Παράσιτα των προβάτων: συμπτώματα, διάγνωση και σωστή αντιμετώπιση

Τα παράσιτα των προβάτων αποτελούν ένα από τα συχνότερα προβλήματα υγείας μιας εκτροφής. Το δύσκολο είναι ότι η παρασίτωση δεν εμφανίζεται πάντα με εντυπωσιακά συμπτώματα. Ένα πρόβατο μπορεί να συνεχίζει να τρώει και να κινείται σχετικά φυσιολογικά, ενώ σταδιακά χάνει βάρος, παρουσιάζει αναιμία, μειώνει την παραγωγή του ή αξιοποιεί χειρότερα την τροφή.

Δεν υπάρχει όμως ένα μόνο «παράσιτο των προβάτων». Υπάρχουν πολλά διαφορετικά είδη, με διαφορετικό κύκλο ζωής, διαφορετικά συμπτώματα και διαφορετική αντιμετώπιση. Γι' αυτό και η σωστή διαχείριση ξεκινά από τη διάγνωση του προβλήματος και όχι από την τυφλή χρήση ενός αντιπαρασιτικού.

Με λίγα λόγια
Τα παράσιτα των προβάτων χωρίζονται σε ενδοπαράσιτα, που ζουν μέσα στον οργανισμό, και εξωπαράσιτα, που βρίσκονται στο δέρμα ή στο τρίχωμα. Απώλεια βάρους, αναιμία, διάρροια, κνησμός, αλλοιώσεις στο μαλλί και μειωμένη παραγωγικότητα μπορεί να σχετίζονται με παρασίτωση, αλλά δεν αρκούν από μόνα τους για διάγνωση. Η εξέταση των ζώων και, όπου χρειάζεται, ο εργαστηριακός έλεγχος βοηθούν να επιλεγεί η σωστή αντιμετώπιση.

Ποιες είναι οι βασικές κατηγορίες παρασίτων;

Για πρακτικούς λόγους, τα παράσιτα που ενδιαφέρουν τον προβατοτρόφο μπορούν αρχικά να χωριστούν σε δύο μεγάλες ομάδες:

• Ενδοπαράσιτα: ζουν μέσα στο σώμα του ζώου, για παράδειγμα στο στομάχι, στο έντερο, στο ήπαρ ή στο αναπνευστικό σύστημα.
• Εξωπαράσιτα: βρίσκονται πάνω στο ζώο, κυρίως στο δέρμα και στο μαλλί.

Στα ενδοπαράσιτα περιλαμβάνονται διάφορα γαστρεντερικά νηματώδη, ταινίες, τρηματώδη όπως η ηπατική διστομίαση, πνευμονικά παράσιτα και πρωτόζωα όπως εκείνα που προκαλούν κοκκιδίωση. Στα εξωπαράσιτα περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων ψείρες, ακάρεα, κρότωνες και ορισμένες μύγες ή οι προνύμφες τους.

Τα σημαντικότερα ενδοπαράσιτα των προβάτων

Γαστρεντερικά νηματώδη

Τα γαστρεντερικά νηματώδη είναι από τις σημαντικότερες ομάδες παρασίτων στην προβατοτροφία. Διαφορετικά είδη εγκαθίστανται σε διαφορετικά σημεία του πεπτικού συστήματος και μπορεί να προκαλέσουν από υποκλινικές απώλειες παραγωγής έως σοβαρή νόσο.

Στην ομάδα αυτή ανήκουν μεταξύ άλλων είδη των γενών Haemonchus, Teladorsagia, Trichostrongylus, Nematodirus και Oesophagostomum.

Haemonchus contortus – ένα ιδιαίτερα σημαντικό παράσιτο

Ο Haemonchus contortus εγκαθίσταται στο ήνυστρο και τρέφεται με αίμα. Σε σημαντική παρασίτωση μπορεί να προκαλέσει αναιμία, αδυναμία, απώλεια σωματικής κατάστασης και υπογνάθιο οίδημα. Η διάρροια δεν είναι απαραίτητο να υπάρχει.

Το παράσιτο έχει ιδιαίτερη σημασία και για την Ελλάδα. Σε πανελλαδική μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2025, H. contortus ανιχνεύθηκε στο 41% των εξετασθέντων προβάτων. Το εύρημα αφορά το συγκεκριμένο δείγμα της μελέτης και δεν πρέπει να ερμηνεύεται ως ποσοστό όλων των ελληνικών κοπαδιών, δείχνει όμως τη σημασία του παρασίτου στις ελληνικές συνθήκες.

→ Δείτε αναλυτικά: Haemonchus contortus – αναιμία στα πρόβατα

Κοκκιδίωση

Η κοκκιδίωση προκαλείται από πρωτόζωα και έχει ιδιαίτερη σημασία στα νεαρά ζώα. Υψηλή μόλυνση του περιβάλλοντος, συνωστισμός και άλλοι παράγοντες καταπόνησης μπορούν να ευνοήσουν την εμφάνιση κλινικού προβλήματος.

Ανάλογα με τη βαρύτητα μπορεί να παρατηρηθούν διάρροια, αφυδάτωση, μειωμένη ανάπτυξη και απώλεια σωματικής κατάστασης.

→ Δείτε αναλυτικά: Κοκκιδίωση στα πρόβατα και τα αρνιά

Ταινίες

Οι ταινίες είναι επίπεδοι σκώληκες. Στα πρόβατα συναντώνται είδη όπως η Moniezia, ιδιαίτερα σε νεαρά ζώα. Η παρουσία τμημάτων της ταινίας στα κόπρανα μπορεί να γίνει αντιληπτή από τον κτηνοτρόφο, όμως η σημασία μιας μόλυνσης πρέπει να αξιολογείται μαζί με την ηλικία, την κατάσταση και τα υπόλοιπα ευρήματα του ζώου.

→ Δείτε αναλυτικά: Ταινίαση στα πρόβατα

Ηπατική διστομίαση – Κλαπάτσα

Η ηπατική διστομίαση προσβάλλει το ήπαρ και συνδέεται στενά με τον κύκλο ζωής του παρασίτου και τις κατάλληλες περιβαλλοντικές συνθήκες. Υγρά και ελώδη σημεία των βοσκοτόπων μπορούν να έχουν ιδιαίτερη σημασία για τη μετάδοση.

Η νόσος μπορεί να προκαλέσει απώλεια βάρους, αναιμία, μειωμένη παραγωγικότητα και, ανάλογα με τη μορφή και την ένταση της προσβολής, σοβαρότερη νόσο.

→ Δείτε αναλυτικά: Ηπατική διστομίαση – Κλαπάτσα στα πρόβατα

Πνευμονικά και άλλα παράσιτα

Ορισμένα παράσιτα προσβάλλουν το αναπνευστικό σύστημα και μπορούν να σχετίζονται με βήχα, δυσκολία στην αναπνοή ή μειωμένη απόδοση. Υπάρχει επίσης ο Oestrus ovis, του οποίου οι προνύμφες αναπτύσσονται στις ρινικές κοιλότητες και στους παραρρίνιους κόλπους και μπορεί να προκαλούν ρινικό έκκριμα, φτέρνισμα και χαρακτηριστική ενόχληση των ζώων.

Εξωπαράσιτα των προβάτων

Τα εξωπαράσιτα δεν είναι απλώς ένα αισθητικό πρόβλημα. Ψείρες, ακάρεα, κρότωνες και μύγες μπορούν να προκαλέσουν έντονο ερεθισμό, κνησμό, βλάβες στο δέρμα και στο μαλλί και απώλεια σωματικής κατάστασης. Ορισμένα εξωπαράσιτα μπορούν επίσης να λειτουργήσουν ως φορείς άλλων παθογόνων παραγόντων.

Ένα ζώο που ξύνεται συνεχώς, τρίβεται σε φράχτες ή τοίχους, χάνει μαλλί ή εμφανίζει δερματικές αλλοιώσεις χρειάζεται προσεκτική εξέταση. Η ταυτοποίηση του εξωπαρασίτου είναι σημαντική, επειδή η αντιμετώπιση δεν είναι ίδια για ψείρες, ακάρεα, κρότωνες και μύγες.

→ Δείτε αναλυτικά: Εξωπαράσιτα των προβάτων

Ποια συμπτώματα μπορεί να δείχνουν παρασίτωση;

Δεν υπάρχει ένα σύμπτωμα που να αποδεικνύει ότι ένα πρόβατο έχει παράσιτα. Ορισμένα σημάδια όμως πρέπει να αυξήσουν την υποψία:

• απώλεια βάρους ή κακή σωματική κατάσταση,
• μειωμένη ανάπτυξη των αρνιών,
• ωχρότητα στους βλεννογόνους και αναιμία,
• υπογνάθιο οίδημα («πρήξιμο κάτω από το σαγόνι»),
• διάρροια ή λερωμένη οπίσθια περιοχή,
• αδυναμία και μειωμένη όρεξη,
• βήχας ή αναπνευστικά συμπτώματα σε ορισμένες παρασιτώσεις,
• έντονο ξύσιμο ή τρίψιμο,
• πτώση ή αλλοίωση του μαλλιού,
• ορατά παράσιτα ή τμήματά τους.

Προσοχή: Τα ίδια συμπτώματα μπορούν να προκληθούν και από άλλες ασθένειες ή προβλήματα διατροφής. Η ωχρότητα, η διάρροια ή η απώλεια βάρους δεν αποτελούν από μόνα τους διάγνωση παρασίτωσης.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η σωστή αντιμετώπιση ξεκινά από το ερώτημα «ποιο παράσιτο υπάρχει και πόσο σημαντικό είναι το πρόβλημα;».

Ανάλογα με την περίπτωση, ο κτηνίατρος μπορεί να αξιοποιήσει την κλινική εικόνα, το ιστορικό του κοπαδιού και εργαστηριακές εξετάσεις. Στα γαστρεντερικά παράσιτα χρησιμοποιείται συχνά η παρασιτολογική εξέταση κοπράνων και η καταμέτρηση αυγών ανά γραμμάριο κοπράνων. Σε ορισμένες περιπτώσεις απαιτούνται πιο ειδικές εξετάσεις για να προσδιοριστεί ποια παράσιτα συμμετέχουν.

Η εξέταση ενός μόνο ζώου δεν περιγράφει πάντοτε την κατάσταση ολόκληρου του κοπαδιού. Η δειγματοληψία πρέπει να σχεδιάζεται με βάση το πρόβλημα που διερευνάται.

Γιατί δεν πρέπει να γίνεται αποπαρασίτωση «στα τυφλά»;

Για πολλά χρόνια η συνηθισμένη πρακτική ήταν η τακτική χορήγηση αντιπαρασιτικών σε ολόκληρο το κοπάδι. Η υπερβολική και λανθασμένη χρήση όμως δημιουργεί ισχυρή πίεση επιλογής και ευνοεί την ανάπτυξη ανθεκτικών παρασίτων.

Η ανθεκτικότητα στα ανθελμινθικά αποτελεί πλέον σημαντικό πρόβλημα στην προβατοτροφία. Το 2026 ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων, στο πλαίσιο της επανεξέτασης κτηνιατρικών φαρμάκων αλβενδαζόλης για τα πρόβατα, επισήμανε μεταξύ των στρατηγικών περιορισμού της ανθεκτικότητας:

• την αποφυγή υποδοσολογίας,
• την τακτική παρασιτολογική παρακολούθηση,
• τη διατήρηση πληθυσμού παρασίτων σε refugia,
• και τη στοχευμένη επιλεκτική θεραπεία (targeted selective treatment) όπου αυτή ενδείκνυται.

Με απλά λόγια, ο στόχος δεν είναι να χορηγείται συνεχώς φάρμακο σε κάθε ζώο ανεξάρτητα από την πραγματική ανάγκη. Ο στόχος είναι ένα πρόγραμμα ελέγχου προσαρμοσμένο στο κοπάδι, με διάγνωση, σωστή επιλογή θεραπείας και παρακολούθηση της αποτελεσματικότητάς της.

Τι είναι το refugia;

Ο όρος refugia περιγράφει το τμήμα του πληθυσμού των παρασίτων που δεν εκτίθεται σε ένα αντιπαρασιτικό φάρμακο. Η διατήρηση ευαίσθητων παρασίτων στον συνολικό πληθυσμό μπορεί να συμβάλει στην επιβράδυνση της επικράτησης ανθεκτικών στελεχών.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο κτηνοτρόφος πρέπει μόνος του να αφήνει άρρωστα ζώα χωρίς θεραπεία. Η εφαρμογή τέτοιων στρατηγικών απαιτεί σωστή αξιολόγηση του κοπαδιού και συνεργασία με τον κτηνίατρο.

Πρόληψη: περισσότερο από ένα αντιπαρασιτικό

Ο έλεγχος των παρασίτων είναι αποτελεσματικότερος όταν συνδυάζει φαρμακευτικά και διαχειριστικά μέτρα. Ανάλογα με την εκτροφή και το είδος του παρασίτου, μπορεί να χρειάζονται:

• τακτική παρακολούθηση της παρασιτικής επιβάρυνσης,
• έλεγχος της σωματικής κατάστασης των ζώων,
• σωστή διαχείριση βοσκοτόπων και πυκνότητας βόσκησης,
• ιδιαίτερη παρακολούθηση των περισσότερο ευάλωτων ομάδων,
• έλεγχος νέων ζώων πριν ενταχθούν στο κοπάδι,
• καλή υγιεινή στους χώρους όπου αυτή επηρεάζει τον κύκλο ζωής του παρασίτου,
• σωστή δοσολογία των εγκεκριμένων κτηνιατρικών φαρμάκων όταν απαιτείται θεραπεία,
• και αξιολόγηση του αν η θεραπεία εξακολουθεί να είναι αποτελεσματική.

Τι πρέπει να κάνει ο κτηνοτρόφος όταν υποψιάζεται παράσιτα;

1. Μην θεωρείτε κάθε διάρροια ή αδυνάτισμα «σκουλήκια».
2. Παρατηρήστε ποια ζώα παρουσιάζουν πρόβλημα και σε ποια ηλικιακή ή παραγωγική ομάδα ανήκουν.
3. Καταγράψτε πότε έγινε η τελευταία αντιπαρασιτική αγωγή και ποιο προϊόν χρησιμοποιήθηκε.
4. Συζητήστε με τον κτηνίατρο αν χρειάζεται παρασιτολογικός έλεγχος κοπράνων ή άλλη εξέταση.
5. Χρησιμοποιήστε μόνο εγκεκριμένο κτηνιατρικό φάρμακο για το συγκεκριμένο ζώο και την αντίστοιχη ένδειξη.
6. Τηρείτε τη δοσολογία, τον τρόπο χορήγησης και τους χρόνους αναμονής που αναγράφονται στις εγκεκριμένες πληροφορίες του προϊόντος.
7. Σε επαναλαμβανόμενες αποτυχίες θεραπείας, διερευνήστε μαζί με τον κτηνίατρο το ενδεχόμενο ανθεκτικότητας αντί να επαναλαμβάνετε αυθαίρετα την ίδια αγωγή.

