ζώων και το συνολικό σιτηρέσιο.

Η σχέση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε κριάρια, αρσενικά αρνιά και ευνουχισμένα αρσενικά που καταναλώνουν σημαντικές ποσότητες συμπυκνωμένων ζωοτροφών.

Τα δημητριακά περιέχουν συνήθως περισσότερο φώσφορο σε σχέση με το ασβέστιο. Όταν το Ca:P του συνολικού σιτηρεσίου γίνει πολύ χαμηλό, αυξάνεται ο κίνδυνος σχηματισμού ορισμένων τύπων ουρόλιθων.

Η πρόληψη της ουρολιθίασης δεν εξαρτάται μόνο από το Ca:P. Σημαντικά είναι επίσης η συνολική σύνθεση του σιτηρεσίου, η επαρκής πρόσληψη νερού και η σωστή διαχείριση της διατροφής.

Ποιος είναι ο ρόλος της βιταμίνης D;

Η βιταμίνη D έχει στενή σχέση με τον μεταβολισμό του ασβεστίου και του φωσφόρου.

Συμβάλλει στη φυσιολογική απορρόφηση και χρησιμοποίηση των δύο στοιχείων και επομένως στη διατήρηση της ομοιόστασης του ασβεστίου και στην ανάπτυξη του σκελετού.

Για αυτό μια ανεπάρκεια βιταμίνης D μπορεί να δημιουργήσει πρόβλημα ακόμη και όταν το σιτηρέσιο περιέχει φαινομενικά αρκετό Ca και P.

Έλλειψη ασβεστίου και προβλήματα στα οστά

Μακροχρόνια ανεπαρκής παροχή ή σοβαρή ανισορροπία ασβεστίου, φωσφόρου και βιταμίνης D μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη και τη μεταλλοποίηση του σκελετού.

Στα αναπτυσσόμενα ζώα μπορεί να εμφανιστούν προβλήματα όπως ραχίτιδα, ενώ στα ενήλικα μπορεί να διαταραχθεί η φυσιολογική κατάσταση των οστών.

Δεν πρέπει όμως κάθε χωλότητα ή πρόβλημα ανάπτυξης να αποδίδεται αυτόματα σε έλλειψη ασβεστίου. Απαιτείται αξιολόγηση του συνολικού σιτηρεσίου και, όπου χρειάζεται, κτηνιατρική διερεύνηση.

Υπασβεστιαιμία στην προβατίνα

Ένα διαφορετικό και πολύ σημαντικό πρόβλημα είναι η υπασβεστιαιμία, δηλαδή η παθολογική πτώση της συγκέντρωσης ασβεστίου στο αίμα.

Στις προβατίνες εμφανίζεται συχνότερα κατά την τελευταία περίοδο της εγκυμοσύνης, όταν οι ανάγκες για τον σχηματισμό του σκελετού των εμβρύων αυξάνονται σημαντικά. Μπορεί επίσης να εμφανιστεί γύρω από τον τοκετό ή κατά τη γαλακτοπαραγωγή.

Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος ιδιαίτερα όταν:

• η προβατίνα κυοφορεί περισσότερα από ένα έμβρυα,
• οι ανάγκες αυξηθούν απότομα,
• μειωθεί η πρόσληψη τροφής,
• το σιτηρέσιο δεν παρέχει επαρκές διαθέσιμο ασβέστιο,
• ή ο οργανισμός δεν προλάβει να κινητοποιήσει αρκετό Ca από τα αποθέματα των οστών.

Σημαντική διευκρίνιση:

Η υπασβεστιαιμία σημαίνει χαμηλό ασβέστιο στο αίμα.

Δεν είναι το ίδιο με την υπογλυκαιμία, που σημαίνει χαμηλή γλυκόζη στο αίμα.

Ποια είναι τα συμπτώματα της υπασβεστιαιμίας;

Τα συμπτώματα μπορεί να εξελιχθούν γρήγορα και περιλαμβάνουν, ανάλογα με τη βαρύτητα:

• μειωμένη όρεξη,
• αδυναμία,
• μυϊκό τρόμο ή τρέμουλο,
• αστάθεια ή δυσκολία στο περπάτημα,
• κατάκλιση και αδυναμία του ζώου να σηκωθεί,
• καταστολή,
• και σε σοβαρές περιπτώσεις κώμα και θάνατο.