Συχνές ερωτήσεις

Κάθε πότε πρέπει να αποπαρασιτώνονται τα πρόβατα;

Δεν υπάρχει ένα σωστό ημερολόγιο αποπαρασίτωσης για όλες τις εκτροφές. Το είδος των παρασίτων, το σύστημα εκτροφής, η βόσκηση, η εποχή, οι προηγούμενες εξετάσεις και η αποτελεσματικότητα των φαρμάκων επηρεάζουν το πρόγραμμα. Η επαναλαμβανόμενη θεραπεία ολόκληρου του κοπαδιού χωρίς αξιολόγηση μπορεί να ευνοήσει την ανθεκτικότητα.

Η διάρροια σημαίνει ότι το πρόβατο έχει σκουλήκια;

Όχι. Ορισμένες παρασιτώσεις μπορούν να προκαλέσουν διάρροια, αλλά υπάρχουν πολλές άλλες αιτίες. Επιπλέον, σοβαρή παρασίτωση από Haemonchus contortus μπορεί να προκαλέσει έντονη αναιμία χωρίς απαραίτητα να υπάρχει διάρροια.

Αν το αντιπαρασιτικό δεν έπιασε, πρέπει να αυξήσω τη δόση;

Όχι αυθαίρετα. Η αποτυχία μπορεί να σχετίζεται με λανθασμένη χορήγηση, υποδοσολογία, λάθος διάγνωση ή ανθεκτικότητα των παρασίτων. Χρειάζεται κτηνιατρική αξιολόγηση πριν αλλάξει η θεραπεία.

Μπορώ να καταλάβω την παρασίτωση μόνο κοιτάζοντας το ζώο;

Μερικές φορές η κλινική εικόνα δημιουργεί ισχυρή υποψία, αλλά συνήθως δεν αρκεί για να προσδιοριστεί με ασφάλεια το είδος και η σημασία της παρασίτωσης. Η εργαστηριακή εξέταση μπορεί να είναι απαραίτητη.

Συμπέρασμα

Τα παράσιτα αποτελούν φυσικό μέρος του περιβάλλοντος στο οποίο εκτρέφονται τα πρόβατα και η πλήρης εξάλειψή τους δεν είναι ρεαλιστικός στόχος. Στόχος είναι να διατηρείται η παρασιτική επιβάρυνση σε επίπεδο που δεν προκαλεί νόσο και σημαντικές παραγωγικές απώλειες, χωρίς ταυτόχρονα να επιταχύνεται η ανάπτυξη ανθεκτικότητας στα διαθέσιμα φάρμακα.

Η σύγχρονη αντιμετώπιση βασίζεται σε τρεις αρχές: γνωρίζω ποιο είναι το πρόβλημα, θεραπεύω όταν και όπως χρειάζεται και ελέγχω αν η στρατηγική μου εξακολουθεί να λειτουργεί.

Κτηνιατρική σημείωση: Το άρθρο παρέχει γενικές πληροφορίες και δεν αντικαθιστά την κτηνιατρική διάγνωση. Η επιλογή αντιπαρασιτικού φαρμάκου, η δοσολογία, ο χρόνος χορήγησης και οι χρόνοι αναμονής πρέπει να βασίζονται στο εγκεκριμένο προϊόν, στο είδος του παρασίτου και στις οδηγίες του κτηνιάτρου.

Πηγές και περαιτέρω ανάγνωση

• European Medicines Agency (EMA) – Veterinary medicinal products containing albendazole as a single active substance presented as oral suspension in sheep, 2026.
• Arsenopoulos K.V., Gelasakis A.I., Papadopoulos E. – Abattoir Countrywide Survey of Dairy Small Ruminants' Haemonchosis in Greece and Associated Risk Factors, Animals, 2025.
• MSD Veterinary Manual – Preventive Health Care and Husbandry of Sheep.
• MSD Veterinary Manual – Lice in Sheep and Goats.
• MSD Veterinary Manual – Ectoparasiticides Used in Large Animals.

Read more »

Κοκκιδίωση στα αρνιά: συμπτώματα, διάγνωση, θεραπεία και πρόληψη

Η κοκκιδίωση στα αρνιά, γνωστή και ως κοκκιδίαση, είναι μια παρασιτική νόσος του εντέρου που προκαλείται από πρωτόζωα του γένους Eimeria. Είναι ιδιαίτερα σημαντική στα νεαρά ζώα και μπορεί να προκαλέσει διάρροια, αφυδάτωση, απώλεια βάρους, καθυστέρηση της ανάπτυξης και, στις σοβαρότερες περιπτώσεις, θάνατο.

Το σημαντικό είναι ότι η παρουσία κοκκιδίων δεν σημαίνει πάντα νόσο. Πολλά αρνιά έρχονται σε επαφή με Eimeria χωρίς να εμφανίσουν κλινικά συμπτώματα. Πρόβλημα δημιουργείται όταν η έκθεση είναι μεγάλη, το περιβάλλον είναι έντονα μολυσμένο ή συνυπάρχουν παράγοντες όπως συνωστισμός, στρες και κακές συνθήκες υγιεινής.

Με λίγα λόγια
Η κοκκιδίωση αφορά κυρίως νεαρά αρνιά. Συχνά εμφανίζεται με διάρροια και καθυστέρηση ανάπτυξης, αλλά η διάγνωση δεν γίνεται μόνο επειδή βρέθηκαν ωοκύστεις στα κόπρανα. Χρειάζεται συνδυασμός ηλικίας, συμπτωμάτων, ιστορικού, παρασιτολογικής εξέτασης και, όταν χρειάζεται, ταυτοποίησης των ειδών Eimeria.

Τι είναι η κοκκιδίωση;

Η κοκκιδίωση προκαλείται από ενδοκυτταρικά πρωτόζωα του γένους Eimeria, τα οποία πολλαπλασιάζονται στα κύτταρα του εντερικού επιθηλίου.

Στα πρόβατα έχουν περιγραφεί πολλά διαφορετικά είδη Eimeria, όμως δεν έχουν όλα την ίδια παθογόνο δράση. Ιδιαίτερη σημασία έχουν τα Eimeria crandallis και Eimeria ovinoidalis, με το δεύτερο να θεωρείται από τα περισσότερο παθογόνα είδη.

Τα είδη Eimeria των προβάτων είναι σε μεγάλο βαθμό προσαρμοσμένα στον συγκεκριμένο ξενιστή. Αυτό σημαίνει ότι δεν αντιμετωπίζουμε γενικά την κοκκιδίωση σαν μία ενιαία λοίμωξη κοινή σε όλα τα παραγωγικά ζώα.

Για μια συνολική εικόνα μπορείτε να δείτε και τον κεντρικό οδηγό για τα παράσιτα των προβάτων.

Ποια ζώα κινδυνεύουν περισσότερο;

Η κλινική κοκκιδίωση εμφανίζεται κυρίως σε νεαρά αρνιά. Πολλά περιστατικά εμφανίζονται περίπου στην ηλικία των 4–8 εβδομάδων, ιδιαίτερα όταν τα ζώα βρίσκονται σε περιβάλλον με μεγάλη μόλυνση από κόπρανα.

Αυξημένος κίνδυνος υπάρχει όταν συνυπάρχουν:

• μεγάλη πυκνότητα ζώων,
• συνωστισμός,
• υγρή ή λερωμένη στρωμνή,
• κόπρανα κοντά σε ταΐστρες και ποτίστρες,
• έντονη μόλυνση χώρων όπου παραμένουν πολλά αρνιά,
• απότομες αλλαγές διατροφής,
• μετακινήσεις ή άλλο έντονο στρες,
• και συνύπαρξη άλλων εντερικών παρασίτων ή νοσημάτων.

Πώς μεταδίδεται;

Τα μολυσμένα ζώα αποβάλλουν ωοκύστεις των κοκκιδίων με τα κόπρανα.

Οι ωοκύστεις δεν είναι αμέσως μολυσματικές. Αφού βρεθούν στο περιβάλλον, χρειάζονται κατάλληλες συνθήκες για να ωριμάσουν και να γίνουν μολυσματικές.

Το αρνί μολύνεται όταν καταπιεί τις ώριμες ωοκύστεις, για παράδειγμα μέσω:

• μολυσμένης τροφής,
• μολυσμένου νερού,
• στρωμνής,
• εδάφους,
• ή επιφανειών που έχουν μολυνθεί από κόπρανα.

Στο έντερο, τα παράσιτα πολλαπλασιάζονται μέσα στα κύτταρα του εντερικού τοιχώματος. Όταν η προσβολή είναι μεγάλη, η καταστροφή των κυττάρων μπορεί να προκαλέσει σοβαρή εντερίτιδα.

Γιατί εμφανίζεται κυρίως στα αρνιά;

Τα μεγαλύτερα ζώα έχουν συνήθως ήδη εκτεθεί στα κοκκίδια και έχουν αναπτύξει σημαντικό βαθμό ανοσίας. Μπορούν όμως να αποβάλλουν μικρούς αριθμούς ωοκύστεων χωρίς να εμφανίζουν συμπτώματα.

Τα νεαρά αρνιά δεν έχουν ακόμη αναπτύξει αντίστοιχη ανοσία. Εάν εκτεθούν απότομα σε μεγάλο αριθμό μολυσματικών ωοκύστεων, μπορεί να εμφανίσουν κλινική νόσο.

Ποια είναι τα συμπτώματα;

Η κλινική εικόνα εξαρτάται από το είδος της Eimeria, τον αριθμό των παρασίτων, την ηλικία και τη γενική κατάσταση του αρνιού.

Συχνά συμπτώματα είναι:

• διάρροια,
• μειωμένη όρεξη,
• κατάπτωση,
• κοιλιακός πόνος,
• αφυδάτωση,
• απώλεια βάρους,
• κακή σωματική κατάσταση,
• μειωμένη ανάπτυξη,
• και χαμηλότερη αξιοποίηση της τροφής.

Σε σοβαρές περιπτώσεις, ιδιαίτερα σε λοιμώξεις από περισσότερο παθογόνα είδη όπως το E. ovinoidalis, η διάρροια μπορεί να περιέχει αίμα.

Σε χρόνιες ή υποκλινικές περιπτώσεις μπορεί να μην υπάρχει εντυπωσιακή διάρροια. Το βασικό πρόβλημα μπορεί να είναι ότι τα αρνιά δεν αναπτύσσονται όπως θα έπρεπε.

Η διάρροια σημαίνει κοκκιδίωση;

Όχι. Η διάρροια στα αρνιά μπορεί να έχει πολλές διαφορετικές αιτίες.

Ανάλογα με την ηλικία και τις συνθήκες της εκτροφής, πρέπει να εξεταστούν και άλλα πιθανά αίτια, όπως:

• εντερικά σκουλήκια,
• Nematodirus,
• κρυπτοσποριδίωση,
• σαλμονέλλωση,
• λοιμώξεις από κλωστηρίδια,
• άλλα λοιμώδη νοσήματα,
• και διατροφικά ή διαχειριστικά προβλήματα.

Γι' αυτό η θεραπεία αποκλειστικά και μόνο με βάση το σύμπτωμα «έχει διάρροια» μπορεί να οδηγήσει σε λάθος αντιμετώπιση.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η διάγνωση της κοκκιδίωσης βασίζεται σε συνδυασμό στοιχείων:

• την ηλικία των ζώων,
• τα κλινικά συμπτώματα,
• το ιστορικό της εκτροφής,
• τις συνθήκες υγιεινής και συνωστισμού,
• την παρασιτολογική εξέταση κοπράνων,
• και, όπου χρειάζεται, την αναγνώριση των ειδών Eimeria.

Αρκεί να βρούμε ωοκύστεις στα κόπρανα;

Όχι.

Αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα σημεία στην κοκκιδίωση. Πολλά υγιή πρόβατα και αρνιά μπορεί να αποβάλλουν ωοκύστεις χωρίς να έχουν κλινική νόσο.

Επιπλέον:

• δεν είναι όλα τα είδη Eimeria εξίσου παθογόνα,
• ο αριθμός των ωοκύστεων επηρεάζεται από τη χρονική στιγμή της δειγματοληψίας,
• και σε πολύ οξεία νόσο μπορεί να έχουν ήδη εμφανιστεί σοβαρά συμπτώματα πριν αρχίσει η μεγάλη αποβολή ωοκύστεων.

Για αυτό η εργαστηριακή εξέταση πρέπει να ερμηνεύεται μαζί με την κλινική εικόνα και το ιστορικό.

Τι πρέπει να κάνει ο κτηνοτρόφος όταν υποψιάζεται κοκκιδίωση;

1. Εντοπίστε έγκαιρα τα άρρωστα αρνιά.
2. Επικοινωνήστε με κτηνίατρο ιδιαίτερα όταν υπάρχει έντονη διάρροια, αφυδάτωση, αίμα στα κόπρανα ή γρήγορη επιδείνωση.
3. Ελέγξτε και άλλα αρνιά της ίδιας ομάδας.
4. Πάρτε δείγματα κοπράνων όταν αυτό ζητηθεί για εργαστηριακό έλεγχο.
5. Μειώστε την έκθεση σε μολυσμένα κόπρανα.
6. Διατηρήστε καθαρές τις ταΐστρες και τις ποτίστρες.
7. Ελέγξτε τη στρωμνή και την υγρασία των χώρων.

Πώς αντιμετωπίζεται;

Η θεραπεία εξαρτάται από τη σοβαρότητα της νόσου, το στάδιο στο οποίο βρίσκεται η προσβολή και τα κτηνιατρικά προϊόντα που είναι εγκεκριμένα για χρήση στα πρόβατα.

Υπάρχουν αντικοκκιδιακά κτηνιατρικά φάρμακα, αλλά δεν είναι σωστό να εφαρμόζεται ένα γενικό σχήμα θεραπείας σε κάθε εκτροφή.

Η επιλογή πρέπει να λαμβάνει υπόψη:

• το συγκεκριμένο εγκεκριμένο προϊόν,
• την ηλικία και το βάρος των ζώων,
• το αν πρόκειται για θεραπεία κλινικών περιστατικών ή για έλεγχο ομάδας υψηλού κινδύνου,
• την κατάσταση ενυδάτωσης και θρέψης των αρνιών,
• και τους προβλεπόμενους χρόνους αναμονής για προϊόντα ζωικής προέλευσης.

Σοβαρά άρρωστα αρνιά μπορεί να χρειάζονται επιπλέον υποστηρικτική αντιμετώπιση, όπως διόρθωση της αφυδάτωσης και διατροφική υποστήριξη, πάντα με κτηνιατρική καθοδήγηση.

Σημαντικό: Η αντικοκκιδιακή θεραπεία είναι αποτελεσματικότερη όταν το πρόβλημα αναγνωριστεί έγκαιρα. Όταν έχει ήδη προκληθεί σοβαρή βλάβη στο έντερο, η καταστροφή του ιστού δεν αναστρέφεται απλώς με τη χορήγηση ενός φαρμάκου.

Πρέπει να θεραπεύεται όλο το κοπάδι;

Όχι απαραίτητα.

Σε ορισμένες εξάρσεις μπορεί να υπάρχει ανάγκη αντιμετώπισης μεγαλύτερης ομάδας αρνιών, ακόμη και αν δεν έχουν όλα εμφανή συμπτώματα, επειδή μπορεί να έχουν εκτεθεί στο ίδιο μολυσμένο περιβάλλον.

Η απόφαση όμως πρέπει να βασίζεται:

• στην έκταση του προβλήματος,
• στην ηλικία των αρνιών,
• στο ιστορικό της εκτροφής,
• στα εργαστηριακά ευρήματα,
• και στην κτηνιατρική εκτίμηση.

Η τυφλή, επαναλαμβανόμενη χορήγηση αντικοκκιδιακών χωρίς αξιολόγηση δεν αποτελεί σωστή στρατηγική πρόληψης.

Η πρόληψη είναι κυρίως θέμα διαχείρισης

Η κοκκιδίωση είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα νόσου στην οποία η διαχείριση του περιβάλλοντος είναι εξίσου σημαντική με τη φαρμακευτική αντιμετώπιση.

Ο στόχος δεν είναι να εξαφανίσουμε κάθε Eimeria από την εκτροφή — κάτι που πρακτικά δεν είναι εφικτό — αλλά να περιορίσουμε τη μεγάλη συσσώρευση μολυσματικών ωοκύστεων.

1. Καθαρή και στεγνή στρωμνή

Η υγρασία και η μεγάλη κοπρανώδης μόλυνση ευνοούν τη διατήρηση των ωοκύστεων στο περιβάλλον. Οι χώροι των αρνιών πρέπει να διατηρούνται όσο γίνεται καθαροί και στεγνοί.

2. Αποφυγή συνωστισμού

Όσο περισσότερα ζώα βρίσκονται στον ίδιο περιορισμένο χώρο, τόσο αυξάνεται η μόλυνση του περιβάλλοντος με κόπρανα.

3. Καθαρές ταΐστρες και ποτίστρες

Οι ταΐστρες και οι ποτίστρες πρέπει να είναι σχεδιασμένες και τοποθετημένες έτσι ώστε να περιορίζεται η είσοδος κοπράνων.

4. Καλή αποστράγγιση

Τα σημεία γύρω από τις ποτίστρες και τις ταΐστρες δεν πρέπει να μετατρέπονται σε μόνιμα υγρά και λασπώδη σημεία μεγάλης μόλυνσης.

5. Διαχείριση ομάδων

Όπου είναι δυνατόν, η διατήρηση αρνιών παρόμοιας ηλικίας σε καθαρές ομάδες και η αποφυγή συνεχούς εισαγωγής νέων ζώων σε ήδη μολυσμένους χώρους βοηθούν στον έλεγχο του προβλήματος.

6. Περιορισμός του στρες

Απότομες αλλαγές στη διατροφή, μετακινήσεις, απογαλακτισμός και άλλοι παράγοντες στρες μπορεί να συμπέσουν με την εμφάνιση κλινικής νόσου.

Υπάρχει εμβόλιο για την κοκκιδίωση στα πρόβατα;

Σήμερα δεν υπάρχει διαθέσιμο καθιερωμένο εμβόλιο για την κοκκιδίωση των προβάτων. Για αυτό η πρόληψη βασίζεται κυρίως στη σωστή διαχείριση, στη μείωση της έκθεσης σε μεγάλο αριθμό ωοκύστεων και, όπου πραγματικά χρειάζεται, στη στοχευμένη χρήση εγκεκριμένων αντικοκκιδιακών προϊόντων.

Πρακτικός έλεγχος σε 7 βήματα

1. Παρακολουθήστε ιδιαίτερα τα αρνιά ηλικίας περίπου ενός έως δύο μηνών.
2. Εντοπίστε έγκαιρα διάρροια, καθυστέρηση ανάπτυξης και απώλεια σωματικής κατάστασης.
3. Ελέγξτε αν πολλά αρνιά της ίδιας ομάδας εμφανίζουν παρόμοια συμπτώματα.
4. Εξετάστε τη στρωμνή, την υγρασία και την καθαριότητα των χώρων.
5. Ελέγξτε αν τροφή και νερό μολύνονται με κόπρανα.
6. Χρησιμοποιήστε εργαστηριακή διάγνωση όταν χρειάζεται αντί για τυφλή θεραπεία.
7. Μετά την αντιμετώπιση, αξιολογήστε αν μειώθηκε πραγματικά το πρόβλημα.

Συχνές ερωτήσεις

Όλα τα αρνιά με κοκκίδια στα κόπρανα έχουν κοκκιδίωση;

Όχι. Η παρουσία ωοκύστεων αποδεικνύει έκθεση ή λοίμωξη, όχι απαραίτητα κλινική νόσο. Η διάγνωση απαιτεί αξιολόγηση της συνολικής εικόνας.

Η κοκκιδίωση προσβάλλει μόνο μικρά αρνιά;

Η κλινική νόσος είναι πολύ συχνότερη στα νεαρά ζώα. Μεγαλύτερα πρόβατα μπορεί να είναι μολυσμένα και να αποβάλλουν ωοκύστεις χωρίς εμφανή συμπτώματα.

Η κοκκιδίωση προκαλεί πάντα αιματηρή διάρροια;

Όχι. Η διάρροια μπορεί να είναι μη αιματηρή. Αιματηρή διάρροια μπορεί να εμφανιστεί σε σοβαρές περιπτώσεις, ιδιαίτερα με ορισμένα περισσότερο παθογόνα είδη.

Αν ένα αρνί δεν έχει διάρροια, αποκλείεται η κοκκιδίωση;

Όχι. Χρόνιες ή υποκλινικές λοιμώξεις μπορεί να εμφανίζονται κυρίως ως κακή ανάπτυξη, μειωμένη πρόσληψη τροφής και χαμηλή σωματική κατάσταση.

Μπορώ να κάνω προληπτικά αντικοκκιδιακό σε όλα τα αρνιά;

Σε εκτροφές με προβλέψιμο και τεκμηριωμένο πρόβλημα μπορεί να σχεδιαστεί πρόγραμμα πρόληψης, αλλά αυτό πρέπει να βασίζεται στο ιστορικό της εκτροφής, στον πραγματικό κίνδυνο και σε εγκεκριμένο προϊόν. Δεν αντικαθιστά την καθαριότητα και τη σωστή διαχείριση.

Τα συνηθισμένα απολυμαντικά σκοτώνουν εύκολα τις ωοκύστεις;

Όχι πάντα. Οι ωοκύστεις των κοκκιδίων είναι αρκετά ανθεκτικές στο περιβάλλον και σε πολλά συνηθισμένα απολυμαντικά. Η απομάκρυνση οργανικού υλικού, το στέγνωμα, η καθαριότητα και η σωστή διαχείριση των χώρων είναι ιδιαίτερα σημαντικά.

Συμπέρασμα

Η κοκκιδίωση στα αρνιά δεν είναι απλώς «μια διάρροια που θέλει φάρμακο». Είναι αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης μεταξύ του παρασίτου, της ηλικίας και της ανοσίας του ζώου, του βαθμού μόλυνσης του περιβάλλοντος και των συνθηκών διαχείρισης.

Η καλύτερη στρατηγική είναι ο συνδυασμός έγκαιρης αναγνώρισης, σωστής διάγνωσης, στοχευμένης θεραπείας και περιορισμού της κοπρανώδους μόλυνσης.

Κτηνιατρική σημείωση: Το άρθρο παρέχει γενικές πληροφορίες και δεν αντικαθιστά την κτηνιατρική διάγνωση. Η επιλογή αντικοκκιδιακού φαρμάκου, η δοσολογία, ο χρόνος χορήγησης, η πιθανή αντιμετώπιση ολόκληρης ομάδας ζώων και οι χρόνοι αναμονής για προϊόντα ζωικής προέλευσης πρέπει να βασίζονται στο συγκεκριμένο εγκεκριμένο κτηνιατρικό προϊόν και στις οδηγίες του κτηνιάτρου.

Πηγές και περαιτέρω ανάγνωση

• MSD Veterinary Manual – Coccidiosis of Sheep, ενημέρωση Σεπτέμβριος 2024.
• MSD Veterinary Manual – Intestinal Diseases in Sheep and Goats.
• Union Product Database – κτηνιατρικά φάρμακα εγκεκριμένα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Read more »

Ευλογιά αιγοπροβάτων: Νέα ενίσχυση 4,14 εκατ. € για τη μηδική – Οι 6 νέες περιοχές

Ευλογιά αιγοπροβάτων: Νέα ενίσχυση 4,14 εκατ. ευρώ για καλλιεργητές μηδικής σε 6 ακόμη περιοχές

Σε έξι ακόμη Περιφερειακές Ενότητες επεκτείνεται η οικονομική στήριξη των καλλιεργητών μηδικής που επηρεάστηκαν από τους περιορισμούς στη διακίνηση ζωοτροφών, οι οποίοι εφαρμόστηκαν στο πλαίσιο των μέτρων για την αντιμετώπιση της ευλογιάς των αιγοπροβάτων.

Σύμφωνα με ανακοίνωση του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων στις 3 Σεπτεμβρίου 2026, η εκτιμώμενη δαπάνη της νέας παρέμβασης ανέρχεται σε 4.143.954 ευρώ.

Οι 6 νέες Περιφερειακές Ενότητες

• Ηλείας
• Θεσσαλονίκης
• Κιλκίς
• Πέλλας
• Φθιώτιδας
• Φλώρινας

Γιατί δίνεται η ενίσχυση

Τα μέτρα που εφαρμόζονται για τον περιορισμό της ευλογιάς των αιγοπροβάτων περιλαμβάνουν περιορισμούς στις μετακινήσεις και στη διακίνηση, οι οποίοι έχουν επηρεάσει και την αγορά ζωοτροφών.

Η μηδική αποτελεί μία από τις βασικές ζωοτροφές για την ελληνική αιγοπροβατοτροφία. Σε περιοχές όπου εφαρμόστηκαν περιοριστικά μέτρα, παραγωγοί μηδικής αντιμετώπισαν δυσκολίες στη διάθεση της παραγωγής τους και οικονομικές απώλειες.

Επεκτείνεται το υπάρχον καθεστώς στήριξης

Η νέα απόφαση δεν δημιουργεί ξεχωριστό πρόγραμμα από την αρχή, αλλά επεκτείνει το καθεστώς ενίσχυσης και σε πρόσθετες περιοχές όπου διαπιστώθηκαν οικονομικές επιπτώσεις από τα μέτρα αντιμετώπισης της ζωονόσου.

Με την τροποποίηση της σχετικής Κοινής Υπουργικής Απόφασης εντάσσονται πλέον και οι παραγωγοί μηδικής των έξι παραπάνω Περιφερειακών Ενοτήτων.

Τι σημαίνει για την προβατοτροφία

Η συγκεκριμένη παρέμβαση έχει ιδιαίτερη σημασία για τον κλάδο, επειδή η ευλογιά δεν επηρεάζει μόνο τις εκτροφές στις οποίες εμφανίζονται κρούσματα. Οι περιορισμοί που εφαρμόζονται για την προστασία του ζωικού κεφαλαίου έχουν επιπτώσεις σε ολόκληρη την αλυσίδα της αιγοπροβατοτροφίας, από τις μετακινήσεις των ζώων έως την παραγωγή και τη διακίνηση ζωοτροφών.

Η διατήρηση επαρκούς και οικονομικά βιώσιμης τροφοδοσίας με ζωοτροφές είναι κρίσιμη για τις μονάδες, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία πολλές περιοχές εξακολουθούν να βρίσκονται υπό αυξημένη κτηνιατρική επιτήρηση.

Προσοχή: Οι παραγωγοί που ενδιαφέρονται για την ενίσχυση πρέπει να παρακολουθούν τις επίσημες ανακοινώσεις του ΥΠΑΑΤ για τις λεπτομέρειες εφαρμογής, τις προϋποθέσεις και τυχόν διαδικασία υποβολής αιτήσεων.

Η επίσημη ανακοίνωση

Η ανακοίνωση δημοσιεύθηκε από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων στις 3 Σεπτεμβρίου 2026. Οι αιτήσεις–υπεύθυνες δηλώσεις υποβάλλονται ηλεκτρονικά μέσω της πλατφόρμας myBusinessSupport από 10 έως και 18 Σεπτεμβρίου 2026.
10 €/στρέμμα ξηρική – 20 €/στρέμμα ποτιστική

Δείτε την επίσημη ανακοίνωση του ΥΠΑΑΤ

---

Η Πύλη Προβατοτροφίας παρακολουθεί τις εξελίξεις σχετικά με την ευλογιά των αιγοπροβάτων, τα μέτρα προστασίας και τις οικονομικές ενισχύσεις που αφορούν κτηνοτρόφους και παραγωγούς ζωοτροφών.

Read more »

Ταινίαση στα πρόβατα: Moniezia, συμπτώματα, διάγνωση και θεραπεία

Η ταινίαση στα πρόβατα προκαλείται κυρίως από ταινίες του γένους Moniezia, οι οποίες ζουν στο λεπτό έντερο. Η Moniezia expansa είναι από τα γνωστότερα είδη και παρατηρείται ιδιαίτερα σε αρνιά και νεαρά ζώα που βόσκουν.

Η εικόνα των χαρακτηριστικών λευκών τμημάτων της ταινίας στα κόπρανα προκαλεί συχνά ανησυχία στον κτηνοτρόφο. Ωστόσο, υπάρχει ένα σημαντικό σημείο που πρέπει να γνωρίζουμε: η παρουσία Moniezia δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το ζώο είναι άρρωστο εξαιτίας της ταινίας.

Με λίγα λόγια
Οι ταινίες Moniezia είναι συχνότερες στα νεαρά ζώα και στις περισσότερες περιπτώσεις έχουν μικρή παθολογική σημασία. Πολύ βαριές μολύνσεις μπορεί να συνδέονται με γαστρεντερικές διαταραχές ή κακή ανάπτυξη, αλλά όταν ένα αρνί έχει διάρροια ή δεν αναπτύσσεται σωστά πρέπει να διερευνηθούν και άλλες, συχνά σημαντικότερες, αιτίες.