Η εικόνα μπορεί να μοιάζει με άλλες μεταβολικές παθήσεις της τελευταίας εγκυμοσύνης, ιδιαίτερα με την τοξιναιμία της εγκυμοσύνης. Οι δύο καταστάσεις μπορούν επίσης να συνυπάρχουν.

Επείγον:

Προβατίνα σε προχωρημένη εγκυμοσύνη ή γύρω από τον τοκετό που εμφανίζει έντονη αδυναμία, νευρομυϊκά συμπτώματα ή δεν μπορεί να σηκωθεί χρειάζεται άμεση κτηνιατρική αξιολόγηση.

Δεν είναι ασφαλές να θεωρηθεί αυτόματα ότι «της λείπει ασβέστιο», επειδή υπάρχουν και άλλες σοβαρές παθήσεις με παρόμοια εικόνα.

Θεραπεύεται η υπασβεστιαιμία;

Όταν η διάγνωση είναι υπασβεστιαιμία, η ανταπόκριση στη σωστή και έγκαιρη θεραπεία μπορεί να είναι γρήγορη.

Η θεραπεία βασίζεται στη χορήγηση κατάλληλων σκευασμάτων ασβεστίου και στην αντιμετώπιση των διατροφικών ή άλλων παραγόντων που προκάλεσαν το πρόβλημα.

Η χορήγηση ασβεστίου, ιδιαίτερα όταν γίνεται ενδοφλέβια, δεν είναι διαδικασία για αυθαίρετη εφαρμογή. Απαιτεί σωστή διάγνωση και κτηνιατρική καθοδήγηση, επειδή λανθασμένη ή υπερβολικά γρήγορη χορήγηση μπορεί να προκαλέσει σοβαρές καρδιακές διαταραχές.

Πρόληψη: τι μπορεί να κάνει ο παραγωγός;

Η πρόληψη δεν σημαίνει απλώς «δίνω περισσότερο ασβέστιο».

Χρειάζεται:

• σωστό σιτηρέσιο κατά την εγκυμοσύνη,
• ιδιαίτερη προσοχή στις τελευταίες εβδομάδες πριν από τον τοκετό,
• κάλυψη των αναγκών σε ενέργεια και πρωτεΐνη ώστε να διατηρείται η πρόσληψη τροφής,
• επαρκές Ca και P,
• σωστή σχέση Ca:P,
• επαρκής βιταμίνη D,
• αποφυγή απότομων αλλαγών της διατροφής,
• και, όπου είναι δυνατόν, ανάλυση των βασικών ζωοτροφών.

Ιδιαίτερα οι προβατίνες που κυοφορούν δίδυμα ή τρίδυμα χρειάζονται αυξημένη προσοχή, επειδή κατά την τελευταία εγκυμοσύνη η ανάπτυξη των εμβρύων αυξάνει σημαντικά τη ζήτηση για ασβέστιο.

Πρέπει να δίνουμε μαρμαρόσκονη ή ανθρακικό ασβέστιο;

Το ανθρακικό ασβέστιο αποτελεί κοινή πηγή συμπληρωματικού Ca στα σιτηρέσια.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να προστίθεται μηχανικά σε κάθε σιτηρέσιο.

Πρώτα πρέπει να γνωρίζουμε:

• τι Ca παρέχουν ήδη οι χονδροειδείς ζωοτροφές,
• πόσο P παρέχουν τα δημητριακά και οι υπόλοιπες τροφές,
• ποια είναι η σχέση Ca:P του συνολικού σιτηρεσίου,
• και ποιες είναι οι ανάγκες της συγκεκριμένης κατηγορίας ζώων.

Μπορεί να δοθεί υπερβολικά πολύ ασβέστιο;

Ναι. Το γεγονός ότι το ασβέστιο είναι απαραίτητο δεν σημαίνει ότι η υπερβολική χορήγηση είναι ωφέλιμη.

Πολύ υψηλές συγκεντρώσεις μπορούν να επηρεάσουν την ισορροπία και την αξιοποίηση άλλων ανόργανων στοιχείων και να διαταράξουν τη συνολική ισορροπία του σιτηρεσίου.

Επιπλέον, σε ορισμένες κατηγορίες ζώων δεν εξετάζουμε μόνο τη συνολική ποσότητα Ca αλλά και τον τύπο των ουρόλιθων που μπορεί να σχηματιστούν. Επομένως, ούτε η αυθαίρετη αύξηση της σχέσης Ca:P αποτελεί ασφαλή γενικό κανόνα.