Τι είναι η Moniezia;

Η Moniezia είναι μια ταινία, δηλαδή ένας πλατύς παρασιτικός σκώληκας. Στα μικρά μηρυκαστικά μπορούν να βρεθούν διαφορετικά είδη, με γνωστότερο στα πρόβατα το Moniezia expansa.

Τα ενήλικα παράσιτα ζουν στο λεπτό έντερο και μπορούν να αποκτήσουν σημαντικό μήκος. Το σώμα τους αποτελείται από πολλά διαδοχικά τμήματα, τις προγλωττίδες.

Τμήματα της ταινίας αποβάλλονται με τα κόπρανα και μπορεί να γίνουν αντιληπτά από τον κτηνοτρόφο.

Για μια συνολική εικόνα των παρασιτικών νοσημάτων δείτε επίσης τον οδηγό για τα παράσιτα των προβάτων.

Πώς μολύνεται ένα πρόβατο;

Σε αντίθεση με πολλά γαστρεντερικά νηματώδη, η Moniezia δεν μεταδίδεται απευθείας από το ένα πρόβατο στο άλλο.

Για να ολοκληρωθεί ο κύκλος ζωής της χρειάζεται έναν ενδιάμεσο ξενιστή: μικροσκοπικά ακάρεα του εδάφους, γνωστά ως οριβατίδες.

Απλουστευμένα, ο κύκλος έχει ως εξής:

1. Οι ενήλικες ταινίες βρίσκονται στο λεπτό έντερο του προβάτου.
2. Αυγά και τμήματα του παρασίτου αποβάλλονται με τα κόπρανα.
3. Τα αυγά καταπίνονται από οριβατίδες που ζουν στο έδαφος και στη βλάστηση.
4. Μέσα στο άκαρι αναπτύσσεται η μολυσματική μορφή του παρασίτου.
5. Το πρόβατο καταπίνει μολυσμένα ακάρεα κατά τη βόσκηση.
6. Στο λεπτό έντερο αναπτύσσεται η ενήλικη ταινία και ο κύκλος επαναλαμβάνεται.

Γιατί εμφανίζεται περισσότερο στα αρνιά;

Η Moniezia παρατηρείται συχνότερα σε νεαρά ζώα που αρχίζουν να βόσκουν και εκτίθενται στα μολυσμένα ακάρεα του εδάφους.

Με την ηλικία τα πρόβατα αναπτύσσουν σημαντική επίκτητη ανοσία, γι' αυτό οι έντονες μολύνσεις είναι πολύ λιγότερο συνηθισμένες στα μεγαλύτερα ζώα.

Ποια είναι τα συμπτώματα;

Στις περισσότερες περιπτώσεις η παρουσία Moniezia δεν προκαλεί εμφανή κλινική νόσο.

Σε βαριές μολύνσεις, ιδιαίτερα σε νεαρά ζώα, μπορεί να παρατηρηθούν:

• μειωμένη ανάπτυξη ή κακή σωματική κατάσταση,
• ήπιες γαστρεντερικές διαταραχές,
• διάρροια ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, δυσκοιλιότητα,
• διογκωμένη κοιλιά,
• θαμπό ή κακής ποιότητας τρίχωμα/μαλλί,
• και γενικότερη εικόνα ζώου που δεν αναπτύσσεται όπως αναμένεται.

Προσοχή: Διάρροια και μειωμένη ανάπτυξη σε ένα αρνί που έχει Moniezia δεν σημαίνουν ότι η ταινία είναι απαραίτητα η αιτία. Μπορεί να συνυπάρχουν σημαντικότερα προβλήματα, όπως κοκκιδίωση, νηματώδη του γαστρεντερικού συστήματος, λοιμώξεις ή διατροφικά προβλήματα.

Βλέπω ταινία στα κόπρανα. Πρέπει να ανησυχήσω;

Η εμφάνιση λευκών τμημάτων στα κόπρανα είναι εντυπωσιακή και συχνά είναι ο λόγος που ο κτηνοτρόφος αντιλαμβάνεται την παρουσία του παρασίτου.

Δεν αποτελεί όμως από μόνη της ένδειξη σοβαρής νόσου.

Πρέπει να εξετάσουμε το ίδιο το ζώο:

• αναπτύσσεται φυσιολογικά;
• έχει διάρροια;
• χάνει βάρος;
• έχει φυσιολογική όρεξη;
• υπάρχουν παρόμοια συμπτώματα και σε άλλα αρνιά;
• υπάρχουν ταυτόχρονα άλλα παράσιτα;

Η διάρροια προκαλείται πάντα από την ταινία;

Όχι. Αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα σημεία για τη σωστή διάγνωση.

Η παθογονικότητα της Moniezia έχει συζητηθεί επί δεκαετίες και η σύγχρονη κτηνιατρική βιβλιογραφία τη θεωρεί γενικά παράσιτο χαμηλής παθογονικότητας.

Ιδιαίτερα στα αρνιά, η διάρροια μπορεί να οφείλεται σε άλλα παράσιτα ή νοσήματα που συνυπάρχουν με την ταινία.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η κοκκιδίωση στα αρνιά, η οποία μπορεί να προκαλέσει σοβαρή διάρροια, αφυδάτωση και καθυστέρηση της ανάπτυξης.

Ανάλογα με την ηλικία και τις συνθήκες της εκτροφής πρέπει επίσης να διερευνηθούν γαστρεντερικά νηματώδη και άλλες λοιμώδεις ή διατροφικές αιτίες.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η διάγνωση μπορεί να βασιστεί στον συνδυασμό:

• της παρατήρησης χαρακτηριστικών τμημάτων της ταινίας στα κόπρανα,
• της παρασιτολογικής εξέτασης κοπράνων,
• της ανίχνευσης χαρακτηριστικών αυγών Moniezia,
• της ηλικίας και του ιστορικού βόσκησης,
• της κλινικής εικόνας,
• και του ελέγχου για άλλες παρασιτώσεις.

Αρκεί να βρούμε αυγά Moniezia;

Όχι.

Η εργαστηριακή ανίχνευση αυγών επιβεβαιώνει ότι υπάρχει το παράσιτο, αλλά δεν αποδεικνύει αυτομάτως ότι αυτό ευθύνεται για τα συμπτώματα του ζώου.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό όταν το αρνί έχει διάρροια, απώλεια βάρους ή κακή ανάπτυξη.

Χρειάζονται θεραπεία όλα τα πρόβατα που έχουν Moniezia;

Όχι απαραίτητα.

Η σύγχρονη κτηνιατρική προσέγγιση δεν θεωρεί αναγκαία τη συστηματική θεραπεία κάθε ζώου μόνο και μόνο επειδή βρέθηκαν τμήματα ή αυγά Moniezia.

Θεραπεία μπορεί να εξεταστεί περισσότερο όταν:

• υπάρχει βαριά παρασίτωση,
• προσβάλλονται νεαρά αρνιά,
• υπάρχουν συμβατά κλινικά συμπτώματα,
• η συνολική παρασιτολογική και κλινική εικόνα υποστηρίζει ότι η Moniezia έχει σημασία,
• ή ο κτηνίατρος κρίνει ότι υπάρχει συγκεκριμένος επιδημιολογικός λόγος για θεραπεία.

Τι χρησιμοποιείται για τη θεραπεία της ταινίασης;

Όταν ο κτηνίατρος κρίνει ότι απαιτείται θεραπεία, χρησιμοποιούνται ανθελμινθικές δραστικές ουσίες με δράση κατά των κεστωδών.

Στην κτηνιατρική βιβλιογραφία αναφέρονται μεταξύ άλλων:

• praziquantel, δραστική ουσία με ισχυρή δράση κατά πολλών κεστωδών,
• και ορισμένες βενζιμιδαζόλες, όπως η albendazole, όταν το συγκεκριμένο προϊόν και η εγκεκριμένη ένδειξή του καλύπτουν την αντίστοιχη παρασίτωση.

Το σημαντικό είναι ότι δεν έχουν όλα τα κοινά αποπαρασιτικά των προβάτων αποτελεσματική δράση κατά της ταινίας.

Για παράδειγμα, ένα φάρμακο που χρησιμοποιείται για γαστρεντερικά νηματώδη δεν πρέπει να θεωρείται αυτομάτως αποτελεσματικό και κατά της Moniezia.

Πρακτικά: Εφόσον κριθεί ότι η Moniezia χρειάζεται θεραπεία, ο κτηνίατρος επιλέγει προϊόν που έχει πραγματική δράση κατά των κεστωδών και είναι κατάλληλο για τα συγκεκριμένα ζώα. Η επιλογή δεν πρέπει να γίνεται απλώς με βάση το ότι ένα προϊόν αναγράφεται γενικά ως «αποπαρασιτικό».

Γιατί δεν δίνουμε εδώ συγκεκριμένη δόση;

Η σωστή δόση δεν πρέπει να αποσυνδέεται από το συγκεκριμένο κτηνιατρικό φαρμακευτικό προϊόν.

Πρέπει να ληφθούν υπόψη:

• η δραστική ουσία,
• η συγκέντρωση του συγκεκριμένου προϊόντος,
• η εγκεκριμένη ένδειξη για πρόβατα,
• το πραγματικό σωματικό βάρος του ζώου,
• η ηλικία και η παραγωγική του κατάσταση,
• και οι χρόνοι αναμονής για γάλα και κρέας.

Για αυτό η θεραπεία πρέπει να γίνεται με την επίβλεψη του κτηνιάτρου και σύμφωνα με το φύλλο οδηγιών του εγκεκριμένου προϊόντος.

Το praziquantel χρησιμοποιείται στην ταινίαση;

Ναι. Η praziquantel είναι γνωστή κεστωδοκτόνος δραστική ουσία και έχει χρησιμοποιηθεί αποτελεσματικά έναντι της Moniezia.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οποιοδήποτε προϊόν που περιέχει praziquantel μπορεί να χρησιμοποιηθεί αυθαίρετα σε πρόβατα παραγωγής τροφίμων.

Πριν από τη χρήση πρέπει να ελέγχεται αν υπάρχει κατάλληλο και εγκεκριμένο κτηνιατρικό προϊόν για το συγκεκριμένο είδος ζώου και τη συγκεκριμένη χρήση, καθώς και οι προβλεπόμενοι χρόνοι αναμονής.

Και η albendazole;

Η albendazole ανήκει στις βενζιμιδαζόλες και διαθέτει δράση απέναντι σε διάφορα εσωτερικά παράσιτα. Στην κτηνιατρική βιβλιογραφία αναφέρεται επίσης δράση έναντι εντερικών κεστωδών.

Και εδώ όμως ισχύει ο ίδιος κανόνας: η χρήση πρέπει να βασίζεται στην πραγματική ένδειξη του συγκεκριμένου εγκεκριμένου προϊόντος και όχι μόνο στο όνομα της δραστικής ουσίας.

Γιατί δεν πρέπει να θεραπεύουμε «στα τυφλά»;

Αν ένα αρνί έχει διάρροια και ταυτόχρονα φαίνονται τμήματα ταινίας στα κόπρανα, είναι εύκολο να θεωρήσουμε ότι βρήκαμε την αιτία.

Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε λάθος συμπέρασμα.

Το ζώο μπορεί ταυτόχρονα να έχει:

• κοκκιδίωση,
• γαστρεντερικά νηματώδη,
• βακτηριακή ή άλλη λοίμωξη,
• ή διατροφικό πρόβλημα.

Αν θεραπεύσουμε μόνο την ταινία, το πραγματικό πρόβλημα μπορεί να συνεχίσει να εξελίσσεται.

Μπορούμε να προλάβουμε την Moniezia;

Η πλήρης αποφυγή της έκθεσης είναι δύσκολη στα ζώα που βόσκουν, επειδή τα οριβατίδα ακάρεα αποτελούν φυσιολογικό μέρος του οικοσυστήματος του εδάφους.

Για αυτό η πρόληψη δεν βασίζεται στην προσπάθεια να «εξαφανίσουμε» τα ακάρεα από τον βοσκότοπο.

Περισσότερη σημασία έχει:

• η καλή παρακολούθηση των νεαρών ζώων,
• ο έλεγχος της ανάπτυξης και της σωματικής τους κατάστασης,
• η σωστή παρασιτολογική διάγνωση όταν εμφανίζονται προβλήματα,
• η αποφυγή περιττών ανθελμινθικών θεραπειών,
• και η συνολική διαχείριση όλων των σημαντικών παρασίτων της εκτροφής.

Πρακτικός έλεγχος σε 6 βήματα

1. Μην πανικοβάλλεστε όταν δείτε τμήματα ταινίας. Η εικόνα είναι εντυπωσιακή, αλλά δεν σημαίνει από μόνη της σοβαρή νόσο.
2. Ελέγξτε το ίδιο το αρνί. Βάρος, ανάπτυξη, όρεξη, διάρροια και γενική κατάσταση έχουν μεγαλύτερη σημασία.
3. Εξετάστε τα κόπρανα όταν υπάρχουν συμπτώματα ή πρόβλημα σε περισσότερα ζώα.
4. Ψάξτε και για άλλα παράσιτα. Η παρουσία Moniezia δεν αποκλείει κοκκίδια ή γαστρεντερικά νηματώδη.
5. Θεραπεύστε όταν υπάρχει λόγος και με δραστική ουσία που έχει πραγματική δράση κατά των κεστωδών.
6. Ακολουθήστε τον κτηνίατρο και το εγκεκριμένο προϊόν για επιλογή φαρμάκου, δόση, επανάληψη και χρόνους αναμονής.

Συχνές ερωτήσεις

Οι λευκές ταινίες στα κόπρανα είναι Moniezia;

Μπορεί να είναι τμήματα Moniezia, αλλά η ασφαλής ταυτοποίηση πρέπει να γίνεται με παρασιτολογική εξέταση όταν υπάρχει αμφιβολία.

Η Moniezia είναι επικίνδυνη για όλα τα αρνιά;

Όχι. Οι περισσότερες μολύνσεις έχουν μικρή κλινική σημασία. Οι βαριές μολύνσεις σε νεαρά ζώα είναι εκείνες που χρειάζονται μεγαλύτερη προσοχή.

Η Moniezia προκαλεί διάρροια;

Βαριές μολύνσεις μπορούν να συνοδεύονται από γαστρεντερικές διαταραχές, αλλά η παρουσία της Moniezia δεν αποδεικνύει ότι αυτή προκαλεί τη διάρροια. Πρέπει να διερευνηθούν ιδιαίτερα κοκκίδια και άλλα γαστρεντερικά παράσιτα.

Πρέπει να αποπαρασιτώσω όλο το κοπάδι αν δω ταινία σε ένα αρνί;

Όχι αυτομάτως. Η απόφαση εξαρτάται από την ηλικία των ζώων, την έκταση της μόλυνσης, την κλινική εικόνα και τα αποτελέσματα της παρασιτολογικής εξέτασης.

Ποιο φάρμακο χρησιμοποιείται;

Όταν απαιτείται θεραπεία, ο κτηνίατρος μπορεί να επιλέξει κεστωδοκτόνο θεραπεία. Η praziquantel είναι χαρακτηριστική δραστική ουσία με δράση κατά των ταινιών, ενώ ορισμένες βενζιμιδαζόλες, όπως η albendazole, μπορούν επίσης να έχουν δράση έναντι εντερικών κεστωδών. Η επιλογή εξαρτάται από το εγκεκριμένο προϊόν και την ένδειξή του για τα συγκεκριμένα ζώα.

Η ivermectin σκοτώνει την Moniezia;

Δεν πρέπει να θεωρούμε ότι ένα συνηθισμένο ανθελμινθικό για νηματώδη καλύπτει αυτομάτως και τις ταινίες. Οι μακροκυκλικές λακτόνες, όπως η ivermectin, χρησιμοποιούνται κυρίως έναντι άλλων κατηγοριών παρασίτων και δεν αποτελούν την τυπική κεστωδοκτόνο επιλογή για Moniezia.

Χρειάζεται προληπτική θεραπεία κάθε χρόνο;

Δεν υπάρχει λόγος να εφαρμόζεται ένα καθολικό πρόγραμμα θεραπείας κατά της Moniezia σε κάθε εκτροφή. Η απόφαση πρέπει να βασίζεται στο ιστορικό, στην ηλικία των ζώων, στην κλινική σημασία της μόλυνσης και στην κτηνιατρική αξιολόγηση.

Συμπέρασμα

Η ταινία Moniezia είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα όπου αυτό που βλέπουμε μπορεί να φαίνεται πιο ανησυχητικό από όσο πραγματικά είναι.

Τα τμήματα της ταινίας στα κόπρανα είναι εύκολα ορατά, αλλά η Moniezia στις περισσότερες περιπτώσεις έχει σχετικά μικρή παθολογική σημασία.

Όταν όμως ένα αρνί έχει διάρροια, χάνει βάρος ή δεν αναπτύσσεται σωστά, χρειάζεται σωστή διάγνωση και έλεγχος για όλες τις πιθανές αιτίες.

Και όταν πραγματικά χρειάζεται θεραπεία, υπάρχουν αποτελεσματικές κεστωδοκτόνες επιλογές. Το ζητούμενο δεν είναι να αποφεύγουμε να μιλάμε για φάρμακα, αλλά να χρησιμοποιούνται στο σωστό ζώο, για το σωστό παράσιτο και με την επίβλεψη του κτηνιάτρου.

Κτηνιατρική σημείωση: Οι αναφορές σε praziquantel, albendazole ή άλλες δραστικές ουσίες έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα. Πριν από οποιαδήποτε θεραπεία σε πρόβατα παραγωγής τροφίμων πρέπει να ελέγχεται το συγκεκριμένο εγκεκριμένο κτηνιατρικό προϊόν, η ένδειξη, η δοσολογία, οι αντενδείξεις και οι χρόνοι αναμονής για γάλα και κρέας. Η θεραπεία πρέπει να γίνεται με την επίβλεψη κτηνιάτρου.

Πηγές και περαιτέρω ανάγνωση

• Merck Veterinary Manual – Common Gastrointestinal Parasites of Small Ruminants.
• Merck Veterinary Manual – Overview of Gastrointestinal Parasites of Ruminants.
• Merck Veterinary Manual – Drugs for the Treatment of GI Parasites in Sheep.
• Elliott D.C. – Tapeworm (Moniezia expansa) and its effect on sheep production: the evidence reviewed.
• Union Product Database – για τον έλεγχο των τρεχουσών εγκρίσεων κτηνιατρικών φαρμάκων στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Read more »

Ιχνοστοιχεία στα πρόβατα: ψευδάργυρος, κοβάλτιο, ιώδιο και μαγγάνιο

Τα πρόβατα χρειάζονται πολύ μικρές ποσότητες από ορισμένα ανόργανα στοιχεία, όμως η σημασία τους για την υγεία και την παραγωγή είναι μεγάλη.

Ο ψευδάργυρος (Zn), το κοβάλτιο (Co), το ιώδιο (I) και το μαγγάνιο (Mn) είναι απαραίτητα ιχνοστοιχεία και συμμετέχουν σε διαφορετικές λειτουργίες του οργανισμού, από το δέρμα και το μαλλί μέχρι τον μεταβολισμό, την ανάπτυξη και την αναπαραγωγή.

Οι ανάγκες τους εκφράζονται συνήθως σε ppm ή mg/kg ξηράς ουσίας, αλλά η πραγματική αξιοποίησή τους εξαρτάται από ολόκληρο το σιτηρέσιο.

Κρατήστε από την αρχή:

Τα ιχνοστοιχεία χρειάζονται σε πολύ μικρές ποσότητες, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι είναι ασήμαντα.

Έλλειψη ή λανθασμένη ισορροπία μπορεί να επηρεάσει ανάπτυξη, μαλλί, αναπαραγωγή, θυρεοειδή και συνολική απόδοση του κοπαδιού.

Πόσο χρειάζονται τα πρόβατα;

Οι παρακάτω τιμές αποτελούν γενικά επίπεδα αναφοράς στη βάση ξηράς ουσίας:

Ιχνοστοιχείο	Ενδεικτική απαίτηση	Κύριος ρόλος
Ψευδάργυρος (Zn)	20–33 ppm	δέρμα, μαλλί, ένζυμα, ανοσία, αναπαραγωγή
Κοβάλτιο (Co)	0,1–0,2 ppm	σύνθεση βιταμίνης B12 από τα μικρόβια της μεγάλης κοιλίας
Ιώδιο (I)	0,1–0,8 ppm	θυρεοειδικές ορμόνες, μεταβολισμός και αναπαραγωγή
Μαγγάνιο (Mn)	20–40 ppm	οστά, χόνδροι, ένζυμα, ανάπτυξη και αναπαραγωγή

Οι αριθμοί αυτοί δεν είναι «δόσεις συμπληρώματος». Είναι συγκεντρώσεις αναφοράς στο συνολικό σιτηρέσιο.

1 ppm = 1 mg/kg όταν χρησιμοποιούμε την ίδια βάση μέτρησης.

Ψευδάργυρος στα πρόβατα

Ο ψευδάργυρος συμμετέχει στη λειτουργία πολλών ενζύμων και είναι απαραίτητος για τη φυσιολογική ανάπτυξη και ανανέωση των ιστών.

Έχει ιδιαίτερη σημασία για:

• το δέρμα,
• το μαλλί,
• την επούλωση τραυμάτων,
• τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος,
• την ανάπτυξη,
• και την αναπαραγωγική λειτουργία.

Πόσο ψευδάργυρο χρειάζονται;

Γενικό εύρος αναφοράς:

20–33 ppm Zn
στη ξηρά ουσία

Για τα αναπτυσσόμενα αρνιά συχνά χρησιμοποιείται ως πρακτικό σημείο αναφοράς περίπου 30 ppm Zn, χωρίς αυτό να αποτελεί δοσολογία συμπληρώματος.

Τι προκαλεί έλλειψη ψευδαργύρου;

Η σοβαρή και παρατεταμένη ανεπάρκεια Zn μπορεί να επηρεάσει ιστούς που ανανεώνονται γρήγορα.

Μπορεί να παρατηρηθούν:

• μειωμένη ανάπτυξη,
• μειωμένη όρεξη,
• κακή ποιότητα μαλλιού,
• δερματικές αλλοιώσεις,
• παρακεράτωση,
• μειωμένη ανοσολογική απόκριση,
• και προβλήματα στην αναπαραγωγή.

Στα αρσενικά, σοβαρή ανεπάρκεια μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη των όρχεων και τη σπερματογένεση, μειώνοντας την αναπαραγωγική ικανότητα.

Σε βαριές περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστούν δερματικές αλλοιώσεις ακόμη και γύρω από τα άκρα και τις οπλές.

Υψηλή πρόσληψη ασβεστίου μπορεί σε ορισμένες συνθήκες να επηρεάσει την αξιοποίηση του Zn, για αυτό η συνολική ισορροπία του σιτηρεσίου έχει σημασία.

Κοβάλτιο στα πρόβατα

Το κοβάλτιο έχει έναν ιδιαίτερο ρόλο στα μηρυκαστικά.

Το χρειάζονται κυρίως τα μικρόβια της μεγάλης κοιλίας, ώστε να συνθέσουν βιταμίνη B12.

Co → μικρόβια μεγάλης κοιλίας → βιταμίνη B12 → μεταβολισμός → ενέργεια και ανάπτυξη

Η βιταμίνη B12 είναι απαραίτητη για σημαντικές μεταβολικές διεργασίες, μεταξύ των οποίων και η αξιοποίηση του προπιονικού οξέος που παράγεται στη μεγάλη κοιλία.

Πόσο κοβάλτιο χρειάζονται τα πρόβατα;

Γενικό εύρος αναφοράς:

0,1–0,2 ppm Co
στη ξηρά ουσία

Αν και πρόκειται για εξαιρετικά μικρή ποσότητα, η ανεπάρκεια μπορεί να έχει σημαντικές συνέπειες.

Πώς φαίνεται η έλλειψη κοβαλτίου;

Η έλλειψη Co εκδηλώνεται ουσιαστικά ως λειτουργική ανεπάρκεια βιταμίνης B12.

Μπορεί να εμφανιστούν:

• μειωμένη όρεξη,
• χαμηλός ρυθμός ανάπτυξης,
• έντονη απώλεια βάρους,
• κακή σωματική κατάσταση,
• νωθρότητα,
• ωχρότητα όταν υπάρχει αναιμία,
• μειωμένη γονιμότητα,
• χαμηλότερη γαλακτοπαραγωγή,
• μειωμένη παραγωγή μαλλιού,
• και γενική πτώση της παραγωγικής απόδοσης.

Σε σοβαρή χρόνια ανεπάρκεια μπορεί επίσης να εμφανιστούν ταχυκαρδία και ταχύπνοια.

Ιώδιο στα πρόβατα

Το ιώδιο είναι απαραίτητο για τη σύνθεση των θυρεοειδικών ορμονών.

Οι ορμόνες αυτές ρυθμίζουν σημαντικές λειτουργίες όπως:

• τον βασικό μεταβολισμό,
• την ανάπτυξη,
• τη θερμορύθμιση,
• και την αναπαραγωγή.

Πόσο ιώδιο χρειάζονται;

Γενικό εύρος αναφοράς:

0,1–0,8 ppm I
στη ξηρά ουσία

Η πραγματική απαίτηση επηρεάζεται και από τη σύνθεση του σιτηρεσίου.

Τι είναι οι βρογχοκηλογόνες ουσίες;

Ορισμένα φυτά περιέχουν ουσίες που μπορούν να παρεμβαίνουν στη φυσιολογική χρησιμοποίηση του ιωδίου από τον θυρεοειδή.

Τέτοιες ουσίες ονομάζονται βρογχοκηλογόνες.

Μπορεί να υπάρχουν, μεταξύ άλλων, σε φυτά της οικογένειας Brassica, όπως ορισμένα είδη κράμβης και γογγυλιών.

Η παρουσία τους δεν σημαίνει ότι αυτές οι ζωοτροφές είναι αυτόματα ακατάλληλες, αλλά σε σιτηρέσια με μεγάλη συμμετοχή τους η κατάσταση του ιωδίου χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή.

Πώς φαίνεται η έλλειψη ιωδίου;

Το κλασικό αποτέλεσμα της ανεπάρκειας είναι η βρογχοκήλη, δηλαδή η διόγκωση του θυρεοειδούς αδένα.

Σε ενήλικα ζώα μπορεί επίσης να επηρεαστούν:

• η αναπαραγωγική απόδοση,
• η παραγωγή μαλλιού,
• ο μεταβολισμός,
• και η συνολική παραγωγικότητα.

Η ανεπάρκεια κατά την εγκυμοσύνη είναι ιδιαίτερα σημαντική.

Σε σοβαρές περιπτώσεις τα αρνιά μπορεί να:

• γεννηθούν αδύναμα,
• γεννηθούν νεκρά,
• παρουσιάζουν διογκωμένο θυρεοειδή,
• έχουν μειωμένη ή μη φυσιολογική ανάπτυξη τριχώματος ή μαλλιού,
• και εμφανίσουν αυξημένες απώλειες γύρω από τον τοκετό.

Προσοχή:

Διόγκωση στην περιοχή του λαιμού ενός αρνιού δεν αποτελεί από μόνη της διάγνωση έλλειψης ιωδίου.

Χρειάζεται κτηνιατρική αξιολόγηση και έλεγχος της διατροφής.

Πού βρίσκουν ιώδιο τα πρόβατα;

Μία από τις πρακτικότερες πηγές είναι το ιωδιούχο αλάτι ή ένα σωστά σχεδιασμένο mineral mix για πρόβατα.

Η φυσική συγκέντρωση ιωδίου στις ζωοτροφές επηρεάζεται από την περιοχή, το έδαφος και τις συνθήκες παραγωγής των φυτών.

Μαγγάνιο στα πρόβατα

Το μαγγάνιο (Mn) συμμετέχει στη λειτουργία πολλών ενζύμων και είναι σημαντικό για:

• τον σχηματισμό του σκελετού,
• την ανάπτυξη χόνδρων και οστών,
• τη λειτουργία των μυών,
• τον μεταβολισμό των θρεπτικών συστατικών,
• τη φυσιολογική ανάπτυξη,
• και την αναπαραγωγή.

Πόσο μαγγάνιο χρειάζονται;

Γενικό εύρος αναφοράς:

20–40 ppm Mn
στη ξηρά ουσία

Στις περισσότερες συμβατικές δίαιτες προβάτων η σοβαρή ανεπάρκεια Mn δεν είναι από τα συχνότερα προβλήματα, όμως μπορεί να εμφανιστεί όταν το συνολικό σιτηρέσιο είναι ανεπαρκές ή όταν μειώνεται η βιοδιαθεσιμότητά του.

Τι προκαλεί έλλειψη μαγγανίου;

Η σοβαρή ανεπάρκεια Mn μπορεί να επηρεάσει ιδιαίτερα τον σκελετό και το αναπαραγωγικό σύστημα.