Συχνά λάθη

• Να θεωρούμε ότι κάθε προβατίνα που πέφτει πριν τον τοκετό έχει υπασβεστιαιμία.
• Να συγχέουμε την υπασβεστιαιμία με την υπογλυκαιμία ή την τοξιναιμία εγκυμοσύνης.
• Να εξετάζουμε μόνο το Ca και να αγνοούμε τον φώσφορο.
• Να χρησιμοποιούμε μία σταθερή σχέση Ca:P για όλα τα ζώα και όλα τα σιτηρέσια.
• Να προσθέτουμε ασβέστιο χωρίς να γνωρίζουμε τι παρέχουν ήδη οι ζωοτροφές.
• Να θεωρούμε ότι όσο περισσότερο Ca δίνουμε τόσο καλύτερα.
• Να χρησιμοποιούμε τις θεωρητικές απαιτήσεις χωρίς να εξετάζουμε την πραγματική πρόσληψη ξηράς ουσίας.

Συχνές ερωτήσεις

Ποιες ζωοτροφές έχουν αρκετό ασβέστιο;

Οι χορτονομές ψυχανθών, όπως η μηδική, είναι γενικά πλουσιότερες σε Ca από τους καρπούς δημητριακών. Η πραγματική συγκέντρωση όμως μπορεί να διαφέρει σημαντικά και η ανάλυση της συγκεκριμένης παρτίδας είναι πολύ πιο αξιόπιστη από μία τυπική τιμή πίνακα.

Πότε είναι μεγαλύτερες οι ανάγκες μιας προβατίνας σε ασβέστιο;

Αυξάνονται ιδιαίτερα κατά την τελευταία εγκυμοσύνη, λόγω της ανάπτυξης του σκελετού των εμβρύων, και κατά τη γαλακτοπαραγωγή, επειδή σημαντική ποσότητα ασβεστίου αποβάλλεται μέσω του γάλακτος.

Η υπασβεστιαιμία προκαλείται πάντα επειδή η τροφή έχει λίγο ασβέστιο;

Όχι. Μπορεί να εμφανιστεί όταν η ζήτηση για ασβέστιο αυξάνεται ταχύτερα από όσο μπορεί να καλυφθεί μέσω της απορρόφησης από το έντερο και της κινητοποίησης από τα οστά. Για αυτό το πρόβλημα μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και όταν η αιτία δεν είναι απλώς «χαμηλό Ca στην τροφή».

Ποια πρέπει να είναι η σχέση ασβεστίου προς φώσφορο;

Σε πολλά σιτηρέσια προβάτων χρησιμοποιείται ως πρακτικός στόχος σχέση περίπου 1,5:1 έως 2:1. Δεν αποτελεί όμως έναν απόλυτο αριθμό για όλες τις περιπτώσεις. Η κατηγορία των ζώων και η σύνθεση ολόκληρου του σιτηρεσίου πρέπει να λαμβάνονται υπόψη.

Μπορώ να αντιμετωπίσω μόνος μου μια προβατίνα με υποψία υπασβεστιαιμίας;

Η υπασβεστιαιμία μπορεί να εξελιχθεί γρήγορα και έχει συμπτώματα που μοιάζουν με άλλες σοβαρές μεταβολικές παθήσεις. Για αυτό χρειάζεται άμεση κτηνιατρική αξιολόγηση και κατάλληλη θεραπεία.

Συμπέρασμα

Το ασβέστιο είναι πολύ περισσότερο από ένα «μέταλλο για τα οστά».

Η σωστή διατροφή πρέπει να εξασφαλίζει:

• επαρκή ποσότητα ασβεστίου,
• σωστή ισορροπία με τον φώσφορο,
• επαρκή βιταμίνη D,
• καλή πρόσληψη ξηράς ουσίας,
• και προσαρμογή του σιτηρεσίου στις αυξημένες ανάγκες εγκυμοσύνης και γαλακτοπαραγωγής.

Κρατήστε αυτό:

Δεν διορθώνουμε ένα σιτηρέσιο απλώς προσθέτοντας περισσότερο ασβέστιο.

Εξετάζουμε Ca, P, σχέση Ca:P, βιταμίνη D, πραγματική πρόσληψη και παραγωγικό στάδιο ως ένα ενιαίο σύστημα.

Σημείωση: Οι αριθμητικές τιμές του άρθρου είναι ενδεικτικές και χρησιμοποιούνται για εκπαιδευτικούς σκοπούς. Δεν αποτελούν εξατομικευμένη συνταγή σιτηρεσίου ή θεραπευτική οδηγία.

Read more »