Μπορεί να συνδεθεί με:

• καθυστέρηση της ήβης και της εμφάνισης οιστρικής δραστηριότητας στα νεαρά θηλυκά,
• διαταραχές της ωοθυλακιορρηξίας,
• μειωμένη γονιμότητα,
• διαταραχές στην ανάπτυξη και λειτουργία των όρχεων,
• μειωμένη αναπαραγωγική ικανότητα των αρσενικών,
• προβλήματα εμβρυϊκής ανάπτυξης,
• χαμηλότερο βάρος γέννησης,
• αποβολές σε σοβαρές περιπτώσεις,
• και διαταραχές στην ανάπτυξη χόνδρων και οστών.

Υψηλές συγκεντρώσεις ορισμένων μετάλλων, όπως Ca, P ή Fe, μπορεί σε συγκεκριμένες συνθήκες να επηρεάζουν τη βιοδιαθεσιμότητα του Mn. Για αυτό δεν αξιολογούμε ποτέ το μαγγάνιο εντελώς απομονωμένα από το υπόλοιπο σιτηρέσιο.

Γιατί δεν πρέπει να εξετάζουμε ένα ιχνοστοιχείο μόνο του;

Τα ανόργανα στοιχεία αλληλεπιδρούν μεταξύ τους.

Ένα σιτηρέσιο μπορεί να περιέχει θεωρητικά επαρκή ποσότητα ενός στοιχείου, αλλά η πραγματική απορρόφησή του να μειώνεται εξαιτίας άλλων συστατικών.

Για παράδειγμα:

• υψηλές συγκεντρώσεις ορισμένων μετάλλων μπορούν να επηρεάσουν την αξιοποίηση άλλων,
• οι βρογχοκηλογόνες ουσίες επηρεάζουν τη χρησιμοποίηση του ιωδίου,
• η περιεκτικότητα των ζωοτροφών σε ιχνοστοιχεία επηρεάζεται από το έδαφος και τη γεωγραφική περιοχή,
• και η πραγματική πρόσληψη εξαρτάται και από το πόσο mineral mix καταναλώνουν τα ζώα.

Πρακτικό συμπέρασμα:

Δεν διορθώνουμε ένα ύποπτο πρόβλημα απλώς προσθέτοντας περισσότερο από ένα ιχνοστοιχείο.

Πρώτα εξετάζουμε το συνολικό σιτηρέσιο, τις ζωοτροφές, το mineral mix και όπου χρειάζεται κάνουμε εργαστηριακό έλεγχο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι αλληλεπιδράσεις ιχνοστοιχείων και χαλκού, όπου η αυθαίρετη συμπλήρωση μπορεί να γίνει επικίνδυνη.

Πώς ελέγχουμε αν υπάρχει ανεπάρκεια;

Η διάγνωση δεν βασίζεται μόνο σε ένα σύμπτωμα.

Ανάλογα με το πρόβλημα μπορεί να εξεταστούν:

• η σύνθεση του συνολικού σιτηρεσίου,
• οι αναλύσεις ζωοτροφών,
• η σύνθεση του mineral mix,
• το νερό,
• η κλινική εικόνα των ζώων,
• η αναπαραγωγική απόδοση,
• και κατάλληλες εργαστηριακές εξετάσεις.

Η κατάλληλη εξέταση δεν είναι ίδια για όλα τα στοιχεία. Για αυτό η διερεύνηση πρέπει να γίνεται ανάλογα με το ιστορικό και τα συμπτώματα.

Mineral mix: τι πρέπει να προσέχουμε;

Ένα σωστά σχεδιασμένο mineral mix ειδικά για πρόβατα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να καλύψει ελλείψεις που δεν καλύπτονται από τις βασικές ζωοτροφές.

Ελέγχουμε:

• την περιεκτικότητα σε Zn, Co, I και Mn,
• την περιεκτικότητα σε Cu και Se,
• τη συνιστώμενη ημερήσια κατανάλωση,
• την πραγματική κατανάλωση από το κοπάδι,
• και αν υπάρχουν άλλες πηγές των ίδιων στοιχείων στο σιτηρέσιο.

Βασικός κανόνας:

Δεν χρησιμοποιούμε αυθαίρετα mineral mix που έχει σχεδιαστεί για άλλο ζωικό είδος.

Στα πρόβατα αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό λόγω της ευαισθησίας τους στην υπερβολική πρόσληψη χαλκού.

Συχνά λάθη

• Να θεωρούμε ότι επειδή ένα στοιχείο χρειάζεται σε ppm, δεν έχει μεγάλη σημασία.
• Να μπερδεύουμε το ppm με «μέρη στα χίλια».
• Να προσθέτουμε πολλά διαφορετικά συμπληρώματα χωρίς να υπολογίζουμε τη συνολική πρόσληψη.
• Να αποδίδουμε κάθε πρόβλημα δέρματος ή μαλλιού σε έλλειψη Zn.
• Να αγνοούμε το Co επειδή η βιταμίνη B12 δεν αναγράφεται άμεσα στο σιτηρέσιο.
• Να αγνοούμε τις βρογχοκηλογόνες ζωοτροφές όταν αξιολογούμε το ιώδιο.
• Να θεωρούμε κάθε διόγκωση στον λαιμό ως βρογχοκήλη χωρίς διάγνωση.
• Να θεωρούμε κάθε αναπαραγωγικό πρόβλημα αποτέλεσμα έλλειψης Mn.
• Να χρησιμοποιούμε mineral mix βοοειδών ή αιγών στα πρόβατα.
• Να αντιμετωπίζουμε έναν αριθμό ppm ως απόλυτη συνταγή.

Συχνές ερωτήσεις

Πόσο ψευδάργυρο χρειάζονται τα πρόβατα;

Ως γενικό εύρος αναφοράς χρησιμοποιούνται περίπου 20–33 ppm Zn στη ξηρά ουσία. Η πραγματική ανάγκη εξαρτάται από το παραγωγικό στάδιο και το συνολικό σιτηρέσιο.

Γιατί χρειάζονται κοβάλτιο αφού χρειάζονται βιταμίνη B12;

Επειδή τα μικρόβια της μεγάλης κοιλίας χρησιμοποιούν το Co για να συνθέσουν βιταμίνη B12. Χωρίς επαρκές Co, η φυσιολογική παραγωγή B12 μειώνεται.

Ποιο είναι το χαρακτηριστικό σύμπτωμα έλλειψης ιωδίου;

Η βρογχοκήλη είναι ένα από τα κλασικά σημεία, αλλά η ανεπάρκεια μπορεί επίσης να προκαλέσει σημαντικά αναπαραγωγικά προβλήματα και να επηρεάσει τα νεογέννητα αρνιά.

Τι σχέση έχει το μαγγάνιο με την αναπαραγωγή;

Το Mn συμμετέχει στη φυσιολογική ανάπτυξη και λειτουργία του αναπαραγωγικού συστήματος. Σοβαρή ανεπάρκεια μπορεί να επηρεάσει την ήβη, την ωοθυλακιορρηξία, τη γονιμότητα και την ανάπτυξη του εμβρύου.

Χρειάζονται όλα τα πρόβατα συμπλήρωμα μαγγανίου;

Όχι απαραίτητα. Πολλές δίαιτες παρέχουν επαρκές Mn. Η ανάγκη για συμπλήρωμα πρέπει να αξιολογείται με βάση τις ζωοτροφές και το συνολικό mineral mix.

Μπορώ να δίνω πολλά διαφορετικά mineral supplements μαζί;

Δεν είναι καλή πρακτική χωρίς υπολογισμό της συνολικής πρόσληψης. Μπορεί να δημιουργηθούν υπερβολές ή ανισορροπίες σε άλλα στοιχεία.

Συμπέρασμα

Ο ψευδάργυρος, το κοβάλτιο, το ιώδιο και το μαγγάνιο απαιτούνται σε πολύ μικρές ποσότητες, αλλά συμμετέχουν σε βασικές λειτουργίες του οργανισμού.

Για σωστή διαχείριση πρέπει να γνωρίζουμε:

• τι παρέχουν οι βασικές ζωοτροφές,
• τι περιέχει το mineral mix,
• ποια είναι η πραγματική κατανάλωση του κοπαδιού,
• αν υπάρχουν αλληλεπιδράσεις που επηρεάζουν τη βιοδιαθεσιμότητα,
• και αν τα συμπτώματα επιβεβαιώνονται με σωστή διάγνωση.

Κρατήστε αυτό:

Τα ιχνοστοιχεία δεν χρειάζονται σε μεγάλες ποσότητες — χρειάζονται όμως στη σωστή ποσότητα και στη σωστή ισορροπία.

Δεν διορθώνουμε ένα κοπάδι προσθέτοντας τυχαία μέταλλα. Ελέγχουμε πρώτα το σιτηρέσιο και χρησιμοποιούμε mineral mix σχεδιασμένο ειδικά για πρόβατα. Η αξιολόγηση αυτή χρειάζεται να γίνεται μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο των μετάλλων, βιταμινών και ιχνοστοιχείων στα πρόβατα, επειδή οι μεταξύ τους αλληλεπιδράσεις επηρεάζουν την πραγματική διαθεσιμότητα.

Σημείωση: Οι αριθμητικές τιμές του άρθρου είναι ενδεικτικά επίπεδα διατροφικών απαιτήσεων στη βάση ξηράς ουσίας. Δεν αποτελούν εξατομικευμένη δοσολογία συμπληρώματος ή θεραπευτική οδηγία.

Read more »

Σελήνιο και βιταμίνη Ε στα πρόβατα

Το σελήνιο (Se) και η βιταμίνη E αποτελούν δύο από τα σημαντικότερα συστατικά του αντιοξειδωτικού συστήματος των προβάτων.

Δρουν με διαφορετικούς αλλά συμπληρωματικούς μηχανισμούς για να προστατεύουν τα κύτταρα και ιδιαίτερα τις μυϊκές ίνες από οξειδωτικές βλάβες.

Η σημασία τους είναι ιδιαίτερα μεγάλη στα νεογέννητα και γρήγορα αναπτυσσόμενα αρνιά, επειδή σοβαρή ανεπάρκεια μπορεί να οδηγήσει σε διατροφική μυϊκή δυστροφία, γνωστή και ως νόσος των λευκών μυών.

Κρατήστε από την αρχή:

Το σελήνιο είναι απαραίτητο, αλλά το περιθώριο ανάμεσα στην ανεπάρκεια και την υπερβολική πρόσληψη είναι σχετικά μικρό.

Δεν χορηγούμε Se «για καλό και για κακό».

Γιατί χρειάζονται σελήνιο τα πρόβατα;

Το σελήνιο αποτελεί συστατικό σημαντικών σεληνοπρωτεϊνών και ενζύμων, μεταξύ των οποίων η γλουταθειονική υπεροξειδάση.

Οι ουσίες αυτές βοηθούν στην προστασία των κυττάρων από βλάβες που προκαλούνται από τις ελεύθερες ρίζες και άλλες οξειδωτικές ενώσεις.

Το σελήνιο είναι σημαντικό για:

• την προστασία των κυτταρικών μεμβρανών,
• τη φυσιολογική λειτουργία των μυών,
• τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος,
• την ανάπτυξη των αρνιών,
• την αναπαραγωγή,
• και τον μεταβολισμό των θυρεοειδικών ορμονών.

Τι κάνει η βιταμίνη E;

Η βιταμίνη E είναι ένα σημαντικό λιποδιαλυτό αντιοξειδωτικό.

Βρίσκεται κυρίως στις κυτταρικές μεμβράνες και βοηθά στην προστασία των λιπιδίων από οξειδωτική καταστροφή.

Στη φυσιολογία του ζώου λειτουργεί στενά μαζί με το σελήνιο. Για αυτό η ανεπάρκεια του ενός μπορεί να επιδεινώσει τα προβλήματα που προκαλεί η ανεπάρκεια του άλλου.

Πόσο σελήνιο χρειάζεται ένα πρόβατο;

Η απαίτηση εξαρτάται από το παραγωγικό στάδιο, την πρόσληψη τροφής και τη συνολική περιεκτικότητα του σιτηρεσίου.

Γενικό επίπεδο αναφοράς:

περίπου 0,3 ppm Se
ή 0,3 mg/kg ξηράς ουσίας

Η τιμή αυτή αποτελεί γενικό διατροφικό επίπεδο αναφοράς και όχι οδηγία για ανεξέλεγκτη συμπληρωματική χορήγηση.

Προσοχή:

Το πόσο Se χρειάζεται να προστεθεί δεν μπορεί να αποφασιστεί μόνο από έναν πίνακα. Χρειάζεται να γνωρίζουμε τι παρέχουν ήδη οι ζωοτροφές, το mineral mix και οι υπόλοιπες πηγές.

Από πού παίρνουν σελήνιο τα πρόβατα;

Η περιεκτικότητα των ζωοτροφών σε Se εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το έδαφος στο οποίο αναπτύχθηκαν τα φυτά.

Για αυτό δύο φαινομενικά ίδιες ζωοτροφές μπορεί να έχουν πολύ διαφορετική περιεκτικότητα σε σελήνιο αν προέρχονται από διαφορετικές περιοχές.

Πηγές Se μπορεί να είναι:

• οι φυσικές ζωοτροφές,
• ειδικά mineral mixes για πρόβατα,
• εμπλουτισμένες ζωοτροφές,
• και, σε ειδικές περιπτώσεις, κατάλληλα κτηνιατρικά σκευάσματα.

Ποιες ζωοτροφές παρέχουν βιταμίνη E;

Οι καλύτερες φυσικές πηγές βιταμίνης E είναι οι φρέσκες πράσινες ζωοτροφές.

Υψηλές ποσότητες μπορεί να υπάρχουν σε:

• πράσινη βοσκή,
• χλωρά χόρτα,
• καλής ποιότητας φρέσκα φυτικά υλικά,
• και το φύτρο των σπόρων.

Η βιταμίνη E όμως δεν είναι ιδιαίτερα σταθερή.

Η συγκέντρωσή της μειώνεται καθώς οι ζωοτροφές:

• αποθηκεύονται για μεγάλο χρονικό διάστημα,
• οξειδώνονται,
• υποβαθμίζονται,
• ή προέρχονται από ξηρασία και χαμηλής ποιότητας χορτονομή.

Πρακτικά:

Πρόβατα σε καλή πράσινη βοσκή συνήθως έχουν πολύ καλύτερη φυσική πρόσληψη βιταμίνης E από ζώα που διατρέφονται για μεγάλο διάστημα με παλιό, ξερό ή κακής ποιότητας σανό.

Τι είναι η νόσος των λευκών μυών;

Η νόσος των λευκών μυών, ή διατροφική μυϊκή δυστροφία, είναι εκφυλιστική βλάβη των σκελετικών και/ή καρδιακών μυών.

Συνδέεται κυρίως με ανεπάρκεια σεληνίου και/ή βιταμίνης E.

Τα νεαρά και γρήγορα αναπτυσσόμενα αρνιά είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα.

Η Merck αναφέρει ότι συχνά οι μητέρες έχουν καταναλώσει δίαιτα χαμηλή σε Se κατά την εγκυμοσύνη, με αποτέλεσμα τα αρνιά να γεννιούνται με ανεπαρκή αποθέματα.

Γιατί ονομάζεται «νόσος των λευκών μυών»;

Η ονομασία προέρχεται από τις χαρακτηριστικές λευκές ή ωχρές γραμμώσεις που μπορεί να εμφανίζονται στους προσβεβλημένους μύες.

Οι αλλοιώσεις αυτές οφείλονται σε εκφύλιση, νέκρωση και σε χρόνιες περιπτώσεις ασβεστοποίηση των μυϊκών ινών.

Μπορούν να προσβληθούν:

• οι σκελετικοί μύες,
• το διάφραγμα,
• και ο καρδιακός μυς.

Ποια είναι τα συμπτώματα στα αρνιά;

Η εικόνα εξαρτάται από το ποιοι μύες προσβάλλονται περισσότερο.

Όταν κυριαρχεί η προσβολή των σκελετικών μυών μπορεί να εμφανιστούν:

• αδυναμία,
• δυσκολία στο να σηκωθεί το αρνί,
• δυσκαμψία,
• ιδιαίτερη αδυναμία στα οπίσθια άκρα,
• τοξωτή στάση της ράχης,
• δυσκολία στη βάδιση,
• και μειωμένη ικανότητα θηλασμού.

Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστεί αναπνευστική δυσχέρεια όταν προσβάλλονται το διάφραγμα και οι αναπνευστικοί μύες.

Τι γίνεται όταν προσβάλλεται η καρδιά;

Η καρδιακή μορφή είναι ιδιαίτερα σοβαρή.

Τα αρνιά μπορεί να εμφανίσουν:

• έντονη αδυναμία,
• δύσπνοια,
• ταχυκαρδία ή αρρυθμίες,
• κατάρρευση,
• ή αιφνίδιο θάνατο.

Κτηνιατρικό επείγον:

Νεογέννητο ή νεαρό αρνί με έντονη αδυναμία, δυσκαμψία, δυσκολία να σηκωθεί ή αναπνευστική δυσχέρεια χρειάζεται άμεση κτηνιατρική αξιολόγηση.

Η καρδιακή μορφή μπορεί να εξελιχθεί πολύ γρήγορα και να προκαλέσει αιφνίδιο θάνατο.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Τα συμπτώματα από μόνα τους δεν αρκούν για ασφαλή διάγνωση.

Η διερεύνηση μπορεί να περιλαμβάνει:

• ιστορικό διατροφής και προέλευσης ζωοτροφών,
• μέτρηση Se στο αίμα,
• έλεγχο ενζύμων που αυξάνονται σε μυϊκή βλάβη, όπως CK, AST και LDH,
• μέτρηση βιταμίνης E,
• και σε ορισμένες περιπτώσεις εξέταση ηπατικού ή άλλου ιστού.

Η Merck αναφέρει ότι η κατάσταση Se μπορεί να αξιολογηθεί εύκολα με εξέταση ολικού αίματος.

Θεραπεύεται η νόσος των λευκών μυών;

Η αντιμετώπιση εξαρτάται από τη βαρύτητα και το αν προσβάλλονται κυρίως οι σκελετικοί ή οι καρδιακοί μύες.

Μπορεί να χρησιμοποιηθούν κατάλληλα κτηνιατρικά σκευάσματα σεληνίου και/ή βιταμίνης E μαζί με υποστηρικτική θεραπεία.

Η καρδιακή μορφή μπορεί να έχει δυσμενή πρόγνωση ακόμη και με θεραπεία.

Ιδιαίτερη προσοχή:

Τα ενέσιμα σκευάσματα σεληνίου δεν είναι αθώα. Η υπερδοσολογία μπορεί να προκαλέσει τοξικότητα από σελήνιο.

Η χορήγηση πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τις οδηγίες του εγκεκριμένου προϊόντος και με κτηνιατρική καθοδήγηση.

Πώς προλαμβάνεται η ανεπάρκεια;

Η πρόληψη εξαρτάται από την πραγματική κατάσταση της εκτροφής.

Μπορεί να περιλαμβάνει:

• κατάλληλο mineral mix ειδικά για πρόβατα,
• επαρκή Se στο συνολικό σιτηρέσιο,
• καλής ποιότητας πράσινες ζωοτροφές για βιταμίνη E,
• σωστή αποθήκευση των ζωοτροφών,
• έλεγχο των προβατίνων πριν από την περίοδο τοκετών όταν υπάρχει ιστορικό προβλημάτων,
• και εργαστηριακό έλεγχο σε περιοχές ή κοπάδια υψηλού κινδύνου.

Γιατί η κατάσταση της προβατίνας έχει σημασία για το αρνί;

Το έμβρυο εξαρτάται από τη μητέρα για την παροχή Se κατά την εγκυμοσύνη.

Αν η προβατίνα έχει σοβαρή ανεπάρκεια, το αρνί μπορεί να γεννηθεί με χαμηλά αποθέματα και μεγαλύτερο κίνδυνο μυϊκής δυστροφίας.

Για αυτό η πρόληψη δεν ξεκινά μετά τη γέννηση του αρνιού αλλά από τη σωστή διατροφή της προβατίνας πριν και κατά την εγκυμοσύνη. Μετά τη γέννηση, η συνέχεια αυτής της πρόληψης είναι η άμεση φροντίδα που περιγράφεται στη διατροφή του νεογέννητου αρνιού.

Μπορεί να δοθεί υπερβολικό σελήνιο;

Ναι.

Το Se είναι χαρακτηριστικό στοιχείο με σχετικά στενό περιθώριο ανάμεσα στην ανάγκη και την υπερβολική πρόσληψη.

Η Merck αναφέρει ότι επίπεδα περίπου 7–10 ppm ή περισσότερο μπορεί να γίνουν τοξικά.

Η οξεία ή χρόνια δηλητηρίαση μπορεί να προκαλέσει:

• μειωμένη όρεξη,
• κατάπτωση,
• προβλήματα στο τρίχωμα ή στο μαλλί,
• βλάβες στις οπλές,
• χωλότητα,
• και σε σοβαρές περιπτώσεις σοβαρή συστηματική νόσο.

Για αυτό δεν είναι ασφαλές να χρησιμοποιούνται ταυτόχρονα πολλές διαφορετικές πηγές Se χωρίς να γνωρίζουμε τη συνολική πρόσληψη.

Μπορεί να δοθεί υπερβολική βιταμίνη E;

Η βιταμίνη E έχει γενικά μεγαλύτερο περιθώριο ασφάλειας από το σελήνιο, αλλά και εδώ δεν υπάρχει λόγος για αυθαίρετη υπερβολική χορήγηση.

Η συμπλήρωση πρέπει να βασίζεται στις πραγματικές ανάγκες και στη σύνθεση των ζωοτροφών.

Συχνά λάθη

• Να θεωρούμε ότι κάθε αδύναμο αρνί έχει έλλειψη Se.
• Να χορηγούμε ενέσιμο Se χωρίς να γνωρίζουμε αν υπάρχει πραγματική ανάγκη.
• Να αγνοούμε τη βιταμίνη E επειδή εξετάζουμε μόνο το σελήνιο.
• Να θεωρούμε ότι παλιός σανός έχει την ίδια βιταμίνη E με φρέσκια πράσινη βοσκή.
• Να χρησιμοποιούμε πολλές διαφορετικές πηγές Se ταυτόχρονα.
• Να θεωρούμε ότι επειδή το Se είναι απαραίτητο, περισσότερη ποσότητα είναι καλύτερη.
• Να προσπαθούμε να αντιμετωπίσουμε καρδιακή ή σοβαρή μυϊκή μορφή χωρίς άμεση κτηνιατρική βοήθεια.

Συχνές ερωτήσεις

Πόσο σελήνιο χρειάζονται τα πρόβατα;

Ως γενικό επίπεδο αναφοράς χρησιμοποιούνται περίπου 0,3 ppm Se στη ξηρά ουσία. Αυτό δεν αποτελεί δοσολογία συμπληρώματος.

Ποια πρόβατα κινδυνεύουν περισσότερο;

Ιδιαίτερο κίνδυνο έχουν τα νεογέννητα και τα γρήγορα αναπτυσσόμενα αρνιά, ειδικά όταν οι μητέρες τους είχαν χαμηλή πρόσληψη Se κατά την εγκυμοσύνη.

Η πράσινη βοσκή παρέχει βιταμίνη E;

Ναι. Οι πράσινες ζωοτροφές είναι από τις σημαντικότερες φυσικές πηγές βιταμίνης E. Η συγκέντρωσή της μειώνεται όμως με την αποθήκευση και την υποβάθμιση της χορτονομής.

Είναι ασφαλές να δίνω ενέσιμο σελήνιο προληπτικά;

Δεν πρέπει να θεωρείται αυτόματα ασφαλές. Το σελήνιο έχει σχετικά στενό περιθώριο ασφάλειας και η λανθασμένη δοσολογία μπορεί να προκαλέσει τοξικότητα.

Η νόσος των λευκών μυών είναι πάντα από έλλειψη σεληνίου;

Συνδέεται με ανεπάρκεια Se και/ή βιταμίνης E. Το σελήνιο φαίνεται να αποτελεί συχνότερα τον σημαντικότερο παράγοντα, αλλά η κατάσταση πρέπει να αξιολογείται συνολικά.

Συμπέρασμα

Το σελήνιο και η βιταμίνη E συνεργάζονται για να προστατεύουν τα κύτταρα και τους μυς των προβάτων από οξειδωτικές βλάβες.

Για σωστή διαχείριση πρέπει να γνωρίζουμε:

• αν η περιοχή και οι ζωοτροφές παρέχουν επαρκές Se,
• ποια είναι η κατάσταση των προβατίνων πριν από τον τοκετό,
• πόση βιταμίνη E παρέχουν οι ζωοτροφές,
• τι περιέχει το mineral mix,
• και αν υπάρχουν πραγματικές ενδείξεις ανεπάρκειας.

Κρατήστε αυτό:

Η νόσος των λευκών μυών μπορεί να προληφθεί όταν η διατροφή είναι σωστά ισορροπημένη.

Αλλά το σελήνιο δεν είναι στοιχείο για αυθαίρετη συμπλήρωση: η ανεπαρκής ποσότητα δημιουργεί πρόβλημα, αλλά και η υπερβολική μπορεί να γίνει τοξική. Η θέση του σεληνίου και της βιταμίνης Ε στο συνολικό σιτηρέσιο αποσαφηνίζεται στον οδηγό μετάλλων και βιταμινών για τα πρόβατα.

Σημείωση: Οι αριθμητικές τιμές του άρθρου είναι ενδεικτικές και χρησιμοποιούνται για εκπαιδευτικούς σκοπούς. Δεν αποτελούν εξατομικευμένη σύσταση συμπληρωματικής χορήγησης ή θεραπευτική οδηγία.

Read more »

Μαγνήσιο στα πρόβατα: ανάγκες και έλλειψη

Το μαγνήσιο (Mg) είναι ένα απαραίτητο μακροστοιχείο στη διατροφή των προβάτων. Συμμετέχει στη δομή των οστών, αλλά ο σημαντικότερος πρακτικός του ρόλος σχετίζεται με τη φυσιολογική λειτουργία των νεύρων, των μυών και πολλών ενζυμικών συστημάτων.

Η σοβαρή έλλειψη μαγνησίου μπορεί να προκαλέσει υπομαγνησιαιμία και την επικίνδυνη κατάσταση που είναι γνωστή ως υπομαγνησιαιμική τετανία ή τετανία βοσκής.

Σε αντίθεση με το ασβέστιο, ο οργανισμός του προβάτου δεν διαθέτει εύκολα κινητοποιήσιμα αποθέματα μαγνησίου που μπορούν να καλύψουν γρήγορα μια ξαφνική έλλειψη. Για αυτό στα ζώα υψηλού κινδύνου έχει ιδιαίτερη σημασία η συνεχής επαρκής πρόσληψη.

Κρατήστε από την αρχή:

Δεν αρκεί να γνωρίζουμε πόσο μαγνήσιο περιέχει μια ζωοτροφή. Η απορρόφηση του Mg στη μεγάλη κοιλία μπορεί να επηρεαστεί από άλλα συστατικά του σιτηρεσίου, ιδιαίτερα από υψηλές συγκεντρώσεις καλίου.

Γιατί χρειάζονται μαγνήσιο τα πρόβατα;

Το μαγνήσιο συμμετέχει σε πολλές λειτουργίες του οργανισμού.

Είναι σημαντικό για:

• τη φυσιολογική λειτουργία του νευρικού συστήματος,
• τη μυϊκή λειτουργία,
• τη λειτουργία πολλών ενζύμων,
• τον ενεργειακό μεταβολισμό,
• τη φυσιολογική λειτουργία των κυττάρων,
• και τη δομή των οστών.

Η συγκέντρωση μαγνησίου στο αίμα πρέπει να διατηρείται μέσα σε σχετικά στενά όρια. Όταν μειωθεί σημαντικά, το νευρικό και μυϊκό σύστημα γίνεται υπερδιεγέρσιμο και μπορεί να εμφανιστούν σπασμοί και τετανία.

Πόσο μαγνήσιο χρειάζεται ένα πρόβατο;

Οι ανάγκες μεταβάλλονται ανάλογα με το παραγωγικό στάδιο, το σωματικό βάρος, την πρόσληψη ξηράς ουσίας και τη σύνθεση του συνολικού σιτηρεσίου.

Ως γενικό εύρος αναφοράς, οι απαιτήσεις των προβάτων σε μαγνήσιο κυμαίνονται περίπου από:

0,12% έως 0,18% Mg
στη βάση ξηράς ουσίας του συνολικού σιτηρεσίου

Οι ανάγκες και κυρίως ο κίνδυνος εμφάνισης προβλημάτων αυξάνονται πρακτικά σε περιόδους κατά τις οποίες:

• οι προβατίνες βρίσκονται σε γαλακτοπαραγωγή,
• η πρόσληψη τροφής μειώνεται,
• τα ζώα μεταφέρονται απότομα σε πλούσια χλωρή βλάστηση,
• ή η απορρόφηση του μαγνησίου μειώνεται λόγω της σύνθεσης του βοσκότοπου ή του σιτηρεσίου.

Προσοχή:

Το 0,12–0,18% αποτελεί γενικό εύρος αναφοράς και όχι συνταγή χορήγησης. Η πραγματική διαθεσιμότητα του Mg εξαρτάται και από την απορρόφησή του.

Ποιες ζωοτροφές παρέχουν μαγνήσιο;

Το μαγνήσιο υπάρχει σε πολλές φυτικές ζωοτροφές, αλλά η συγκέντρωσή του μπορεί να μεταβάλλεται σημαντικά.

Οι χορτονομές ψυχανθών, όπως η μηδική και τα τριφύλλια, είναι συνήθως σχετικά καλές πηγές μαγνησίου.

Αντίθετα, ορισμένες αγρωστώδεις χορτονομές, ιδιαίτερα όταν βρίσκονται σε ταχεία ανάπτυξη, μπορεί να περιέχουν χαμηλότερα επίπεδα διαθέσιμου Mg.

Το Penn State επισημαίνει ότι πολλά ψυχανθή συχνά περιέχουν πάνω από 0,20% Mg στη ξηρά ουσία, ενώ ορισμένα αγρωστώδη μπορεί να βρίσκονται κοντά ή κάτω από τις ανάγκες των ζώων.

Τι είναι η υπομαγνησιαιμία;

Υπομαγνησιαιμία σημαίνει ότι η συγκέντρωση μαγνησίου στο αίμα έχει πέσει κάτω από τα φυσιολογικά επίπεδα.

Όταν η πτώση γίνει σοβαρή, μπορεί να εμφανιστεί υπομαγνησιαιμική τετανία, γνωστή και ως τετανία βοσκής.

Πρόκειται για οξεία μεταβολική διαταραχή που χαρακτηρίζεται από αυξημένη νευρομυϊκή διεγερσιμότητα και μπορεί να εξελιχθεί πολύ γρήγορα.

Η Merck αναφέρει ότι στα πρόβατα τα κλινικά συμπτώματα εμφανίζονται συνήθως όταν η σοβαρή υπομαγνησιαιμία συνυπάρχει και με χαμηλό ασβέστιο στο αίμα.

Γιατί εμφανίζεται συχνά σε χλωρούς βοσκότοπους;

Το πρόβλημα δεν είναι απλώς ότι «το χλωρό χόρτο δεν έχει μαγνήσιο».

Ο κίνδυνος μπορεί να αυξηθεί όταν συνδυάζονται:

• χαμηλή συγκέντρωση Mg στη χορτονομή,
• ταχεία ανάπτυξη της βλάστησης,
• υψηλή συγκέντρωση καλίου (K),
• υψηλή πρόσληψη αζώτου,
• χαμηλή πρόσληψη τροφής,
• και υψηλές ανάγκες του ζώου, όπως κατά τη γαλακτοπαραγωγή.

Το υψηλό κάλιο στη μεγάλη κοιλία μπορεί να μειώσει την αποτελεσματικότητα της απορρόφησης του μαγνησίου.

Ιδιαίτερος κίνδυνος:

Χλωροί, ταχέως αναπτυσσόμενοι βοσκότοποι που έχουν δεχθεί έντονη λίπανση με κάλιο ή/και άζωτο μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο υπομαγνησιαιμίας.

Ποια πρόβατα κινδυνεύουν περισσότερο;

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται:

• οι προβατίνες σε γαλακτοπαραγωγή,
• ζώα που μεταφέρονται απότομα σε πλούσια χλωρή βοσκή,
• ζώα με μειωμένη πρόσληψη τροφής,
• ζώα που εκτίθενται σε ψύχος, κακοκαιρία ή άλλο στρες,
• και κοπάδια που βόσκουν σε αγρωστώδη με υψηλό K και χαμηλό Mg.

Η γαλακτοπαραγωγή αυξάνει τον κίνδυνο επειδή σημαντική ποσότητα Mg χάνεται μέσω του γάλακτος και οι απαιτήσεις του ζώου είναι αυξημένες. Η κάλυψη αυτών των αυξημένων απαιτήσεων πρέπει να εντάσσεται στη συνολική διατροφή της προβατίνας στη γαλουχία.

Ποια είναι τα συμπτώματα της τετανίας βοσκής;

Η κατάσταση μπορεί να εξελιχθεί μέσα σε λίγες ώρες.

Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν:

• έντονη νευρικότητα,
• υπερευαισθησία σε ήχους ή απότομες κινήσεις,
• αστάθεια,
• δύσκαμπτο βάδισμα,
• μυϊκό τρόμο,
• μυϊκούς σπασμούς,
• πτώση του ζώου στο έδαφος,
• έντονες κινήσεις των άκρων ή σπασμούς,
• δυσκολία στην αναπνοή,
• και σε βαριές περιπτώσεις θάνατο.

Σε ορισμένες περιπτώσεις η εξέλιξη είναι τόσο γρήγορη ώστε το ζώο μπορεί να βρεθεί νεκρό χωρίς να έχουν παρατηρηθεί προηγουμένως εμφανή συμπτώματα.

Επείγον:

Η υπομαγνησιαιμική τετανία είναι κτηνιατρικό επείγον. Ζώο με έντονη νευρικότητα, τρόμο, σπασμούς ή κατάκλιση χρειάζεται άμεση αντιμετώπιση.

Η καθυστέρηση ακόμη και λίγων ωρών μπορεί να αποβεί μοιραία.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η διάγνωση βασίζεται στον συνδυασμό:

• του ιστορικού βόσκησης και διατροφής,
• των κλινικών συμπτωμάτων,
• της εργαστηριακής μέτρησης μαγνησίου,
• και της ανταπόκρισης στην κατάλληλη θεραπεία.

Επειδή η υπομαγνησιαιμία μπορεί να συνυπάρχει με υπασβεστιαιμία, η κλινική εικόνα δεν πρέπει να αξιολογείται απομονωμένα. Για τον ίδιο λόγο, η εκτίμηση πρέπει να εντάσσεται στις συνολικές ανάγκες των προβάτων σε μέταλλα και όχι να περιορίζεται μόνο στο Mg.

Πώς αντιμετωπίζεται;

Η θεραπεία απαιτεί άμεση αποκατάσταση του μαγνησίου και συχνά ταυτόχρονα του ασβεστίου.

Η Merck αναφέρει ότι χρησιμοποιούνται κατάλληλα σκευάσματα Mg και Ca με παρεντερική χορήγηση, ανάλογα με την περίπτωση.

Η χορήγηση αυτών των διαλυμάτων, ιδιαίτερα ενδοφλεβίως, πρέπει να γίνεται με κτηνιατρική καθοδήγηση.

Μετά την αρχική αποκατάσταση το ζώο παραμένει σε κίνδυνο υποτροπής αν δεν διορθωθεί η αιτία του προβλήματος.

Πρόληψη: το σημαντικότερο κομμάτι

Η τετανία βοσκής είναι πολύ πιο εύκολο να προληφθεί παρά να αντιμετωπιστεί αφού εμφανιστούν σοβαρά συμπτώματα.

Στα κοπάδια υψηλού κινδύνου χρειάζεται:

• παρακολούθηση της ποιότητας και της σύνθεσης της χορτονομής,
• αποφυγή απότομης μετάβασης σε πολύ χλωρή νεαρή βοσκή,
• επαρκής πρόσληψη ξηράς ουσίας,
• πρόσβαση σε κατάλληλη χονδροειδή τροφή,
• έλεγχος της λίπανσης των βοσκοτόπων, ιδιαίτερα με K και N,
• και, όταν υπάρχει κίνδυνος, κατάλληλη συμπληρωματική παροχή μαγνησίου.

Η Merck επισημαίνει ότι στα ζώα που βρίσκονται σε περίοδο κινδύνου το Mg πρέπει να παρέχεται καθημερινά, επειδή δεν υπάρχουν μεγάλα εύκολα διαθέσιμα αποθέματα στον οργανισμό.

Μπορεί να χρησιμοποιηθεί οξείδιο του μαγνησίου;

Το οξείδιο του μαγνησίου (MgO) είναι μία από τις συνηθέστερες πηγές συμπληρωματικού μαγνησίου.

Μπορεί να περιλαμβάνεται σε ορυκτά μίγματα ή να χρησιμοποιείται με άλλους τρόπους σε περιόδους αυξημένου κινδύνου.

Ωστόσο τα άλατα μαγνησίου δεν είναι πάντα ιδιαίτερα εύγευστα και η πραγματική κατανάλωσή τους πρέπει να παρακολουθείται.

Πρακτικό σημείο:

Το να υπάρχει ένα mineral mix στο χωράφι δεν σημαίνει ότι κάθε πρόβατο καταναλώνει αρκετό Mg. Η πραγματική κατανάλωση πρέπει να ελέγχεται.

Τι σχέση έχει το κάλιο με το μαγνήσιο;

Η σχέση αυτή είναι μία από τις σημαντικότερες στην τετανία βοσκής.

Υψηλές συγκεντρώσεις καλίου (K) στη χορτονομή μπορούν να μειώσουν την απορρόφηση Mg από τη μεγάλη κοιλία.

Για αυτό ένας βοσκότοπος μπορεί να περιέχει κάποια ποσότητα Mg αλλά τα ζώα να μην μπορούν να το αξιοποιήσουν αποτελεσματικά.

Η έντονη καλιούχος λίπανση μπορεί να αυξήσει ακόμη περισσότερο τον κίνδυνο όταν συνδυάζεται με ταχέως αναπτυσσόμενη χλόη.

Τι σχέση έχει το άζωτο;

Η υψηλή αζωτούχος λίπανση μπορεί να αυξήσει την ταχύτητα ανάπτυξης του χόρτου και να επηρεάσει τη συγκέντρωση και την αξιοποίηση του Mg.

Δεν είναι επομένως σωστό να λέμε απλώς ότι «το άζωτο προκαλεί έλλειψη μαγνησίου».

Πρόκειται για συνδυασμό παραγόντων που περιλαμβάνει τη σύνθεση της χορτονομής, το K, το Mg, την πρόσληψη τροφής και τις ανάγκες του ζώου.

Μπορεί να δοθεί υπερβολικό μαγνήσιο;

Ναι, αν και στις συνηθισμένες πρακτικές συνθήκες η έλλειψη και η μειωμένη απορρόφηση αποτελούν συχνότερο πρακτικό πρόβλημα.

Δεν θα χρησιμοποιούμε το παλιό όριο «πάνω από 0,8% = τοξικότητα» ως καθολικό κανόνα, επειδή η ασφαλής πρόσληψη εξαρτάται από τη μορφή του Mg, το συνολικό σιτηρέσιο, το νερό και τη φυσιολογική κατάσταση του ζώου.

Η αυθαίρετη υπερβολική συμπληρωματική χορήγηση δεν έχει όφελος και μπορεί να οδηγήσει σε διατροφικές ή πεπτικές διαταραχές.

Συχνά λάθη

• Να θεωρούμε ότι κάθε χλωρός βοσκότοπος είναι πλούσιος σε διαθέσιμο Mg.
• Να κοιτάμε μόνο το Mg και να αγνοούμε το υψηλό K της χορτονομής.
• Να θεωρούμε ότι το άζωτο από μόνο του προκαλεί τετανία βοσκής.
• Να δίνουμε ένα mineral mix χωρίς να ελέγχουμε πόσο πραγματικά καταναλώνουν τα ζώα.
• Να περιμένουμε να εμφανιστούν σπασμοί πριν λάβουμε προληπτικά μέτρα.
• Να αγνοούμε τη μειωμένη πρόσληψη τροφής λόγω ψύχους, μεταφοράς ή άλλου στρες.
• Να προσπαθούμε να αντιμετωπίσουμε μόνοι μας ζώο με σοβαρή τετανία.

Συχνές ερωτήσεις

Ποιες ζωοτροφές έχουν περισσότερο μαγνήσιο;

Οι χορτονομές ψυχανθών, όπως η μηδική και τα τριφύλλια, είναι γενικά καλές πηγές Mg. Οι πραγματικές συγκεντρώσεις όμως διαφέρουν ανάλογα με το φυτό, το έδαφος, τη λίπανση και το στάδιο ανάπτυξης.

Γιατί η τετανία εμφανίζεται συχνά την άνοιξη;

Η νεαρή, ταχέως αναπτυσσόμενη χλόη μπορεί να έχει χαμηλότερη συγκέντρωση διαθέσιμου Mg και υψηλή συγκέντρωση K. Ο συνδυασμός αυτός μπορεί να μειώσει την απορρόφηση του μαγνησίου.

Κινδυνεύουν περισσότερο οι προβατίνες που θηλάζουν;

Ναι. Η γαλακτοπαραγωγή αυξάνει τις απώλειες και τις ανάγκες σε Mg και γι’ αυτό οι θηλάζουσες προβατίνες είναι ομάδα αυξημένου κινδύνου.

Μπορώ να προλάβω το πρόβλημα μόνο με ορυκτό μίγμα;

Όχι απαραίτητα. Πρέπει να γνωρίζουμε αν το μίγμα περιέχει αρκετό Mg, αν τα ζώα το καταναλώνουν πραγματικά και αν υπάρχουν άλλοι παράγοντες του σιτηρεσίου που μειώνουν την απορρόφησή του.

Η τετανία βοσκής είναι επείγον περιστατικό;

Ναι. Μπορεί να εξελιχθεί ταχύτατα και να προκαλέσει θάνατο μέσα σε λίγες ώρες. Ζώο με ύποπτα συμπτώματα χρειάζεται άμεση κτηνιατρική αντιμετώπιση.

Συμπέρασμα

Το μαγνήσιο είναι απαραίτητο για τη φυσιολογική λειτουργία των νεύρων και των μυών και η σοβαρή ανεπάρκειά του μπορεί να οδηγήσει σε μία από τις πιο οξείες μεταβολικές διαταραχές των μηρυκαστικών.

Για σωστή πρόληψη πρέπει να εξετάζουμε:

• την πραγματική συγκέντρωση Mg στις ζωοτροφές,
• την πρόσληψη ξηράς ουσίας,
• την περιεκτικότητα της χορτονομής σε K,
• τη λίπανση του βοσκότοπου,
• το παραγωγικό στάδιο των ζώων,
• και την πραγματική κατανάλωση του συμπληρώματος.

Κρατήστε αυτό:

Η τετανία βοσκής δεν είναι απλώς πρόβλημα «λίγου μαγνησίου».

Είναι αποτέλεσμα της σχέσης ανάμεσα στο Mg της τροφής, την απορρόφησή του, το κάλιο, την πρόσληψη και τις αυξημένες ανάγκες του ζώου.

Σημείωση: Οι αριθμητικές τιμές του άρθρου είναι ενδεικτικές και χρησιμοποιούνται για εκπαιδευτικούς σκοπούς. Δεν αποτελούν εξατομικευμένη συνταγή συμπληρωματικής χορήγησης ή θεραπευτική οδηγία.

Read more »